René Caillié (1799–1838), 19. yüzyılın başlarında Batı Afrika'nın iç bölgelerine gerçekleştirdiği seyahatler ve özellikle o dönemde Avrupalılar için gizemini koruyan Timbuktu şehrine ulaşıp sağ olarak geri dönen ilk Avrupalılardan biri olmasıyla tanınan Fransız kâşiftir. Caillié, o dönemdeki diğer büyük Batılı keşif gezilerinin aksine, askeri destek veya kalabalık taşıyıcı grupları olmaksızın, yerel halkın arasına karışarak ve kimliğini gizleyerek seyahat etmiştir. Bu stratejisi sayesinde, daha önceki kâşiflerin, örneğin İskoçyalı Mungo Park veya Alexander Gordon Laing'in karşılaştığı ölümcül sonlardan kaçınarak, bölgenin coğrafyası, sosyal yapısı ve ticaret yolları hakkında Avrupa'ya detaylı birincil kaynaklar sağlamayı başarmıştır.

René Caillié, 1799 yılında Fransa'nın batısındaki Mauzé-sur-le-Mignon köyünde dünyaya gelmiştir. Çocukluğu zorluklarla geçen Caillié, sekiz yaşındayken babasını hapishanede kaybetmiş, bu olaydan üç yıl sonra ise annesi vefat etmiştir. Büyükannesi ve kız kardeşi tarafından büyütülen Caillié'nin çocukluk dönemindeki en büyük motivasyon kaynağı Daniel Defoe'nun Robinson Crusoe adlı eseri olmuştur. Bu eser, kendi ifadeleriyle "hayal gücünü ateşlemiş" ve içinde önemli bir keşif yapma hırsı uyandırmıştır. Coğrafya kitapları ve haritalar, özellikle Afrika'nın "çöl" veya "bilinmeyen" olarak işaretlenmiş bölgeleri ilgisini çekmiştir.

Henüz 16 yaşındayken, cebinde sadece 60 frank ile evinden ayrılarak Saint-Louis, Senegal'e giden bir gemiye binmiştir. Dakar'a ve ardından Guadeloupe'a geçen Caillié, Nijer Nehri'nde kaybolan Mungo Park'ın akıbetini araştıran bir İngiliz keşif ekibine katılmıştır. Ancak tropikal ateş hastalığına yakalanması sonucu Fransa'ya dönmek zorunda kalmış, 1824 yılında ise Afrika'nın iç bölgelerine seyahat etme planıyla tekrar Senegal'e gitmiştir. Bu dönemde Paris Coğrafya Derneği (Société de Géographie), Timbuktu'ya gidip geri dönebilen ve şehri tasvir edebilen ilk Avrupalıya 10.000 frank ödül vereceğini duyurmuştur.

Caillié, önceki kâşiflerin Hristiyan kimlikleri nedeniyle yerel halk tarafından öldürüldüğünü bildiğinden, hedefine ancak bir Müslüman kılığında ulaşabileceğine kanaat getirmiştir. Bu amaçla, Senegal Nehri'nin kuzeyinde, bugünkü Moritanya sınırları içinde yaşayan Brakna halkının (Moors) yanına giderek yaklaşık bir yıl (sekiz ay) onlarla yaşamıştır. Bu süreçte Arapça öğrenmiş, İslam dininin kurallarını, ritüellerini ve dualarını ezberleyerek din değiştirmiş gibi davranmıştır.

Kendisi için hazırladığı kurgusal hayat hikayesine göre; o, Fransızlar tarafından küçük yaşta Senegal'e kaçırılmış, efendisi tarafından serbest bırakılmış ve şimdi memleketine dönmeye çalışan Mısırlı bir Arap'tı. Bu hikâye ve benimsediği kıyafetler, onun şüphe çekmeden seyahat etmesini sağlayan temel unsurlar olmuştur.

Caillié, 19 Nisan 1827 tarihinde bugünkü Gine'de bulunan Kakondy'den yola çıkmıştır. Bir Mandingo kervanına katılarak doğuya doğru ilerlemiş, Yukarı Nijer'i geçerek bugünkü Fildişi Sahili'ndeki Kong dağlık bölgesine varmıştır. Yolculuk fiziksel olarak oldukça yıpratıcı geçmiş; Caillié, Tiémé köyünde iskorbüt hastalığı ve sıtma nedeniyle beş ay boyunca mahsur kalmıştır. İyileştikten sonra kuzeye yönelerek Djenné şehrine ulaşmıştır.

