Mehmet Seyfettin Özege (1901–1981), Osmanlı döneminde Arap harfleriyle basılmış Türkçe eserlerin tespiti, toplanması ve bibliyografik olarak kaydedilmesine yönelik çalışmalarıyla tanınan bir bibliyograf ve kitap koleksiyonerisidir. Uzun yıllar boyunca çoğunluğu eski harfli Türkçe basmalardan oluşan on binlerce eseri bir araya getirerek sistemli bir koleksiyon oluşturmuş ve bu eserleri bizzat inceleyerek bibliyografik künyelerini hazırlamıştır. Hazırladığı Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu, 18. yüzyıldan 1928 yılına kadar basılmış eserleri kapsayan ve araştırmacıların bu yayınlara erişimini sağlamaya yönelik bir başvuru kaynağı niteliği taşımaktadır.^【1】 Topladığı koleksiyonu 1961 yılında Atatürk Üniversitesi’ne bağışlayarak bu eserlerin korunmasını ve araştırma amaçlı kullanımını mümkün hâle getirmiştir.^【2】

Mehmet Seyfettin Özege, 7 Şubat 1901 tarihinde İstanbul’da doğmuştur. İlk öğrenimini Fatih’teki Rehber-i Saâdet Mektebi’nde tamamlamış, ortaöğrenimine Vefa İdâdîsi’nde devam etmiş, ardından Vefa Sultânîsi’nde öğrenim görmüş ve 1918 yılında Mülkiye Mektebi’ne girmiştir. Mülkiye Mektebi’nden 7 Haziran 1921 tarihinde mezun olmuş, yükseköğrenimini sürdürerek İstanbul Hukuk Fakültesi’ni 1924 yılında tamamlamıştır.

Mezuniyetinin ardından bir süre serbest olarak çalışmış, 1925 yılında Mekteb-i Mülkiye’de muallim muavinliği görevine başlamış ancak bu görevinden kısa süre sonra ayrılmıştır. Aynı yıl İ‘tibâr-ı Millî Bankası’nda memur olarak göreve başlamış, bankanın Türkiye İş Bankası ile birleşmesi üzerine 10 Ocak 1926 tarihinde Türkiye İş Bankası İstanbul Merkez Şubesi’ne geçmiştir. Bu kurumda uzun yıllar görev yapmış, sırasıyla şeflik, ikinci müdürlük, kontrolörlük ve başkontrolörlük görevlerinde bulunmuştur.

30 Haziran 1950 tarihinde kendi isteğiyle emekliye ayrılmıştır. Fransızca, Arapça ve Farsça bilmektedir. Hayatı boyunca İstanbul’da yaşamış ve 27 Nisan 1981 tarihinde burada vefat etmiştir.

Mehmet Seyfettin Özege tarafından hazırlanan Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu, Osmanlı döneminde Arap harfleriyle basılmış Türkçe eserlerin bibliyografik olarak tespit edilmesini amaçlayan kapsamlı bir çalışmadır. Bu katalog, Osmanlı’da matbaanın faaliyete geçtiği 18. yüzyılın başlarından 1928 yılına kadar basılmış eserleri kapsayacak şekilde hazırlanmıştır.^【4】 Çalışmada, Osmanlı Devleti sınırları içinde ve dışında basılmış Türkçe kitaplar, risaleler ve çeşitli basılı materyaller bibliyografik olarak kaydedilmiştir.

Katalog, büyük boyutlu ciltlerden oluşan ve fasiküller hâlinde yayımlanan çok ciltli bir yapıdadır.
Eserde yer alan kayıtlar, Özege’nin bizzat incelediği eserler üzerinden hazırlanmış olup, doğrudan görülmeyen hiçbir eser bibliyografik listeye dâhil edilmemiştir. Her bir eser için başlık, müellif veya mütercim adı, basım yeri ve tarihi, fiziksel özellikler ve sayfa bilgileri gibi bibliyografik unsurlar sistemli biçimde kaydedilmiştir. Katalogda ayrıca kitapların farklı baskıları tek bir kayıt altında değerlendirilmiş ve eserler alfabetik düzene göre sıralanmıştır. Çalışmaya yalnızca kitaplar değil, tek yapraklık metinler, ders kitapları, takvimler, ilanlar, raporlar ve çeşitli süreli yayınlar da dâhil edilmiştir. Bu yönüyle katalog, basılı kültür ürünlerinin geniş bir yelpazede kayıt altına alınmasını sağlayan sistemli bir bibliyografya çalışması niteliği taşımaktadır.

