Lear 40

Bombardier Aerospace tarafından tasarlanıp üretilen Learjet 40 ve bu uçağın geliştirilmiş bir türevi olan Learjet 40XR, iş jetleri sınıfında yer alan hava araçlarıdır. Havacılık endüstrisinde hafif ve orta ölçekli jet kategorilerinde sınıflandırılmaktadırlar. Daha önce piyasaya sürülen ve başarılı olan Learjet 35 ile Learjet 45 modellerinin temel alınmasıyla tasarlanan Learjet 40, öncülü olan Lear 45 uçağından 24,5 inç daha kısa yapıdadır ve maksimum kalkış ağırlığı açısından 150 libre daha hafiftir. ^【1】Uçağın ilk test uçuşu 31 Ağustos 2002 tarihinde gerçekleşmiş olup, Amerika Birleşik Devletleri Federal Havacılık İdaresi (FAA) tarafından verilen sertifikasyonu Temmuz 2003'te Learjet 45 tip sertifikasyonuna yapılan bir düzeltme olarak onaylanmıştır.

Learjet 40'ın teknik donanımlarının iyileştirildiği sürümü olan Learjet 40XR modeli ise ilk olarak 2005 yılında operasyonlara dahil olmuş ve üretimi 2012 yılında tamamlanarak toplamda 94 adet imal edilmiştir. Learjet 40XR uçağındaki birincil teknik ilerlemeler; temel sürümde kullanılan Honeywell "AR" motorlarının Honeywell "BR" motorlarıyla değiştirilmesine bağlı olarak ortaya çıkan sıcak hava ve yüksek rakım performansı (hot-and-high) artışı, tırmanma oranlarının yükselmesi ve uzun menzilli seyir hızları sonucunda menzilin 240 deniz milinden fazla uzatılmasıdır.

Dış hatları itibarıyla uçağın uzunluğu 16,9 metre (55,5 fit), kanat açıklığı 14,6 metre (47,7 fit) ve yüksekliği 4,3 metre (14,1 fit) olarak yapılandırılmıştır. ^【2】Araç gövdesi, aerodinamik sürtünmeyi en aza indirgemeyi amaçlayan tasarımıyla birlikte kanat uçlarına (winglets) sahiptir. Uçağın istikrarını ve kontrolünü artırmak, ayrıca perdövites (stall) riskine karşı ekstra güvenlik sağlamak amacıyla dikey dengeleyici üzerinde "delta yüzgeçleri" adı verilen eklentiler bulundurmakta, yumuşak inişler için karbon frenler ve kanat spoylerleri içermektedir.

Motor donanımları incelendiğinde, Learjet 40 modelinin gövdesinde her biri 3.500 libre itki gücü üretebilen iki adet Honeywell TFE731-20AR (veya TFE731-20AR-1B) turbo fan motoru kullanılmaktadır. Geliştirilmiş sürüm olan Learjet 40XR'da ise aynı itki kapasitesine sahip ancak performansı artırılmış iki adet Honeywell TFE731-20BR motoru tercih edilmiştir. Dijital kontrol silsilesi ve aviyonik paketi olarak her iki uçak tipi de dört adet katot ışınlı tüp (CRT) ekrandan oluşan Honeywell Primus 1000 donanımına sahiptir. Uçaklar, havacılık gürültü emisyonu ve güvenlik regülasyonları kapsamında FAA Part 25 ve FAR-36 normlarına uygunluk göstermektedir.

^{Lear 40} (Flickr)

Learjet 40 serisi uçakların operasyonel servis tavanı (maksimum çalışma irtifası) 51.000 fit (15.545 metre) olarak belirlenmiştir.^【3】 Uçak deniz seviyesinden kalktıktan sonra yaklaşık 15 dakika gibi bir sürede 37.000 fit (FL370) irtifaya ulaşma kabiliyetine sahiptir. Hız parametrelerine göre Learjet 40 saatte 865 kilometre (0.81 Mach) maksimum hıza ulaşabilmekte ve saatte ortalama 852 kilometre hızla normal seyrini sürdürmektedir.^【4】 Learjet 40XR modelinin ise uzun menzilli uçuşlardaki seyir hızı 436 knot (807 km/s) olup ulaştığı en yüksek seyir hızı 460 knot (852 km/s) seviyesindedir.^【5】

Uçuş menzili kapasitesi, donanıma ve uçağın ağırlığına bağlı olarak Learjet 40 için yaklaşık 1.860 mil veya 1.616 deniz mili olarak rapor edilirken; Learjet 40XR dört yolcu eşliğinde aletli uçuş kuralları (IFR) şartlarında 1.780 ile 1.862 deniz mili mesafe katedebilmektedir. Ağırlık limitlerine dair veriler ışığında, Learjet 40XR'ın rampa ağırlığı 21.250 libre, maksimum kalkış ağırlığı 21.000 libre (9.525 kg), sıfır yakıt ağırlığı 16.000 libre (7.258 kg) ve maksimum iniş ağırlığı ise 19.200 libre (8.709 kg) olarak kaydedilmiştir.^【6】 Söz konusu hava aracının ortalama yakıt tüketimi donanım seviyesine göre saatte 211 ila 224 galon arasında değişiklik göstermektedir. Araç kalkış sırasında, konumlandığı rakıma da bağlı olarak ortalama 4.250 ile 4.680 fit arası pist mesafesine gereksinim duyarken; iniş operasyonunda ihtiyaç duyduğu mesafe 2.335 ile 2.430 fit aralığındadır.^【7】

Kabin yapısı, operasyonun güvenliği gereği 2 uçuş mürettebatının yönetimini esas alacak bir biçimde tasarlanmıştır. Kabin içi standart düzenek 6 ila 7 yolcu taşımaya imkan tanırken, yoğun istiap kapasitesine sahip ayarlamalarda bu sayı maksimum 8 yolcuya çıkabilmektedir. Yolcu bölümü uzunlamasına 17,7 fit, genişlik olarak 5,1 fit ve yükseklik açısından 4,9 fit ölçülerindedir. ^{【8】【9】}İç hacim farklı modifikasyonlara göre 363 ile 442 kübik fit arasında değişen büyüklüklere erişebilmektedir. Yolcuların bagaj kapasitesi için ise uçağın gövde planına dıştan erişimli 65 kübik fitlik ek bir kargo bölmesi entegre edilmiştir.

^{Lear 40} (Flickr)

Operasyonel kayıtlara bakıldığında dünyada kullanımda olan 92 adet Learjet 40XR aktif hizmetini sürdürmektedir. Bu filonun coğrafi dağılımı ele alındığında, en yoğun kullanımın yüzde 69,57 oranıyla Kuzey Amerika kıtasında olduğu ve onu yüzde 22,83'lük oranla Güney Amerika bölgesinin takip ettiği görülmektedir. Kayıtlı 92 hava aracından 91 adedi şirketler ve kurumlar tarafından tam mülkiyet usulüyle işletilirken yalnızca 1 adet uçağın kısmi mülkiyeti bulunmaktadır. Uçakların askeri veya devlet seviyesindeki kullanımı çerçevesinde İrlanda, El Salvador, Karadağ, Lüksemburg ve Peru resmi organlarının bu seriyi bünyelerinde devlet ulaştırması gayesiyle barındırdıkları belgelenmiştir.