Learjet 35

Learjet 35, Learjet firması tarafından tasarlanıp üretilen ve 1990 yılında şirketin Bombardier Havacılık tarafından satın alınmasıyla Bombardier Learjet 35 olarak da literatüre geçen, çok rollü bir iş jeti ve askeri nakliye uçağıdır. Uçağın üretim bandındaki süreci 1973 yılında başlamış ve 1993 ile 1994 yılları arasında sona ermiş olup, bu süreç içerisinde toplam 738 adet uçağın teslimatı gerçekleştirilmiştir. Uçak yapısı gereği iki kişilik uçuş mürettebatına sahip olup, kabin konfigürasyonuna bağlı olarak altı ila sekiz yolcu taşıyabilmektedir. Uçağın kabin fizyolojisi; 3,89 metre uzunluk, 1,45 metre genişlik ve 1,32 metre yükseklik boyutlarında tasarlanmış olup, toplam kabin hacmi 268 kübik fit ve dış bagaj kapasitesi 40 kübik fittir.^{【1】【2】}

Uçağın mühendislik kökenleri, başlangıçta Garrett Fan motorlarına atıfla 25B-GF olarak isimlendirilen Learjet 25 modelinin geliştirilme çalışmalarına dayanmaktadır.^【3】 Mayıs 1971 tarihinde, uçağın sol tarafına TFE731 turbofan motoru entegre edilerek ilk test uçuşları icra edilmiş ve önceki turbojet motorlara kıyasla hem daha yüksek güç elde edildiği hem de gürültü seviyelerinin düştüğü raporlanmıştır. Elde edilen bu aerodinamik ve mekanik veriler doğrultusunda tasarım revize edilerek uçağa Learjet 35 adı verilmiştir. Kesinleşen prototipin ilk deneme uçuşu 22 Ağustos 1973 tarihinde yapılmış ve model Temmuz 1974'te Federal Havacılık İdaresi (FAA) tarafından resmi olarak sertifikalandırılmıştır. Başlangıçta 64 adet üretilen orijinal Learjet 35 modelinin ardından, itki gücü artırılmış motorlara sahip olan Learjet 35A modeli 1976 yılında uçuş hattına dâhil edilmiş ve 1993 yılına kadar seri numarası 677'ye ulaşarak 600'den fazla üretilmiştir.^【4】

^{Learjet 35} (Flickr)

Learjet 35'in gövde ve kanat tasarımı; aerodinamik sürtünmeyi minimize eden alçak kanat yapısı, T-kuyruk konfigürasyonu ve uçağa karakteristik bir görünüm katan kanat ucu yakıt tanklarından oluşmaktadır. Motor donanımları arka gövdenin her iki yanındaki nasellere yerleştirilmiş olup, kanatlarda tek yarıklı flap sistemleri mevcuttur. Uçak, her biri 3.500 libre (16 kN) itme gücü üretebilen iki adet Garrett (Honeywell) TFE731-2-2B turbofan motorundan güç almaktadır.^【5】 Bu motorların mimarisinde Boeing 747 ve DC-10 gibi büyük ticari uçaklarda kullanılan basınç kompresörleri ve türbin bileşenlerinin modifiye edilmiş versiyonları kullanılmıştır. Ölçüsel olarak 14,83 metre uzunluğa ve uç tanklar dâhil 12,04 metre kanat açıklığına sahip olan uçağın boş ağırlığı 9.154 libre (4.152 kg), maksimum kalkış ağırlığı (MTOW) ise yaklaşık 18.000 ile 18.300 libre arasındadır. ^【6】Performans parametreleri incelendiğinde; uçak 25.000 fit irtifada 471 knot (872 km/s) maksimum hıza ve 45.000 fit servis tavanına ulaşabilmektedir. Seyir hızı ortalama 418 knot (774 km/s) seviyelerindeyken, uçağın maksimum menzili yolcu yükü ve yakıt kapasitesine bağlı olarak 2.056 ile 2.874 deniz mili arasında değişiklik göstermektedir.^【7】

Operasyonel ihtiyaçlara bağlı olarak Learjet 35 platformu üzerinden çeşitli sivil ve askeri varyantlar türetilmiştir. Sivil havacılıkta öne çıkan varyantlar arasında bulunan Learjet 36 ve 36A modelleri, Learjet 35'in yolcu kabini küçültülerek gövde arkasına fazladan bir yakıt tankı eklenmesiyle oluşturulmuş, bu sayede uçağın menzili 500 mil daha artırılmıştır. Askeri havacılık bağlamında, uçak Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri envanterine C-21A koduyla girmiş ve Nisan 1984 ile Ekim 1985 tarihleri arasında teslimatları gerçekleştirilmiştir. Brezilya Hava Kuvvetleri bu platformu kargo (C-35), keşif (R-35A) ve VIP taşımacılık (VU-35A) amaçlarıyla üç farklı formatta işletmiştir. ^【8】Benzer şekilde, Japonya Deniz Öz Savunma Kuvvetleri bu uçağı füze arama cihazları ve atış eğitim sistemleri entegre ederek U-36A tanımı altında kullanmıştır. Uçak aynı zamanda yüksek seyir hızları ve uygun kabin basıncı sayesinde dünya çapında tıbbi tahliye (hava ambulansı) uçuşları için yaygın olarak tercih edilmiştir.

^{Learjet 35} (Flickr)

Erken dönem Learjet 35 kokpitleri analog göstergeler, navigasyon ve haberleşme telsizlerinden oluşan standart Collins aviyonik sistemlerini barındırmaktaydı.^【9】 Ancak modernizasyon programları kapsamında pek çok uçak, sağ ve sol birincil uçuş ekranları, merkezi çok fonksiyonlu ekran, uçuş yönetim sistemi (FMS) ve dijital hava durumu radarı içeren Elektronik Uçuş Bilgi Sistemleri (EFIS) ile güncellenmiştir. Uçağın ticari pazar değerleri ve operasyon maliyetleri üretim yılı ile mevcut kondisyona bağlıdır. İkinci el pazar verilerine göre; 1980'lerden kalma veya daha eski uçakların 500.000 ABD Dolarından başlayıp 995.000 ABD Dolarına kadar fiyatlandığı kaydedilirken, kondisyonu iyi durumda olan belirli modellerin değerinin 8 milyon ABD Doları olarak raporlandığı veriler de mevcuttur.