Lütenitsa

Lütenitsa, Balkan mətbəxinin əsas yeməklərindən biridir və tərəvəzlərdən hazırlanan, ədviyyatlı bir sous və ya mezedir. Adı bolqar, serb və makedon dillərində "ədviyyatlı" və ya "acı" mənasını verən lyuto, ljuto, luto sözlərindən götürülmüşdür. Bolqarıstan, Serbiya, Şimali Makedoniya və Türkiyədə məşhur olan bu ləzzət həm ənənəvi, həm də müasir mətbəxlərdə özünə xüsusi yer tapır.

Lütenitsanın əsas tərkibinə qırmızı bibər, pomidor, badımcan, kök, sarımsaq, günəbaxan yağı və müxtəlif ədviyyatlar daxildir. Türkiyə reseptlərində isə ceviz əlavə olunaraq fərqli bir dad qatılır. Lütenitsa toxumasına görə müxtəlif ola bilər: hamar və kremşəkilli və ya iri parçalardan ibarət ola bilər. Dad baxımından isə şirin və ya çox ədviyyatlı çeşidləri var.

Lütenitsanın hazırlanması tərəvəzlərin, məsələn, qırmızı bibər, pomidor və badımcanın qovrulması və qabıqlarının soyulması ilə başlayır. Bütün tərkiblər incə doğranır və ya ətçəkən maşından keçirilir, daha sonra yağ və ədviyyatlarla qarışdırılıb tavada bişirilir. Lazımi qatılığa çatdıqdan sonra qarışıq sterilizə olunmuş bankalara doldurularaq uzun müddət saxlanıla bilər. Ənənəvi evdə hazırlanan lütenitsaya əlavə olaraq, sənaye üsulu ilə istehsal olunan növlər də geniş yayılmışdır. Bu növlər adətən daha incə tekstura və əlavə qoruyucu maddələrə malik olur.

Lütenitsa çoxfunksiyalı bir sous olaraq müxtəlif yeməklərdə istifadə olunur. Səhər yeməyində çörək üzərinə sürtülərək yeyilə bilər. Həmçinin ızgara ətlər ilə sous kimi, makaron və düyü yeməklərinin üzərində ləzzət artırıcı kimi və ya meze olaraq süfrələrdə yer ala bilər.

Lütenitsa digər Balkan sousları ilə oxşar xüsusiyyətlərə malikdir. Məsələn, Ajvar adətən daha az tərkiblə hazırlanır və badımcan daxil edilmir. Pindjur isə lütenitsaya bənzəyir, lakin daha incə toxumaya malikdir və adətən ceviz istifadə olunmur. Bu məhsullar da Balkan mətbəxinin zəngin kulinariya irsinin bir hissəsidir.