Kunsthaus Graz

Kunsthaus Graz, Avusturya'nın Graz kentinde bulunan çağdaş sanat müzesidir. Müze, 2003 yılında Avrupa Kültür Başkenti programı kapsamında açılmıştır. Peter Cook ve Colin Fournier tarafından tasarlanan yapı, çağdaş sanat sergileri, eğitim faaliyetleri ve kültürel etkinlikler için kullanılmaktadır. Kunsthaus Graz, Universalmuseum Joanneum bünyesinde faaliyet göstermekte olup uluslararası çağdaş sanatın sergilenmesine, yeni sanat üretimlerinin desteklenmesine ve sanat, tasarım ile mimarlık alanlarında araştırma ve eğitim faaliyetlerinin yürütülmesine katkı sağlamaktadır.

Graz’da çağdaş sanat alanındaki kurumsal ve sergileme faaliyetlerinin özellikle 1960’lı yıllardan itibaren yoğunlaşması, kentin mevcut sergi altyapısının yeniden değerlendirilmesini gündeme getirmiştir. Bu süreçte Neue Galerie’nin koleksiyonlarının genişlemesi, Trigon sergileri ve çeşitli sanat kurumlarının etkinlikleri, çağdaş sanata yönelik daha kapsamlı ve esnek sergileme mekânlarına duyulan gereksinimi ortaya koymuştur.

Yeni bir çağdaş sanat müzesi oluşturulmasına yönelik girişimler farklı dönemlerde gündeme gelmiş olmakla birlikte çeşitli nedenlerle uygulamaya geçirilememiştir. Proje, Graz’ın 2003 Avrupa Kültür Başkenti programı kapsamına alınmasıyla yeniden ele alınmış ve kentin kültürel altyapısını geliştirmeye yönelik başlıca yatırımlardan biri hâline gelmiştir. Bu doğrultuda düzenlenen uluslararası mimari yarışma sonucunda Peter Cook ve Colin Fournier tarafından hazırlanan proje birincilik ödülüne layık görülmüş ve uygulama sürecine geçilmiştir. Yaklaşık üç yıllık bir inşa sürecinin ardından yapı 27 Eylül 2003 tarihinde ziyaretçilere açılmıştır. Toplam yaklaşık 11.100 m² kullanım alanına sahip olan müzenin inşaat maliyetinin yaklaşık 40 milyon Avro olduğu belirtilmektedir.

Kunsthaus Graz'ın tasarımı, Graz'ın 2003 Avrupa Kültür Başkenti programı kapsamında gerçekleştirilen uluslararası mimari yarışmanın ardından Peter Cook ve Colin Fournier tarafından geliştirilmiştir. Tasarım sürecinde, yapının yer aldığı tarihî kent dokusu ile yeni müze işlevinin gereksinimleri birlikte ele alınmıştır. Mimarlar, çevredeki tarihî yapıların biçimsel özelliklerini doğrudan tekrar etmek yerine, çağdaş sanat müzesinin işlevsel ihtiyaçlarına cevap verecek bağımsız bir mimari dil oluşturmayı amaçlamışlardır.

Proje, geleneksel müze yapılarında yaygın olarak kullanılan dikdörtgen planlı ve nötr sergileme mekânlarına alternatif bir yaklaşım geliştirme amacıyla tasarlanmıştır. Bu doğrultuda yapı, yalnızca sergi mekânlarını barındıran bir kabuk olarak değil, sergileme faaliyetleri ile ilişkili farklı işlevleri bütünleştiren bir organizasyon şeması çerçevesinde ele alınmıştır. Tasarım sürecinde müze yapısının kent yaşamıyla ilişki kurabilmesi için kamusal kullanıma açık alanlar oluşturulmuş, giriş katı kent ile müze arasında geçiş sağlayan bir mekân olarak düzenlenmiştir.

Yapının biçimlenişinde sergi mekânlarının gereksinimleri belirleyici olmuştur. Müze, farklı ölçeklerde ve farklı sergileme yöntemlerine uygun mekânlar içerecek şekilde tasarlanmıştır. Ana sergi alanları olan Space01 ve Space02, geçici sergilere uyarlanabilecek esnek mekânlar olarak düzenlenirken, Space03 eğitim ve etkinlik faaliyetlerine ayrılmıştır. Böylece yapının mekânsal organizasyonu, çağdaş sanatın farklı sunum biçimlerine uyum sağlayabilecek şekilde kurgulanmıştır.

Tasarımın önemli bileşenlerinden biri, yapıyı çevreleyen çift eğrilikli dış kabuktur. Akrilik panellerden oluşan bu dış örtü, taşıyıcı sistemden bağımsız bir kabuk niteliğinde tasarlanmıştır. Dış yüzey aynı zamanda medya teknolojilerinin entegre edildiği bir sistem olarak geliştirilmiş ve yapının kentle görsel iletişim kurmasına olanak sağlayacak biçimde kullanılmıştır. Bu sistem daha sonra BIX medya cephesi olarak adlandırılmıştır.

