Krom Vadisi

Krom Vadisi, Gümüşhane il merkezinin kuzeyinde, merkez ilçeye bağlı Yağlıdere Köyü sınırları içerisinde yer alan bir antik yerleşim alanıdır. ^【1】Bölge, Gümüşhane şehir merkezine yaklaşık 39 ile 60 kilometre mesafede bulunmaktadır. ^【2】Vadiye ulaşım, Gümüşhane-Trabzon karayolunun 12. kilometresindeki İkisu Köyü mevkisinden kuzey yönüne sapılarak sağlanmaktadır. ^【3】Bu güzergahın Karaca Mağarası yolunu takip eden yaklaşık 35 kilometrelik bölümü asfalt, 20 kilometrelik bölümü stabilize; vadinin iç kısımlarındaki yollar ise toprak yapıdadır. Vadi, İmera ve İstavrit gibi dönemin önemli merkezleri arasında, stratejik bir geçiş bölgesi üzerinde konumlanmıştır.

Kromni Vadisi; tarihsel kaynaklarda Kurum, Gorom, Korom, Gurom ve Krom gibi farklı isimlerle anılmakla birlikte, Osmanlı döneminde yaygın olarak Kurum ismi kullanılmıştır. Bölgenin ismi, ekonomik yapısına yön veren zengin krom madeni yataklarından türetilmiştir. ^【4】Vadideki yerleşim geçmişi MÖ 400’lü yıllara kadar dayandırılmaktadır. ^【5】MS 500’lü yıllardan itibaren Roma İmparatorluğu'nun hâkimiyetinde belirgin bir yerleşim yeri haline gelen vadi; Bizans ve Pontus devletlerinin ardından 1478 yılında Osmanlı Devleti topraklarına katılmıştır. ^【6】Bölgede yaşayan yerli halkın Bizans döneminde Hristiyanlaştığı, 1700’lü yıllarda sağlanan bazı imtiyazlar neticesinde İslamiyet’e yönelim olduğu, ancak 1856 yılındaki inanç serbestisi ile birlikte birçok kilisenin yeniden inşa edildiği veya onarıldığı bilinmektedir.

Krom Vadi'sini temsil eden görsel (Gümüşhane Üniversitesi)

Tarihsel süreçte Kromni Vadisi; Rumlar ve Türklerin yanı sıra İranlı, Alman, Fransız, Macar ve Arnavut gibi farklı etnik kökenlerden gelen toplulukların bir arada yaşadığı çok kültürlü bir yapıya ev sahipliği yapmıştır. Bölgenin temel gelir kaynağı krom madenciliği olup, özellikle Rum tüccarlar aracılığıyla Rusya ile yoğun bir maden ticareti yürütülmüştür. ^【7】1923 yılında gerçekleşen nüfus mübadelesi öncesinde bölgede yaklaşık 1.500 ile 2.000 Rum hanesinin yaşadığı tahmin edilmektedir. Mübadele sonrası demografik yapı sadeleşmiş; bölgeye önce Selanik göçmenleri yerleştirilmek istenmiş, ancak bu grubun uyum sağlayamaması üzerine vadiye Gümüşhane ve Trabzonlu köylüler yerleşmiştir. Günümüzde bölge, yüksek rakımı ve temiz havası sebebiyle yaz aylarında çevre illerden gelen göçerler tarafından da kullanılmaktadır.

Krom Vadi'sini temsil eden görsel (Gümüşhane Üniversitesi)

2009 yılında üçüncü derece arkeolojik sit alanı ilan edilen Krom Vadisi, zengin bir anıtsal mimari mirasa sahiptir. ^【8】Vadi içerisinde tescil edilmiş 17 ile 22 arasında kilise ve şapel, bir kale, bir kemer köprü ve çok sayıda taş konak bulunmaktadır. Bölgedeki dini mimarinin en önemli örneklerinden biri, Olucak Köyü’nde yer alan ve 1350 yılında inşa edildiği bilinen İmera Manastırı’dır. Vadideki başlıca kiliseler arasında Alikinos, Çayıroğlu, Ortayayla, Muhara, Soruhan, Muharakaya ve Zembelek kiliseleri yer almaktadır. Bunlar arasında Alikinos Kilisesi, yapısı itibarıyla en sağlam kalan örneklerden biridir. Nanak Köyü’nde sur kalıntıları bulunan bir kale ve Rumlardan kalma, orijinalliğini koruyan taş evler de vadinin taşınmaz kültür varlıklarını oluşturmaktadır.

Krom Vadi'sini temsil eden görsel (Gümüşhane Üniversitesi)

Krom Vadisi, hem doğal dokusu hem de arkeolojik değeriyle korunması gereken bir alan olarak değerlendirilmektedir. Alanın bazı bölümleri birinci ve üçüncü derece arkeolojik sit alanı statüsündedir. Vadideki eserlerin bir kısmı zamana ve insan kaynaklı tahribata uğramış olsa da, özellikle yüksek rakımdaki yerleşimlerin kullanımı sayesinde bazı kiliselerin çatıları günümüze kadar sağlam ulaşabilmiştir. Turizm açısından önemli bir potansiyele sahip olan vadi, Atlas Dergisi’nin "Yürüyüş Rotaları Atlası" çalışmasında Türkiye'deki 50 önemli yürüyüş rotası arasında gösterilmiştir. Akademik çalışmalarda bölgenin tanınırlığını artırmak adına kiliseleri kapsayan alternatif yürüyüş rotaları önerilmekte ve alanın Dünya Miras alanı olma potansiyeli üzerinde durulmaktadır.