Mirasçılıktan Çıkarma

Mirasçılıktan çıkarma, veya hukuki terimiyle ıskat, mirasbırakanın, kanunda sayılan belirli ve ağır sebeplerin varlığı halinde, saklı paylı bir mirasçısını tek taraflı bir ölüme bağlı tasarrufla (vasiyetname veya miras sözleşmesi) mirasından tamamen veya kısmen mahrum etmesidir. Bu kurum, mirasbırakanın iradesine üstünlük tanıyan ve aile bağlarına aykırı ciddi davranışları yaptırıma bağlayan bir düzenlemedir.

Türk Medeni Kanunu'nda (TMK) iki tür mirasçılıktan çıkarma düzenlenmiştir: Cezai (cezalandırıcı) nitelikte çıkarma ve koruyucu (önleyici) nitelikte çıkarma.

Cezai çıkarma, saklı paylı mirasçının, mirasbırakana veya ailesine karşı gösterdiği ve kanunda sınırlı olarak sayılmış ağır kusurlu davranışları nedeniyle mirastan mahrum bırakılmasıdır.

Bir mirasbırakan, saklı paylı mirasçısını ancak aşağıdaki iki sebepten birinin varlığı halinde mirasçılıktan çıkarabilir:

1. Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemesi.
2. Mirasçının, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemesi.

Cezai mirasçılıktan çıkarmanın hukuken geçerli olabilmesi için belirli şartların bir arada bulunması gerekir:

• Tasarruf Şekli: Çıkarma, mutlaka bir ölüme bağlı tasarruf (vasiyetname veya miras sözleşmesi) ile yapılmalıdır.

• Sebebin Gösterilmesi: Mirasbırakan, yaptığı tasarrufta çıkarma sebebini açıkça belirtmek zorundadır. Sebebin belirtilmemiş olması, çıkarmayı geçersiz kılar.

• Sebebin Varlığının İspatı: Çıkarılan mirasçı, çıkarmaya itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat etme yükümlülüğü, çıkarmadan yararlanan diğer mirasçılara veya vasiyet alacaklılarına düşer. Sebep ispat edilemezse, çıkarma işlemi mirasçının saklı payı dışında kalan kısım için geçerli olur; mirasçı saklı payını talep edebilir.

• Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamaz ve tenkis davası açamaz.

• Mirasbırakan başka türlü bir düzenleme yapmamışsa, çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, varsa kendi altsoyuna, yoksa mirasbırakanın diğer yasal mirasçılarına kalır.

• Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, kendisi mirasbırakandan önce ölmüş gibi kendi saklı payını talep etme hakkına sahiptir.

• Mirasbırakanın affı, mirasçılıktan çıkarmayı hükümsüz kılar.

Borç ödemeden aciz sebebiyle mirasçılıktan çıkarma olarak da bilinen bu tür, mirasçıyı cezalandırmak yerine, onun payının kendi alacaklılarının eline geçmesini önleyerek altsoyunu korumayı amaçlar.

• Bu çıkarma türü, yalnızca mirasbırakanın altsoyu için mümkündür.

• Hakkında borç ödemeden aciz belgesi (hacizde borcunu karşılayacak malı bulunmadığına dair resmi belge) bulunan bir altsoy, bu yolla mirasçılıktan çıkarılabilir.

• Mirasbırakan, borçlu altsoyunu saklı payının en fazla yarısı için mirasçılıktan çıkarabilir.

• Çıkarılan bu yarım payın, mirasçılıktan çıkarılanın doğmuş ve doğacak çocuklarına özgülenmesi zorunludur.

Miras açıldığı zaman borç ödemeden aciz belgesinin hükmü kalmamışsa veya belgenin kapsadığı borç miktarı, mirasçının miras payının yarısını aşmıyorsa, çıkarılan altsoyun talebi üzerine çıkarma işlemi iptal olunur.