Kristal Gece

Kristal Gece, 9 ve 10 Kasım 1938 tarihlerinde Nazi Almanyası'nda ve o dönem ilhak edilmiş olan Avusturya ile Sudetenland bölgelerinde gerçekleşen, ülke çapında devlet destekli bir Yahudi karşıtı pogromdur.^【1】 Olaylar sırasında kırılan binlerce pencere camının sokakları kaplaması nedeniyle Almancada "Reich Kırık Camlar Gecesi" anlamına gelen Reichskristallnacht veya daha yaygın kullanımıyla Kristallnacht olarak adlandırılmıştır. Bu olay, Kasım Pogromu veya Kasım Soykırımı isimleriyle de akademik ve tarihsel literatürde yer bulmaktadır. Eylemler; Nazi Partisi yetkilileri, Sturmabteilung (SA), Schutzstaffel (SS), Hitler Gençliği üyeleri ve bu örgütlere bağlı olmayan sivil Alman vatandaşlarının doğrudan katılımıyla gerçekleştirilmiştir.^【2】

Nasyonal Sosyalist Alman İşçi Partisi'nin 1933 yılında Almanya'da iktidara gelmesiyle antisemitizm belirgin bir devlet politikası hâline gelmiş ve Alman ırkının üstünlüğü fikriyle birleşen söylemler zamanla fiziki eylemlere dönüşmüştür. 1935 yılında kabul edilen Nürnberg Yasaları, Yahudilerin "aşağı bir ırk" olduğu fikrini yasal bir zemine oturtmuştur. 1938 yılına gelindiğinde Nazi rejimi, Yahudileri Almanya'dan tamamen çıkarmayı hedefleyen kısıtlayıcı adımlarını sıkılaştırmış; bu bağlamda Ekim 1938'de Polonya vatandaşı olan 17.000'den fazla Yahudi zorla sınır dışı edilmiştir.^【3】

Sınır dışı edilen ailelerden birinin çocuğu olan 17 yaşındaki Herschel Grynszpan'ın, yaşanan bu duruma tepki olarak 7 Kasım 1938'de Paris'teki Alman Büyükelçiliğine gidip Alman diplomat Ernst vom Rath'ı vurarak ölümcül şekilde yaralaması, beklenen toplumsal patlama için bir bahane sağlamıştır. Nazi yetkilileri, bu bireysel eylemi uluslararası bir Yahudi komplosunun parçası olarak lanse ederek yaklaşan pogrom için gerekçe olarak kullanmıştır.^【4】

Olaylar kamuoyuna "kendiliğinden gelişen bir halk öfkesi" olarak sunulmasına rağmen, üst düzey Nazi liderleri tarafından bizzat planlanmış ve koordine edilmiştir. Ernst vom Rath'ın 9 Kasım'da hayatını kaybetmesi üzerine, Adolf Hitler ve Propaganda Bakanı Joseph Goebbels ülke çapında bir ayaklanma başlatma kararı almıştır. Aynı akşam Münih'te toplanan parti yöneticilerine Goebbels tarafından yapılan konuşmanın ardından, şiddet talimatları hızla tüm ülkeye yayılmıştır.

9 Kasım gecesi saat 23:55'te Gestapo Şefi Heinrich Müller, 20.000 ila 30.000 Yahudi erkeğin tutuklanması emrini vermiş; saat 01:20'de ise Güvenlik Polisi ve SD Şefi Reinhard Heydrich, polis güçlerine olaylara müdahale etmemeleri yönünde açık talimatlar göndermiştir.^【5】 Verilen emirlere göre polis ve itfaiye teşkilatları, sadece Yahudi olmayanların can ve mal güvenliği tehdit altındaysa müdahalede bulunacak, Yahudi ibadethanelerine ve mülklerine yönelik vandalizm engellenmeyecekti.

