Pegasus Casus Proqramı

Pegasus, İsrail mərkəzli NSO Group tərəfindən hazırlanmış yüksək səviyyəli casus proqramdır. Bu proqram mobil cihazlara gizli şəkildə daxil olmaq və istifadəçi məlumatlarını izləmək üçün nəzərdə tutulmuşdur. Əsasən dövlət qurumları da daxil olmaqla müxtəlif aktorlar tərəfindən kəşfiyyat və nəzarət məqsədi ilə istifadə olunur.

Pegasus-un ən diqqətəlayiq xüsusiyyətlərindən biri heç bir istifadəçi əməliyyatı tələb etməyən zero-click (sıfır klik) hücumlarla cihazlara daxil ola bilməsidir. Bu o deməkdir ki, hədəf şəxs hər hansı bir linkə klikləmədən və ya fayl açmadan cihazı ələ keçirilə bilər. Proqram əsasən iOS və Android əməliyyat sistemlərindəki boşluqlardan istifadə edir.

• Zero-click hücumlar: Pegasus, WhatsApp və iMessage kimi məşhur tətbiqlərdəki təhlükəsizlik boşluqlarından istifadə edərək istifadəçiyə hiss etdirmədən cihazı yoluxdurur. Bəzən yalnız bir zəng almaq kifayət edir.
• Spear phishing: Daha əvvəlki versiyalarda istifadəçiyə saxta keçidlər göndərilməklə cihaz ələ keçirilirdi. Bu üsul bəzi hallarda bu gün də istifadə olunur.
• Wi-Fi və ya baza stansiyası təqlidi: Fiziki yaxınlıq olduqda, Pegasus saxta Wi-Fi şəbəkəsi və ya baza stansiyası vasitəsilə cihazlara yerləşdirilə bilər.

Pegasus cihazı yoluxdurduqdan sonra demək olar ki, tam giriş əldə edir:

• Mikrofon və kamera nəzarəti: Cihaz söndürülmüş kimi görünsə belə, istifadəçini dinləyə və gizli video yaza bilər.
• Şifrələnmiş mesajlaşmanı izləmə: WhatsApp, Signal, Telegram kimi tətbiqlərdəki məlumatları oxuya bilər.
• Yer izlənməsi: GPS vasitəsilə istifadəçinin real vaxtda mövqeyini təyin edə bilər.
• Fayl sisteminə giriş: Şəkillər, sənədlər, e-poçtlar və digər fayllara çıxış əldə edə bilər.

Pegasus mümkün qədər gizli işləmək üçün hazırlanmışdır:

• Arxa planda işləyir və batareya istehlakını və məlumat istifadəsini minimumda saxlayır.
• Öz izlərini avtomatik silir.
• Uzaqdan silinə bilər ki, bu da məhkəmə ekspertləri üçün izləməni çətinləşdirir.

NSO Group, Pegasus-u daim yeniləyərək yeni əməliyyat sistemi versiyalarına və təhlükəsizlik tədbirlərinə uyğunlaşdırır. Bu, onu adi casus proqramlardan fərqləndirən əsas cəhətlərdən biridir.

Bir çox ölkə Pegasus-u informasiya toplamaq və müxalif səsi izləmək üçün istifadə etmişdir. Səudiyyə Ərəbistanı, Hindistan, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Macarıstan və Meksika kimi ölkələrin təhlükəsizlik xidmətləri bu proqramdan istifadə edənlər arasındadır. Məsələn, Səudiyyəli jurnalist Camal Qaşıqçının 2018-ci ildə öldürülməsindən əvvəl Pegasus vasitəsilə izlənildiyi iddia edilir. Hindistanda isə müxalif liderlərin və fəalların telefonlarının Pegasus vasitəsilə izlənildiyi sübuta yetirilmişdir.

Pegasus-un ən geniş istifadə sahələrindən biri jurnalistlərdir. Araşdırma aparan jurnalistlər, müstəqil nəşriyyat nümayəndələri və rejimə qarşı çıxan media nümayəndələri bu proqramla izlənilmişdir. 2021-ci ildə ortaya çıxan Pegasus Project çərçivəsində 80-dən çox ölkədən təxminən 180 jurnalistin izlənildiyi sənədləşdirilmişdir. Bu, qlobal miqyasda mətbuat azadlığı üçün ciddi təhlükədir.

Bir sıra ölkələrdə hakimiyyətə qarşı olan siyasətçilər və vətəndaş cəmiyyəti fəalları Pegasus vasitəsilə izlənilmişdir. Bu cür nəzarət fəaliyyəti yalnız şəxsi məxfiliyi pozmur, həm də demokratik proseslərə mənfi təsir göstərir. Seçki dövrlərində bu cür dinləmə və izləmə, ədalətli rəqabət mühitinə zərər vura bilər.

Pegasus-un hədəfində olanlar yalnız media və siyasətlə məhdudlaşmır. Bəzi hallarda hakimlər, alimlər və iş adamları da izlənilmişdir. Bu, proqramın təkcə təhlükəsizlik məqsədilə deyil, həm də siyasi, iqtisadi və strateji maraqlarla istifadə edildiyini göstərir.

Sızan məlumatlarda 50.000-dən çox telefon nömrəsi qeyd olunmuşdur. Bu cihazların hamısının mütləq yoluxdurulduğu sübuta yetirilməsə də, məlumatlar izlənilmiş şəxslərin kimliyinə və profilinə dair əhəmiyyətli göstəricilər təqdim edir. Bu hədəflər arasında dövlət başçıları, diplomatlar və beynəlxalq təşkilatların əməkdaşları da olmuşdur.