Merkezefendi (İlçe)

Merkezefendi, Ege Bölgesi'nde yer alan Denizli ilinin merkez ilçelerinden biridir. İlçe, Denizli ilinin büyükşehir statüsü kazanmasıyla birlikte, 6 Aralık 2012 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 6360 sayılı kanun uyarınca kurulmuştur.^【1】 İlçe sınırları; merkezdeki 42 mahalle, 2 belediye ve 6 köyün tüzel kişiliğinin kaldırılarak mahalle statüsünde bağlanmasıyla toplam 50 mahalleden oluşmaktadır. İlçeye adını veren Merkez Efendi, 15. ve 16. yüzyıllarda yaşamış bir tıp bilgini ve tasavvuf ehlidir.

Denizli il merkezinde, 354 rakımda kurulu olan Merkezefendi ilçesi, yaklaşık 336.000 dekar yüzölçümüne sahiptir.^【2】 İlçenin doğu ve kuzey sınırlarını Pamukkale, batı sınırlarını Sarayköy ve Babadağ, güney sınırlarını ise Tavas ilçeleri oluşturmaktadır. İdari olarak Merkezefendi Kaymakamlığı tarafından yönetilen ilçe, 13 Haziran 2018 tarihinde hizmete giren, 8.912 metrekare kapalı alana sahip 5 katlı bir Hükümet Konağı’na sahiptir. İlçede mahalli idareler bazında bir belediye teşkilatı bulunmakta olup, ilçe nüfus yoğunluğu bakımından Denizli'nin büyük yerleşim alanlarındandır.^【3】

İlçe sınırları içerisinde yer alan arkeolojik alan, coğrafi bakımdan Lykos (Çürüksu) ırmağının güneyinde kurulu olan Laodikeia (Laodikya) antik kentidir. MÖ 261-263 yılları arasında II. Antiokhos tarafından kurulan ve adını kraliçe Laodike’den alan kent, MÖ 1. yüzyılda Anadolu’nun sanat ve ticaret merkezlerinden biri haline gelmiştir. Hristiyanlığın ilk yedi kilisesinden birine ev sahipliği yapması kentin dini önemini artırmaktadır. Kentteki mimari miras; 20.000 kişilik Büyük Tiyatro, 15.000 kişilik Küçük Tiyatro, 350 metre uzunluğundaki Stadyum, Gymnasium ve Bizans döneminde onarım görmüş Anıtsal Çeşme gibi yapılarla temsil edilmektedir.^【4】

Denizli'nin ilk yerleşim merkezi olarak kabul edilen Tarihi Kaleiçi Çarşısı, ilçenin bir diğer tarihi odağıdır. Mevcut kale yapısının 1243-1250 yılları arasında inşa edildiği belgelenmiş olsa da bölgedeki yerleşim izleri Roma ve Bizans dönemlerine kadar uzanmaktadır. Günümüzde bu alan; tekstil, ayakkabıcılık ve bakırcılık gibi geleneksel el sanatlarının sürdürüldüğü ticari bir merkez olma özelliğini korumaktadır.

İlçenin kültürel kimliğinde Selçuklu ve Osmanlı dönemlerine ait figürler rol oynamaktadır. 12. yüzyıl sonu ve 13. yüzyıl başında yaşayan Selçuklu komutanı Servergazi, bölgenin Türk hakimiyetine girmesini sağlayan askeri harekatları yönetmiştir. Mezarı bugün kendi adıyla anılan mahallede bir türbe olarak tescil edilmiştir.

^{Etnografya Müzesi (}Kültür Portalı⁾

İlçeye adını veren Merkez Efendi (Mûsâ), 1463-64 yıllarında Denizli’de doğmuş, Bursa ve İstanbul’da eğitim alarak Halvetiyye-Sünbüliyye tarikatının temsilcilerinden biri olmuştur.^【5】 Kanuni Sultan Süleyman ile ilişkileri olan Merkez Efendi, Manisa’da Hafsa Sultan Külliyesi’nde görev yapmış ve geleneksel mesir macununun mucidi olarak halk kültürüne geçmiştir.

Cumhuriyet dönemi mirasının örneği, Saraylar Mahallesi’nden bulunan Atatürk Evi Etnografya Müzesi’dir. 19. yüzyıl sonlarında inşa edilen ve mimari literatürde Sakız üslubu olarak tanımlanan iki katlı bu yapı, Mustafa Kemal Atatürk’ün 4 Şubat 1931 tarihindeki Denizli ziyaretinde konakladığı yerdir. 1984 yılında müze olarak ziyarete açılan binanın alt katında etnografik eserler, üst katında ise Atatürk’e ait kişisel eşyalar ve geleneksel Denizli evi düzenlemesi sergilenmektedir. Müze envanterinde Milli Mücadele döneminde kullanılan sancaklar ve yerel figürlere ait giysiler de bulunmaktadır.^【6】