Djenné'de, Timbuktu'ya gidecek olan büyük bir kanoya binmiştir. Caillié'nin notlarına göre bu kanolar 60 ila 80 ton ağırlığında, 90-100 fit (yaklaşık 27-30 metre) uzunluğunda ve orta kısımları 12-14 fit genişliğindeydi. Kano; pirinç, darı, bal, soğan, fıstık, kola fındığı ve kumaş gibi ticari malların yanı sıra 40 ila 50 köle taşıyordu. Korsan saldırılarına karşı korunmak amacıyla yaklaşık 40 teknelik bir filo halinde hareket edilmiştir. Yol boyunca "Soorgoos" adı verilen kabileler tarafından haraç baskınlarına uğramışlardır.

Caillié, yolculuk boyunca Müslüman rolünü hiç bozmamıştır. Notlarını gizlice tutmuş, genellikle dokuma bir hasırın altına saklanarak yazmıştır. Günlüğünün yanında her zaman Kur'an'dan pasajlar bulundurmuş, yakalanması durumunda Kur'an'ı ezberlemek için kopya çıkardığını söyleyerek durumu kurtarmayı planlamıştır. Beslenmesi, sınırlı bütçesi (yolculuk için biriktirdiği 80 sterlin ve deniz kabuğu parası/cowrie) nedeniyle genellikle kurutulmuş balık ve darı unu, bal ve sudan yapılan "dokhnou" adlı bir içecekten ibaret olmuştur.

René Caillié, bir yıl süren zorlu yolculuğun ardından 20 Nisan 1828'de Timbuktu'ya ulaşmıştır. Şehre girişte "tarif edilemez bir tatmin" duygusu hissetse de gözlemleri Avrupa'daki efsanelerle örtüşmemiştir. Leo Africanus gibi önceki seyyahların bahsettiği altın kaplı, zengin şehrin aksine Caillié; Timbuktu'yu "topraktan yapılmış kötü görünümlü evler yığını" olarak tanımlamıştır. Şehrin çevresini ise "her yöne uzanan uçsuz bucaksız bataklık ve kum düzlükleri" ile "monoton ve çorak" bir manzara olarak not etmiştir.

^{Timbuktu Şehri’nin bir görüntüsü (Yapay zeka ile oluşturulmuştur.)}

Caillié şehirde iki hafta kalmış, bu süre zarfında eskizler çizmiş ve notlar almıştır. Ayrıca, İskoç kâşif Alexander Gordon Laing'in 1826'da şehre ulaştığını, ancak dönüş yolunda Müslüman rehberi tarafından öldürüldüğünü öğrenmiştir. Caillié'nin Timbuktu'da kaldığı evin kapısı günümüzde hâlâ tarihi bir belge niteliği taşımaktadır.

Batı Afrika üzerinden geri dönmenin şüphe uyandıracağını ve Timbuktu'ya ulaştığını kanıtlamakta zorlanacağını düşünen Caillié, kuzeye, Fas'a giden bir kervana katılmaya karar vermiştir. 800 deveden oluşan bir köle kervanıyla Sahra Çölü'nü geçmiştir. Bu yolculuk sırasında pusula veya herhangi bir gözlem aleti olmayan Arap kılavuzların; kutup yıldızı, kumun rengi ve bitki örtüsü gibi doğal işaretleri kullanarak yollarını bulmalarına hayran kalmıştır.

Aşırı sıcak, susuzluk ve kötü muameleyle geçen çöl yolculuğunun ardından Atlas Dağları'nı aşarak Tafilet ve Fes'e ulaşmıştır. Fes'te devesini bir eşekle takas etmiş, Rabat'a vardığında beş parasız kalmıştır. Tanca'ya 7 Eylül 1828'de ulaştığında, Fransız konsolosu tarafından gizlice içeri alınmış, yıkanıp giydirilmiş ve Fransa'ya dönüşü organize edilmiştir.

René Caillié, Toulon'a döndükten sonra Paris Coğrafya Derneği'nin 10.000 franklık ödülünü almış, Légion d'honneur nişanı ve emekli maaşı ile ödüllendirilmiştir. Seyahat notlarını 1830 yılında Londra ve Paris'te Travels through Central Africa to Timbuctoo; and across the Great Desert, to Morocco, performed in the years 1824-1828 (Orta Afrika'dan Timbuktu'ya Seyahatler ve Büyük Çöl Üzerinden Fas'a Geçiş) başlığıyla iki cilt halinde yayımlamıştır. Ayrıca Voyage d'un faux musulman à travers l'Afrique (Afrika Boyunca Sahte Bir Müslümanın Seyahati) adlı eseri de bulunmaktadır.

Caillié evlenip yerleşik hayata geçse de Afrika seyahatindeki ağır koşullar sağlığını kalıcı olarak etkilemiştir. 1838 yılında, henüz 39 yaşındayken, seyahati sırasında kaptığı ve bünyesini zayıflatan tüberküloz nedeniyle hayatını kaybetmiştir. Yaklaşık 4.500 millik yolculuğu, sadece Timbuktu'yu değil, o zamana kadar Avrupalılarca bilinmeyen geniş coğrafyaları da haritalandırmıştır.