macOS

macOS, Apple tərəfindən hazırlanmış və 2001-ci ildə satışa çıxarılmış masaüstü əməliyyat sistemidir. Unix əsaslı olan macOS, Apple-ın Mac kompüterləri üçün nəzərdə tutulmuşdur və istifadəçi interfeysi, tətbiq ekosistemi və aparat-proqram inteqrasiyasını ehtiva edir. Əməliyyat sistemi, fərdi istifadəçilər, peşəkarlar və proqramçılar üçün bir platform təqdim edir. Qlobal masaüstü əməliyyat sistemi bazarında yer alan macOS, xüsusilə yaradıcılıq sənayelərində və korporativ mühitlərdə istifadə olunur.

macOS, 2001-ci ildən bəri masaüstü kompüter təcrübəsini dəstəkləyən bir əməliyyat sistemidir. Unix əsaslı infrastruktur, Apple Silicon prosessorları ilə uyğunluğu və istifadəçi interfeysi, fərdi və peşəkar istifadəçilər üçün bir platform təmin edir. Continuity xüsusiyyətləri macOS-u Apple ekosisteminə bağlayır. Bazar payı Windows-un gerisindədir, lakin yaradıcılıq sənayelərində istifadəsi geniş yayılmışdır. Məxfilik siyasətləri istifadəçi məlumatlarının qorunmasına yönəlib, lakin qapalı ekosistem müzakirələrə səbəb olur. macOS Sequoia (2025), süni intellekt inteqrasiyasını ehtiva edir.

macOS, 2001-ci ildə Mac OS X 10.0 (Cheetah) versiyası ilə təqdim olunmuş və Apple-ın klassik Mac OS sistemini əvəz etmişdir. Unix əsaslı NeXTSTEP əməliyyat sistemindən törədilmişdir. İlk versiyalar Aqua interfeysi və Dock kimi dizayn elementlərini ehtiva edirdi. Apple, 2012-ci ildə “Mac OS X” adını “OS X” olaraq dəyişmiş və 2016-cı ildə “macOS” adını qəbul edərək iOS və watchOS ilə adlandırma uyğunluğu yaratmışdır. Hər il bir əsas versiya yeniləməsi alır; 2025-ci il etibarilə macOS Sequoia (15.0) versiyası istifadə olunur. Məsələn, macOS Ventura (2022) Stage Manager funksiyasını, macOS Sonoma (2023) masaüstü vidcetlərini təqdim etmişdir. 2020-ci ildə Apple Silicon (M1 və sonrası) prosessorlarının istifadəsi performans və enerji səmərəliliyini artırmışdır.

macOS, Unix əsaslı XNU (X is Not Unix) nüvəsi üzərində qurulmuşdur və POSIX uyğunluğu təmin edir. 2017-ci ildə HFS+ fayl sistemindən APFS-yə (Apple File System) keçilmişdir; bu, məlumat idarəsi və yaddaş performansını yaxşılaşdırmışdır. Qrafik infrastrukturu Metal API ilə dəstəklənir. macOS həm Apple Silicon, həm də Intel prosessorları ilə uyğun gəlir; Rosetta 2 Intel əsaslı tətbiqlərin Apple Silicon-da işləməsini təmin edir. Təhlükəsizlik xüsusiyyətləri arasında Gatekeeper (zərərli proqramların qarşısının alınması), FileVault (disk şifrələməsi) və sandboxing (tətbiq girişi məhdudiyyəti) yer alır. Avtomatik yeniləmələr təhlükəsizlik yamaları və yeni xüsusiyyətləri tətbiq edir.

macOS, istifadəçi interfeysi və müxtəlif funksiyalar təqdim edir. Aqua interfeysi, Finder ilə fayl idarəetməsi, Dock ilə tətbiqə giriş və Mission Control ilə pəncərə düzəni təmin edir. 2022-ci ildə təqdim edilən Stage Manager çoxlu vəzifə idarəsini dəstəkləyir; 2023-cü ildə əlavə olunan masaüstü vidcetləri məlumatlara asan çıxış təmin edir. Continuity funksiyaları macOS-u iPhone və iPad ilə əlaqələndirir; Handoff tapşırıq ötürməsini, Universal Clipboard məzmun paylaşımını təmin edir. App Store tətbiq yayımını dəstəkləyir; Xcode proqram inkişafı mühiti təqdim edir. Əlçatanlıq alətləri (VoiceOver, dinamik şrift ölçüsü ayarları) istifadəçi çıxışını dəstəkləyir. macOS Sequoia (2025), süni intellekt dəstəkli mətn və vizual analiz funksiyalarını ehtiva edir.

macOS, Windows və Linux-dan fərqli xüsusiyyətlərə malikdir. Windows, geniş aparat uyğunluğu və korporativ bazarda geniş istifadəsi ilə tanınır; macOS isə yalnız Apple cihazları ilə işləyir. Linux, açıq mənbəli quruluşu ilə elastiklik təqdim edir; macOS isə kommersiya tətbiqləri və istifadəçi interfeysi ilə ön plana çıxır. Continuity funksiyaları Apple ekosisteminə xasdır. Windows oyun ekosistemi ilə tanınarkən, macOS yaradıcılıq tətbiqləri (Final Cut Pro, Logic Pro) üçün istifadə olunur. macOS-un qapalı ekosistemi təhlükəsizlik baxımından nəzarətli bir mühit təmin edir.

macOS, 2025-ci il etibarilə qlobal masaüstü əməliyyat sistemi bazarında təxminən %16 paya malikdir; Windows (%75) liderdir. Apple-ın aparat strategiyası, macOS-un dizayn, media və proqram inkişafı sahələrində yayılmasını təmin edir. Apple Silicon, MacBook və iMac kimi cihazların performansını dəstəkləyir. Windows, korporativ həllərlə seçilir; Linux, açıq mənbə icmalarında istifadə olunur. macOS-un istifadəsi Apple ekosistemi və peşəkar tətbiqlərlə (Adobe Creative Cloud, Apple proqramları) bağlıdır.

macOS, Apple-ın məxfilik yönümlü siyasətləri ilə tanınır, lakin mübahisələrə səbəb olur. Apple, yerli məlumat işləmə və iCloud-da ucdan-uca şifrələmə istifadə edir, lakin iCloud ehtiyat nüsxələrində bəzi məlumatların şifrəsiz saxlanıldığı bildirilmişdir. 2021-ci ildə təqdim edilən App Tracking Transparency, tətbiqlərin icazəsiz izləmə aparmasının qarşısını alır və reklam sənayesindən tənqid almışdır. Qapalı ekosistem, təhlükəsizlik təmin etsə də, bəzi istifadəçilər və proqramçılar tərəfindən məhdudlaşdırıcı sayılır. 2025-ci ildə Apple Intelligence-ın məlumat işləmə prosesləri məxfilik baxımından araşdırılır.