^{Kristal Gece İle İlgili Görsel}(Holokost)

Verilen talimatların ardından Almanya'nın tüm bölgelerinde eş zamanlı saldırılar başlamıştır. 9-10 Kasım tarihlerinde 1.400'den fazla sinagog ateşe verilmiş veya yıkıcı patlayıcılar kullanılarak tahrip edilmiş, dinî yapılarla birlikte Yahudi mezarlıkları da zarar görmüştür. ^【6】Olaylar sırasında Tevrat parşömenleri gibi Yahudilik için kutsal kabul edilen dinî nesneler yırtılmış, yakılmış ve kamuoyu önünde aşağılanmıştır.

Şiddet eylemleri kapsamında binlerce Yahudi işletmesi yağmalanmış, evlere zorla girilerek mobilyalar, sanat eserleri ve kişisel eşyalar yok edilmiştir. Mağdurlar fiziksel şiddete uğramış, sokaklarda alenen aşağılayıcı eylemlere ve eziyetlere maruz bırakılmışlardır. Bu sistematik terör eylemleri sırasında doğrudan cinayete kurban giden en az 91 Yahudi hayatını kaybetmiş; tecavüz ve ağır darp olaylarının yanı sıra olayların yol açtığı tıbbi şoklar ve sonrasında yaşanan intiharlarla ölü sayısı yüzleri bulmuştur.^【7】

Kristal Gece'nin en radikal sonuçlarından biri, sadece etnik ve dinî kimlikleri gerekçe gösterilerek 26.000 civarında Yahudi erkeğin toplama kamplarına hapsedilmesidir.^【8】 Bu tutuklamalar, Nazi rejiminin Yahudilere yönelik ilk kitlesel hapsetme uygulaması olarak tarihe geçmiştir. Gözaltına alınan kişiler yerel nezarethanelerden Dachau, Buchenwald ve Sachsenhausen toplama kamplarına nakledilmiştir. Bu kampların o dönemde böylesine büyük bir nüfusu barındıracak kapasitede olmaması nedeniyle ilkel koşullarda kalan mahkûmlar, SS muhafızlarının uyguladığı şiddet ve kötü muamele sonucunda hayatlarını kaybetmiştir.

Nazi rejimi, 10 Kasım 1938 günü saat 16.00'da şiddet eylemlerinin sona erdirildiğini duyurmuş, ardından yaşanan yıkımın faturasını doğrudan mağdurlara kesmiştir.^【9】 Hermann Göring'in öncülüğünde alınan kararlarla Yahudi toplumundan, Alman halkına ve devlete karşı sergilenen tutumlar bahane edilerek 1 milyar Reichsmark tutarında kefaret ödemesi talep edilmiştir. Bununla birlikte, zarar gören mülklerin onarım bedeli Yahudi sahiplerine yüklenmiş ve sigorta şirketlerinin yapması gereken ödemelere Alman hükûmeti tarafından doğrudan el konulmuştur.

Kasım ayının devamında ve aralık başında yürürlüğe konulan yasa ve kararnamelerle, Yahudilerin eğitim, ticaret ve sosyal yaşam üzerindeki hakları tamamen ortadan kaldırılmıştır. Yahudilerin devlet okullarına gitmeleri ve perakende işletme açmaları kısıtlanmış; mülklerine el konulmasını meşrulaştıran "Aryanlaştırma" süreci hızlandırılmıştır.

Kristal Gece, Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa basınının geniş ilgisini çekmiş ve uluslararası çapta kınanmıştır. ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, olaylara tepki olarak Almanya Büyükelçisini geri çağırırken; Birleşik Krallık hükûmeti Kindertransport adı verilen özel bir programla binlerce Yahudi çocuğun İngiltere'ye sığınmasına izin vermiştir.

Akademik literatürde Kristal Gece; antisemitist politikaların yasal ayrımcılıktan kitlesel şiddet ve imhaya geçtiği kırılma noktası olarak kabul edilmektedir. Bu devlet destekli pogrom, milyonlarca Yahudi'nin ölümüyle sonuçlanacak olan İkinci Dünya Savaşı sırasındaki Holokost sürecinin doğrudan habercisi olmuş ve Almanya'daki Yahudilerin ülkedeki varlıklarını güvence altına alacak hiçbir koşulun kalmadığını kesin olarak ortaya koymuştur.^【10】