Tasarım sürecinde mevcut tarihî yapıların korunmasına da önem verilmiştir. Müze kompleksi içerisine dâhil edilen 1847 tarihli Eisernes Haus restore edilerek yeni işlevlerle kullanılmaya devam etmiştir. Böylece yeni müze yapısı ile mevcut tarihî yapı arasında işlevsel bir bütünlük oluşturulmuştur. Eisernes Haus içerisinde ofisler, arşivler, kütüphane ve çeşitli kültürel birimler yerleştirilmiştir.

Kunsthaus Graz'ın tasarım ve üretim süreci büyük ölçüde sayısal modelleme teknikleri üzerinden yürütülmüştür. Yapının karmaşık geometrisinin geliştirilmesi, taşıyıcı sistemin çözülmesi ve dış kabuk elemanlarının üretimi aşamalarında bilgisayar destekli tasarım ve üretim teknolojilerinden yararlanılmıştır. Tasarım ekibi ile mühendislik ekibi arasındaki koordinasyon, yapının geometrik özelliklerinin uygulanabilir bir yapım sistemine dönüştürülmesinde belirleyici olmuştur.

^{Kunsthaus Graz Dış Cephe Görünümü (}pexels⁾

Kunsthaus Graz'ın tasarım ve yapım sürecinde gelişmiş dijital modelleme tekniklerinden yararlanılmıştır. Yapının karmaşık geometrisi nedeniyle bilgisayar destekli tasarım ve üretim teknolojileri kullanılmıştır. Tasarım süreci büyük ölçüde üç boyutlu sayısal modeller üzerinden yürütülmüş, üretim aşamasında CAD-CAM teknolojilerinden yararlanılmıştır.

Taşıyıcı sistem çözümleri Bollinger ve Grohmann mühendislik ofisi tarafından geliştirilmiştir. Yapının çift eğrilikli dış kabuğu, özel mühendislik çözümleri ve sayısal üretim teknikleriyle gerçekleştirilmiştir.

Yapının tasarımında çevresel performansa yönelik bazı sistemler de kullanılmıştır. Doğal havalandırmaya dayanan Gravivent sistemi ile Mur Nehri'nin su sıcaklığından yararlanan iklimlendirme sistemi bunlar arasında yer almaktadır.

Kunsthaus Graz farklı işlevlere sahip mekânlardan oluşmaktadır. Giriş katı kamusal kullanıma açık olarak tasarlanmış olup ziyaretçiler bu alana sergi bileti olmaksızın erişebilmektedir.

Müzenin ana sergi mekânları Space 01 ve Space 02 olarak adlandırılmaktadır. Bu alanlar geçici sergilere ev sahipliği yapmaktadır. Space 03 ise eğitim programları, toplantılar ve çeşitli etkinlikler için kullanılmaktadır.

Müze kompleksine entegre edilen tarihî Eisernes Haus yapısında ofisler, sergi alanları, Camera Austria'nın kütüphanesi ve çeşitli kültürel birimler yer almaktadır. Ayrıca Medienkunstlabor adı verilen bölümde yeni medya ve dijital sanat projeleri yürütülmektedir.

Kunsthaus Graz, kalıcı koleksiyon merkezli bir müze modeli yerine geçici sergiler ve güncel sanat üretimleri üzerine odaklanan bir kurum olarak faaliyet göstermektedir. Müze, 1960 sonrası uluslararası sanatı sergilemekte, yeni sanat eserlerinin üretilmesini desteklemekte ve farklı disiplinler arasında iş birlikleri geliştirmektedir.

Kurum; sanat, tasarım, mimarlık ve sergileme pratiklerine yönelik araştırma faaliyetleri yürütmekte, eğitim programları düzenlemekte ve okul ile üniversitelerle ortak çalışmalar gerçekleştirmektedir. Erişilebilirlik, katılımcılık ve kültürel etkileşim müzenin faaliyet alanları arasında yer almaktadır.

Müze aynı zamanda dijital sergileme yöntemleri ve yeni medya uygulamalarına yönelik çalışmalar yürütmekte ve uluslararası kurumlarla iş birlikleri geliştirmektedir.

Kunsthaus Graz, açıldığı dönemde Kunsthaus Leasing GmbH tarafından geliştirilmiş ve işletilmiştir. 2020 yılında gerçekleştirilen yeniden yapılanma sonucunda şirket Kunsthaus Graz GmbH adını almıştır. Kurumun hisseleri Graz Belediyesi ile Universalmuseum Joanneum GmbH arasında eşit olarak paylaşılmıştır.

Kunsthaus Graz GmbH'nin finansmanı Graz Belediyesi ile Steiermark Eyaleti tarafından sağlanmaktadır. Kurumun faaliyetleri bir denetim kurulu tarafından izlenmekte ve yönetim süreçleri Universalmuseum Joanneum ile koordineli şekilde yürütülmektedir.