Meher Kapısı

Taşkapı ya da Meher Kapısı, Van ilinin yaklaşık 5 kilometre kuzeydoğusunda, Akköprü Mahallesi yakınlarında yer alan ve kayaya oyularak oluşturulmuş bir kaya nişidir. Urartu Krallığı dönemine ait olan bu yapı, yüzeyinde çivi yazılı bir kitabe barındırması nedeniyle Urartu dini ve inanç sistemi hakkında bilgi veren önemli kaynaklardan biri olarak kabul edilir. Yapı, kalker kayalığın yontulmasıyla oluşturulmuş anıtsal bir kapı görünümündedir ve ön cephesi iki dikdörtgen çerçeve ile sınırlandırılmıştır.

Taşkapı, Van’ın kuzeydoğusunda bulunan Akköprü Mahallesi civarında yer almaktadır. Yapı, doğal bir kaya kütlesinin yontulmasıyla oluşturulmuş olup iki dikey dikdörtgen çerçeve içine alınmış bir kaya nişi biçimindedir. Kapının ön yüzeyi büyük bir özenle düzeltilmiş olup dikdörtgen bir formdadır.

Yapı yaklaşık 2,60 metre genişliğinde ve 4 metre yüksekliğindedir. Yüzeyi oldukça düzgün biçimde işlenmiş olan kapının iç yüzeyine toplam 47 satırdan oluşan Urartu çivi yazısı yazılmıştır. Nişin hemen önünde yatay dikdörtgen biçiminde kayaya oyulmuş bir kurban sunağı da bulunmaktadır.

Taşkapı üzerindeki yazıt, Urartu dini hakkında bilgi veren önemli metinlerden biridir. Yazıtta Urartu ülkesinde kutsal kabul edilen tanrı ve tanrıçaların listesi ile bu tanrılara sunulan günlük kurbanlar belirtilmiştir. Ayrıca kutsal sayılan dağlar, nehirler ve kentler de metinde yer almaktadır.

Tanrı listesinde ilk sırada Urartu baş tanrısı Haldi bulunmaktadır. Haldi’yi sırasıyla Teişeba ve Şivini adlı tanrılar takip etmektedir. Yapının Urartu krallarından İşpuini ve oğlu Menua döneminde, MÖ 820–810 yılları arasında Tanrı Haldi adına yaptırıldığı belirtilmektedir.

Taşkapı yapısı aynı zamanda Meher Kapısı adıyla da bilinmektedir. “Meher” kelimesinin “aydınlatan” anlamına geldiği belirtilmektedir. İnanca göre Tanrı Haldi’nin buradan bir ışık demeti içinde çıkacağına inanıldığı için bu isimle anılmıştır.

Taşkapı ile ilgili çeşitli halk inanışları bulunmaktadır. Bu inanışlardan birine göre yapı bir hazine kapısıdır ve yılda yalnızca bir kez, kısa bir süre için açılmaktadır.

Anlatılan efsanelerden birine göre Akköprü Mahallesi’nde yaşayan bir çoban kız hayvanlarını otlatırken Taşkapı’nın bulunduğu kayalıklara çıkar. Kapının önünde bulunduğu sırada kapı büyük bir gürültüyle açılır ve içerisi altınlarla dolu bir mekân olarak görülür. Çoban kız içeri girip altın toplamaya başlar; ancak kapı kısa süre sonra tekrar kapanır ve kız içeride kalır. Onu aramaya çıkan köylüler hayvanlarını kapının bulunduğu bölgede bulur ancak kızdan bir iz göremezler.

Rivayete göre çoban kızı kurtarmak için kapının önünde çok sayıda hayvan kurban edilir, ancak kapı yeniden açılmaz. Bir yıl sonra kapı tekrar açıldığında içeri girenler çoban kızı omzunda altın dolu bir heybe ile taş kesilmiş halde bulur ve kapı kapanmadan dışarı çıkarlar.

Van ili Tuşba ilçesinde bulunan Meher Kapısı olarak bilinen anıtsal kaya kapısı, doğal dokusuna zarar verilmeden gerçekleştirilen bir çalışma ile temizlenmiştir. Van Valiliği tarafından hazırlanan proje kapsamında yapı, Van Koruma Kurulu’nun 4 Nisan 2012 tarihli kararı doğrultusunda tamamen mekanik yöntemlerle temizlenmiş ve böylece korunması sağlanarak yeniden turizme kazandırılmıştır.