Mehmet Seyfettin Özege tarafından oluşturulan koleksiyon, uzun yıllar boyunca bir araya getirilen ve sayısı on binlerle ifade edilen basılı materyallerden oluşmaktadır. Koleksiyonun büyük bir kısmını Osmanlı döneminde Arap harfleriyle basılmış Türkçe eserler oluşturmakta, bunun yanında farklı dillerde basılmış yayınlar da sınırlı ölçüde yer almaktadır. Toplanan materyaller yalnızca kitaplarla sınırlı olmayıp süreli yayınlar, risaleler, tek yapraklık metinler ve çeşitli basılı belgeleri de kapsamaktadır. Koleksiyon içinde ders kitapları, ilmî eserler, edebî metinler, resmi belgeler ve günlük hayata ilişkin çeşitli basılı materyaller birlikte yer almaktadır.

Özege, topladığı eserleri yalnızca biriktirmekle kalmamış, her birini inceleyerek bibliyografik bilgilerini kaydetmiş ve bu kayıtları sistemli bir bütün hâline getirmiştir. Koleksiyonun oluşturulmasında belirli bir dönem ve konu sınırı gözetilmiş, özellikle Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecini yansıtan basılı eserlerin bir araya getirilmesi hedeflenmiştir. Bu yönüyle koleksiyon, farklı türdeki basılı materyalleri kapsayan ve belirli bir tarihsel dönemi bütüncül olarak yansıtan sistemli bir derleme niteliği taşımaktadır.

Mehmet Seyfettin Özege, uzun yıllar boyunca oluşturduğu koleksiyonun ölümünden sonra dağılmaması ve araştırmacıların kullanımına sunulması amacıyla bağışlanmasını planlamıştır.
Bu doğrultuda koleksiyonunu 1961 yılında Atatürk Üniversitesi’ne bağışlama kararı almış ve bu karar üniversite ile yapılan yazışmalar sonucunda resmiyet kazanmıştır. Bağış sürecinin gerçekleşmesinde Atatürk Üniversitesi öğretim üyelerinden Dr. Niyazi Akı’nın girişimleri etkili olmuştur.^【5】

^{Fuat Sezgin Kütüphanesi, Mehmet Seyfettin Özege Nadir Eserler Salonu: Özege Tanıtım Tablosu ( Rabia Dalkıran)}

Özege, koleksiyonunu bağışlarken bazı şartlar ileri sürmüş, bu şartlar arasında koleksiyonun bütünlüğünün korunması ve eserlerin kataloglanarak yayımlanması yer almıştır. Bağış şartlarına göre, koleksiyonun tesliminden sonra belirli bir süre içinde kitap isimlerine göre hazırlanacak alfabetik bir kataloğun yayımlanması öngörülmüştür.

Bağışın ardından koleksiyonun üniversite bünyesinde düzenlenmesi süreci başlamış, ancak üniversitenin yeni kurulmuş olması nedeniyle mekân ve personel yetersizlikleri gibi çeşitli sorunlarla karşılaşılmıştır. Bu süreçte koleksiyonun tasnifi ve kataloglanması için öğrencilerden yararlanılmış ve çalışmalar aşamalı olarak yürütülmüştür. Zaman içinde koleksiyonun düzenlenmesi tamamlanarak üniversite bünyesinde kurumsal bir yapı oluşturulmuştur. Bu gelişmeler sonucunda koleksiyon, araştırmacıların erişimine açılmış ve sistemli bir kütüphane birimi hâline getirilmiştir.

Mehmet Seyfettin Özege’nin hazırladığı Eski Harflerle Basılmış Türkçe Eserler Kataloğu, Osmanlı döneminde basılmış Türkçe eserlerin sistemli biçimde tespit edilmesine imkân sağlayan kapsamlı bir bibliyografya çalışmasıdır. Bu katalog, farklı kütüphanelerde dağınık hâlde bulunan basılı eserlerin tek bir yapı altında toplanmasını mümkün kılarak araştırmacıların kaynaklara erişimini kolaylaştırmıştır. Katalogda yalnızca kitaplar değil, risaleler, tek yapraklık basılı materyaller, ilanlar, ders programları ve çeşitli süreli yayınlar da yer almakta, bu durum basılı kültür ürünlerinin geniş bir çerçevede değerlendirilmesini sağlamaktadır.

Özege’nin doğrudan incelemeye dayalı çalışma yöntemi, bibliyografik kayıtların güvenilirliğini artıran bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Oluşturduğu koleksiyon ve hazırladığı katalog birlikte değerlendirildiğinde, Osmanlı’dan Cumhuriyet’e geçiş sürecinde basılı kültür ürünlerinin izlenmesine imkân tanıyan bir kaynak ortaya çıkmıştır. Bu yönüyle Özege’nin çalışmaları, Türk yayıncılık tarihi, kütüphanecilik ve bibliyografya alanlarında yapılan araştırmalar için başvuru kaynakları arasında yer almaktadır.

Mehmet Seyfettin Özege, Bir Bibliyografımız Nurullah Pertevoğlu (1894–1956) adlı eseriyle Nurullah Pertevoğlu’nun hayatı ve çalışmalarını ele almıştır.^【6】