Merzifon Taşhan

Merzifon Taşhan, Amasya ilinin en büyük ilçesi olan Merzifon’da yer alan ve 17. yüzyıla tarihlenen bir Osmanlı dönemi ticaret ve konaklama yapısıdır. Dere Mahallesi, Özkan Yalçın Caddesi üzerinde konumlanan han, Osmanlı sadrazamlarından Merzifonlu Kara Mustafa Paşa (1634-1683) tarafından inşa ettirilen Kara Mustafa Paşa Külliyesi’nin ana binaları arasında yer almaktadır. Külliye içerisindeki topografik konumuna bakıldığında, Kara Mustafa Paşa Camii ve Bedesten’in hemen yanında, bedestenin kuzeyinde ve caminin kuzeydoğusunda bulunduğu görülmektedir.

^{Merzifon Taşhan} (Kültür Portal)

Yapının yapım tarihini kesin olarak veren bir inşa kitabesi günümüze ulaşmamıştır. Ancak vakfiye kayıtlarındaki bilgiler, plan tipolojisi ve mimari üslup özellikleri, eserin 17. yüzyılın üçüncü çeyreğinde inşa edildiğini göstermektedir. Tarihsel süreç içerisinde Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından 1975, 1978 ve 1985 yıllarında yapıya dair durum tespiti ve onarım raporları hazırlanmıştır.^【1】 2007 yılında ihalesi yapılan kapsamlı restorasyon çalışmaları ise 2018 yılında tamamlanmıştır.

^{Merzifon Taşhan} (Kültür Portal)

Dikdörtgen planlı ve tek avlulu olarak tasarlanan eser; bodrum, zemin ve birinci kat olmak üzere üç katlı bir organizasyona sahiptir. Yapının taşıyıcı sisteminde üç sıra tuğla ve bir sıra kesme taş örgü kullanılmış olup kemerlerin köşelerinde tuğla malzeme tercih edilmiştir. Duvarlardaki kesme taşlar arasında yer alan tuğla hatıllar ve kavisli konsollar üzerinde çıkıntı teşkil eden cumbalar, 17. yüzyıl mimarisinin karakteristik vasıfları olarak öne çıkmaktadır. Yapıda herhangi bir taş süsleme unsuruna yer verilmemiştir.

• Zemin Kat ve Dış Cephe: Hana giriş, güney cephesinde bulunan yuvarlak kemerli büyük bir kapıdan sağlanmaktadır. Yapının dış cephesinde, sivri kemerli küçük bölümler hâlinde birbirlerinden ayrılmış toplam 33 adet dükkân yer almaktadır.
• İç Avlu ve Bodrum Kat: İç mekân, üzeri açık bir avlu çevresinde şekillenmiştir. Avluda, üst kata erişimi sağlayan bir merdiven, bodrum kata inen bir rampa ve iki adet çeşme bulunmaktadır. Avlunun altına denk gelen bodrum katı ahır olarak düzenlenmiştir ve binek hayvanlarının barınaklarının avlu altında yer aldığı bu tasarım, Osmanlı han mimarisi içerisinde yalnızca Merzifon Taşhan’da görülen özgün bir özelliktir.
• Revaklar: Avlunun kuzeyinde, taş sütunlar üzerine oturan sivri kemerli revaklar ve bu revakların arkasında büyük taş konsollarla desteklenen cumba biçiminde odalar yer almaktadır. Kuzey ve güney cephedeki revak kemerlerinin içleri taş duvarlarla örülmüş ve buralara kuş evleri yerleştirilmiştir. Kuzey cephedeki revakların önüne konumlandırılmış iki adet çeşme mevcuttur.
• Birinci Kat (Konaklama Bölümü): Revaklı bir yapıya sahip olan birinci kat, bütünüyle konaklama işlevi için ayrılmıştır. Doğu ve batı cephelerinde bulunan ve taş sütunların taşıdığı tuğla kemerli revakların üzeri çapraz tonozlarla örtülmüştür. Hanın bu katında toplam 40 oda bulunmaktadır; bu odaların 35’i dış cepheye, 5’i ise iç avluya bakmaktadır. Her biri kubbe ile örtülü olan bu odalarda birer pencere, kapı, ocak ve niş bulunmaktadır. Ayrıca bazı odaların içindeki dolaplarda, misafirlerin yıkanma ihtiyaçlarını giderebilmeleri için özel bölümler tasarlanmıştır. Yapı kompleksi içerisinde özel bir mescit bölümü bulunmamaktadır.

Kültür turizmi destinasyonları arasında yer alan Merzifon Taşhan, tamamlanan restorasyon çalışmalarının ardından günümüzde kubbeli odalarının dönüştürüldüğü bir butik otel ve yöresel yiyeceklerin servis edildiği bir restoran olarak faaliyet göstermektedir.