Mal Rejimi

Mal rejimi, eşlerin evlilik birliği süresince edindikleri mallar ile evlenmeden önce sahip oldukları mallar üzerindeki yönetim, yararlanma ve tasarruf yetkilerini, ayrıca evliliğin sona ermesi durumunda bu malların nasıl paylaştırılacağını düzenleyen hukuk kuralları bütünüdür. Türk Medeni Kanunu çerçevesinde ele alınan mal rejimleri, eşlerin ekonomik haklarını güvence altına almayı ve evlilik birliğinin mali temellerini belirlemeyi amaçlar. Kanun koyucu, eşlere sözleşme özgürlüğü tanıyarak belirli sınırlar dahilinde diledikleri mal rejimini seçme hakkı vermiş, ancak herhangi bir seçim yapılmaması durumunda uygulanacak bir "yasal mal rejimi" belirlemiştir. Mal rejimi tasfiyesi, evliliğin ölüm, boşanma, iptal veya hakim kararıyla başka bir rejime geçilmesi gibi nedenlerle sona ermesiyle gündeme gelen bir süreçtir.

^{Yasal Mal Rejimi} Pexels

1 Ocak 2002 tarihinde yürürlüğe giren Türk Medeni Kanunu ile kabul edilen yasal mal rejimi, "edinilmiş mallara katılma rejimi"dir. Bu rejimde eşlerin malları; "edinilmiş mallar" ve "kişisel mallar" olmak üzere iki ana gruba ayrılır. Edinilmiş mallar; eşlerin çalışma karşılığı elde ettiği kazançlar, sosyal güvenlik kurumlarından yapılan ödemeler, çalışma gücü kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar ve kişisel malların gelirlerinden oluşur. Kişisel mallar ise eşlerden birinin sadece kişisel kullanımına yarayan eşyalar, evlenmeden önce sahip olunan varlıklar, miras yoluyla geçen veya karşılıksız kazandırma yoluyla elde edilen değerler ile manevi tazminat alacaklarıdır. Rejimin sona ermesi durumunda, her eş diğerinin edinilmiş malları üzerinde net değerin yarısı oranında alacak hakkına (artık değere katılma alacağı) sahip olur.

Eşler, noterde yapacakları bir mal rejimi sözleşmesiyle kanunda öngörülen sınırlı sayıdaki seçimlik rejimlerden birini kabul edebilirler. Bu rejimler şunlardır:

Bu rejimde eşlerden her biri, kendi malvarlığı üzerinde yönetim, yararlanma ve tasarruf haklarını korur. Eşler arasında herhangi bir mal ortaklığı kurulmaz ve evlilik sona erdiğinde kural olarak bir paylaşım yapılmaz; her eş kendi mülkiyetindeki malı geri alır.

Mal ayrılığı rejimine benzer şekilde, her eşin kendi malvarlığı üzerindeki yetkileri devam eder. Ancak bu rejimin sona ermesi halinde, ailenin ortak kullanımına özgülenmiş olan veya ailenin ekonomik geleceğini güvence altına almaya yönelik yatırımlar, eşler arasında eşit olarak paylaştırılır.

Eşlerin kişisel malları dışındaki malvarlığı değerlerinin ve gelirlerinin ortak bir bütün oluşturduğu rejimdir. "Ortaklık malları" üzerinde eşler elbirliğiyle mülkiyet hakkına sahiptir. Rejimin tasfiyesinde ortaklık malları, kanuni sınırlar dahilinde paylaşılır.

Mal rejiminin tasfiyesi süreci, eşlerin malvarlığı değerlerinin belirlenmesi, borçların düşülmesi ve net değerin hesaplanması aşamalarından oluşur. Edinilmiş mallara katılma rejiminde, tasfiye sırasında "değer artış payı alacağı" ve "artık değere katılma alacağı" gibi talepler gündeme gelir. Değer artış payı, bir eşin diğerine ait bir malın edinilmesine, iyileştirilmesine veya korunmasına hiç ya da uygun bir karşılık almaksızın katkıda bulunması durumunda doğan alacak hakkıdır. Artık değer ise, bir eşin edinilmiş mallarının toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıkarıldıktan sonra kalan miktardır ve kural olarak eşler arasında yarı yarıya paylaştırılır.

Mal rejimi sözleşmesi, evlenmeden önce veya evlilik birliği devam ederken yapılabilir. Kanuna göre bu sözleşmenin geçerliliği, noterde düzenleme veya onaylama şeklinde (resmi şekil) yapılmasına bağlıdır. Eşler, ancak kanunda yazılı sınırlı sayıdaki rejimlerden birini seçebilir, değiştirebilir veya kaldırabilirler. Ayırt etme gücüne sahip küçükler veya kısıtlılar, yasal temsilcilerinin rızasıyla bu sözleşmeyi yapma yetkisine sahiptirler.