Millet Hanı - Gaziantep

Millet Hanı, Gaziantep'in tarihi dokusu içerisinde Osmanlı han mimarisinin en özgün örneklerinden biri olarak kabul edilen, günümüzde geleneksel el sanatlarının yaşatıldığı turistik ve kültürel bir merkezdir.

Yapı, Gaziantep Kültür Yolu üzerindeki en önemli duraklardan biri olup, iki katlı ve tek avlulu şehir hanları grubunda yer almaktadır.

Hanın inşası, Osmanlı Devleti'nin önemli devlet adamlarından ve Kıbrıs Fatihi olarak bilinen Lala Mustafa Paşa'nın Antep Beyliği dönemine rastlamaktadır.

• İnşa Süreci: Yapı ilk olarak 1571-1575 yılları arasında "Keçeciler Bedesteni" (Bedesten-i Atik veya Karanlık Bedesten) olarak inşa edilmiştir. Zaman içerisinde yapılan ilavelerle kuzeyinde kale, doğusunda Pazar Hamamı ve batısında Bıçakçı Çarşısı ile çevrelenerek geniş kapsamlı bir kervansaray niteliği kazanmıştır.
• Gelişimi: 1890 yılında yapıya üst kat eklenerek bugünkü iki katlı formuna kavuşturulmuştur. Cumhuriyet öncesi dönemde kayıtlara "Aziziye Hanı" olarak geçmiştir.
• İsim Değişikliği: Gaziantep'i ziyareti sırasında Mustafa Kemal Atatürk'e hanın tapusunun hediye edilmek istenmesi üzerine, büyük önderin "Bu han benim değil milletin hanı olsun" sözleriyle hanın adı Millet Hanı olarak değiştirilmiştir.

Millet Hanı, tipik bir Osmanlı kervansarayı ve şehir hanı plan şemasına sahiptir.

• Plan Şeması: Yapının merkezinde yaklaşık 18 metre x 24 metre ebatlarında geniş bir avlu bulunmaktadır.
• Kat Düzeni: * Zemin Kat: Geçmişte güney bölümü ahır, diğer kısımlar ise tüccar odaları ve depo olarak kullanılmıştır.
• • Üst Kat: Yolcuların istirahati ve gece konaklaması için tasarlanmış odalardan oluşmaktadır.
• Süslemeler: Avluda bulunan havuzda, Gaziantep'in önemli şahsiyetlerinden Ayd-i Baba'nın anısına dervişane figürler (külah, keşkül ve rindane duruş) nakşedilmiştir.

Millet Hanı (Kültür Portalı)

Millet Hanı, yapılış amacının ötesinde tarihin kritik dönemlerinde çok çeşitli roller üstlenmiştir:

1. Ticari Merkez: Başlangıçta bedesten ve kervansaray olarak kervanların konaklama ve ticaret merkezi olmuştur.
2. Eğitim ve Kamu: Bir dönem Ermeni Kız Lisesi ve hapishane olarak hizmet vermiştir.
3. Sanayi: 19. yüzyıl ortalarından itibaren kutnu kumaşı imalat merkezi ve zeytinyağı imalathanesi (masmana) olarak kullanılmıştır.
4. Milli Mücadele: Antep Savunması sırasında silah ve mermi yapımı için bir imalathane (silah fabrikası) görevi görmüştür.

Antep Harbi'nde top mermileriyle hasar gören ve uzun yıllar metruk halde kalarak harabeye dönen han, otopark yapılma riskinden iş adamı Mustafa Geylani tarafından kurtarılmıştır.

Millet Hanı'nı satın alarak restore ettiren iş adamı Geylani (Anadolu Ajansı)

• Restorasyon Süreci: 1996 yılında satın alınan hanın restorasyonu, Şanlıurfa'dan getirilen özel taşlar ve ustalarla aslına uygun olarak 2001 yılında tamamlanmıştır.
• Mevcut Kullanım: Günümüzde handa 64'ü iç kısımda olmak üzere toplam 74 iş yeri bulunmaktadır. Burada bakırcılık, sedefkârlık ve kutnu dokumacılığı gibi Gaziantep’in unutulmaya yüz tutmuş geleneksel el sanatları icra edilmekte ve kurslar verilmektedir.