Künç Köprü (Kuş Köprü)

Amasya Kültür ve Turizm Müdürlüğü

Künç Köprü (Kuş Köprü), Amasya şehir merkezinde Yeşilırmak üzerinde konumlanan ve kentin güneyindeki mahalleleri merkeze bağlayan tarihi bir ulaşım yapısıdır. Selçuklu mimari mirasının bir parçası olan yapı, nehrin daraldığı stratejik bir noktada inşa edilmiştir. İsmi, bölge ağzında "köşe" anlamına gelen "künç" kelimesinden türetilmiştir; ancak mimari literatürde ve halk arasında, korkuluklarındaki bezemelere atıfla "Kuş Köprü" olarak da anılmaktadır.

Künç Köprü’nün inşası, Selçuklu Sultanı II. Gıyaseddin Keyhüsrev dönemine (1237-1246) tarihlendirilmektedir.^【1】Yapının bânisi, dönemin Amasya Emiri olan ve şehirde pek çok imar faaliyetinde bulunan Hondi Hatun’dur.^【2】Yapı üzerinde günümüze ulaşan özgün bir inşa kitabesi bulunmasa da mevcut vakfiye kayıtları ve yapıdaki taş işçiliği üslubu bu tarihi kesinleştirmektedir.

Köprü, yüzyıllar boyunca Yeşilırmak'ın debisindeki değişimlere ve bölgedeki sismik hareketlere maruz kalmış, Osmanlı döneminde çeşitli onarımlar görmüştür. Cumhuriyet döneminde yol seviyesinin yükseltilmesi ve modern trafik ihtiyaçları doğrultusunda bazı statik müdahaleler gören yapı, son restorasyon çalışmalarıyla özgün mimari kimliği korunarak günümüzdeki formuna kavuşturulmuştur.

Köprü, Selçuklu köprü mimarisinin tüm karakteristik özelliklerini yansıtan, düzgün kesme taş ve moloz taş malzeme kombinasyonuyla inşa edilmiş bir mühendislik örneğidir.

Yapı, toplam üç kemer gözünden oluşan bir plana sahiptir. Orta kemer, nehir akışının en güçlü olduğu ekseni karşılamak amacıyla yan kemerlere göre daha geniş ve yüksek tasarlanmıştır. Kemer formları Selçuklu geleneğine uygun olarak hafif sivri (mukavves) bir yapıdadır. Bu sivri kemer tasarımı, yükün ayaklara daha verimli dağılmasını sağlayarak yapının mukavemetini artırmaktadır.

• Taşıyıcı Ayaklar ve Selyaranlar: Köprünün taşıyıcı ayakları doğrudan nehir yatağına oturmaktadır. Suya karşı direnç sağlaması amacıyla memba (su geliş) tarafında üçgen formlu selyaranlar (mahmuzlar) kullanılmıştır. Bu yapılar, nehrin getirdiği akıntıyı parçalayarak köprü ayaklarının aşınmasını engellemektedir.
• Malzeme ve İşçilik: Köprünün ana gövdesinde kireç taşı ağırlıklı yerel kesme taşlar kullanılmıştır. Kemer kilit taşlarında işçilik daha titiz bir hal alırken, ayakların iç kısımlarında dolgu malzemesi olarak moloz taş ve kireç harcı tercih edilmiştir.
• Bezemeler: Köprüye "Kuş Köprü" ismini veren kuş figürleri, korkuluk taşlarında yer alan ve Selçuklu plastik sanatının özelliklerini taşıyan kabartmalardır. Bu figürler, yapının sadece işlevsel değil, estetik bir değer taşıdığının da göstergesidir.

Künç Köprü, Amasya Valiliği ve Kültür ve Turizm Bakanlığı kayıtlarında "Taşınmaz Kültür Varlığı" statüsünde yer almaktadır. Şehrin tarihi dokusunda, Pontus Kral Kaya Mezarları’nın eteklerinde ve nehir boyunca uzanan Yalıboyu Evleri ile görsel bir bütünlük oluşturur. Yapı, Amasya’nın Selçuklu döneminden günümüze kesintisiz hizmet veren en eski mühendislik yapılarından biri olarak kabul edilmektedir.