Muzafferiye Medresesi

Muzafferiye Medresesi, Mardin ili Artuklu ilçesi kentsel sit alanı içerisinde, Medrese Mahallesi sınırlarında yer alan ve Artuklu Beyliği dönemine tarihlenen bir eğitim ve ibadet kompleksidir. Yapı, kentin güney yamacında, Zinciriye (Sultan İsa) Medresesi'nin altında ve Mardin Kalesi'nin eteğinde konumlanmıştır. Medrese, kendinden sonra inşa edilen Zinciriye ve Kasımiye gibi Artuklu ve Akkoyunlu medreselerine mimari açıdan ilham kaynağı olmuştur.

Medresenin banisi, 1260-1292 yılları arasında hüküm süren Artuklu hükümdarı Melik Muzaffer Kara Arslan'dır.^【1】 Yapı kompleksi, on üçüncü yüzyılın son çeyreğinde inşa edilmiştir. Tarihçilerin kayıtlarına göre Melik Muzaffer; medresenin yanı sıra cami, zaviye ve türbe yaptırmıştır. Hicri 684 (Miladi 1285) yılında vefat eden Melik Muzaffer bu alana defnedilmiştir^【2】. Eser, inşasında kullanılan siyah ve beyaz taşlardan dolayı "Belka Medresesi" adıyla da kaynaklarda yer almıştır.

Günümüzde büyük oranda yıkılmış olan medresenin mimarisi hakkındaki veriler, on dokuzuncu yüzyıla ait fotoğraf ve gravürlere dayanmaktadır. Analojik değerlendirmelere göre medresenin cami bölümü, Mardin Ulu Cami'nin kıble cephesindeki kubbe önü üçlü payanda düzenine benzer bir plana sahiptir. Yapının inşasında Diyarbakır yöresine ait siyah bazalt taş ile Mardin'in beyaz kireç taşı bir arada kullanılmıştır.^【3】 Medresenin etrafında öğrenci hücrelerinin, revaklı bir bölümün ve selsebilli eyvana sahip açık bir avlunun bulunduğu; ayrıca bir su kanalı vasıtasıyla yapıya su sağlandığı belirtilmektedir.

^{Muzafferiye Medresesini Temsil Eden Görsel}(Gezelim)

Medrese, işleyişini sürdürebilmek için kurulan bir vakıf sistemine bağlanmıştır. Vakıflar Genel Müdürlüğü kayıtlarında "Muzafferiye Medresesi Vakfı" belgesi bulunmaktadır. On altıncı yüzyıl arşiv belgelerine göre vakfın gelirleri; gayrimenkul kiraları, hamamlar ve çeşitli köylerdeki hisselerden oluşmuştur. Bu gelirler; müderris, mütevelli, imam, kâtip, ferraş, bevvab ve cibayet gibi personelin maaşlarının ödenmesinde ve gıda masraflarının karşılanmasında kullanılmıştır. ^【4】On dokuzuncu yüzyılda yapının harap duruma düşmesiyle medresenin su kaynağı Kayseriye ve Ulu Cami'ye aktarılmıştır.

Muzafferiye Medresesi, on dokuzuncu yüzyılın sonlarında işlevini yitirerek metruk hale gelmiştir. 1898 yılında padişah iradesiyle arsa üzerine bir rüşdiye yapılmasına karar verilmiş ve Mimarbaşı Lole tarafından tasarlanan bina 1900 yılında inşa edilmiştir^【5】. 1932 yılında bu yapıya ek okul binaları yapılmıştır. Günümüzde bu yapılar Mardin Olgunlaşma Enstitüsü tarafından kullanılmaktadır.

İncelemelerde, medresenin asli taşlarının mevcut okul binalarının inşasında kullanıldığı saptanmıştır. Restorasyon çalışmaları neticesinde medresenin kurtulan 2-3 odası onarılarak kullanıma açılmıştır. Ancak külliye içerisindeki türbe ile cami kalıntıları harabe statüsünde kalmaya devam etmekte ve arkeolojik süreçleri beklemektedir.