Kondistabl

Tarih boyunca devletler kendi güvenlik ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla ücretli askerler kiralamaktadırlar. Türk devletlerinin askerî teşkilatında da ordunun belirleyici veya aslî unsuru olmasalar da ücretli askerlere yer verilmiştir. Örneğin Selçukluların askerî teşkilatında “ecrihor” adıyla çeşitli milletlerden ücretli askerler bulunmaktaydı.

Haçlı Seferleri’yle Doğu Akdeniz ve Anadolu coğrafyasına yayılan Frenk askerleri, savaşların olmadığı dönemlerde Selçuklular hizmetinde ücretli asker olarak kendilerine yer bulabiliyorlardı. Kondistabl teriminin de bu dönemde yaygınlık kazandığı söylenebilir.

Konistabl terimi, ana anlamı dışında "Frenk kökenli komutanlar" manasıyla ikinci bir anlama daha sahipti. Bu mana, Selçuklu ordusuna özellikle Roma ve Ermeni ordularından ayrılarak dahil olup sonrasında Müslüman olarak yüksek mevkilere gelen komutanlar için çokça kullanılmıştır. Yalnız burada şu ayrıma dikkat etmek gerekir ki her yabancı kökenli komutana da kondistabl denmezdi. Örneğin Arap ve Fars kökenli komutanlar için bu tür bir adlandırmayla karşılaşılmaz. Bu anlamıyla kondistabl sonradan Müslüman olan Batı kökenli komutanları da ayırt edici bir unvandı.

Latince comes stabuli, yani "süvari komutanı" veya "ahır kontu" anlamına gelen terim, zamanla Fransızcada önce comte de l’étable, sonra da connetable (konetabl) halini almıştır. Feodal dönemde süvari birliklerinin komutanları ise konttan daha farklı olarak “connetable/konetabl” adıyla anılmaya başlandı. Ünvan Bizans ve Ermeniler tarafından da kullanılmış ve süvari birlikleri komutanlığı için “Konostavlos” görevi ihdas edilmiştir. Terim İbn Bibi’nin El-Evâmirü’l-Alâ’iyye fi’l-Umûri’l-Alâ’iyye Selçukname isimli eserinde “kond-i stabl” şeklinde geçmekte olup Türkçe çevirisi “emir-i ahur” olarak yapılmıştır.

Selçuklu devlet teşkilatında bu unvanın ilk defa Alaeddin Keykubad dönemi devlet adamlarından olan Emir Esededdin Ayaz için kullanıldığı görülür. İbn Bibi’nin eserinde Çemişkezek’in fethi bahsinde sürekli kendisinden “Emir Kondistabl” olarak bahsetmektedir. Kaynaklarda bu unvanla adı geçen bir diğer kişi Bizanslı Mihail Paleologos’tur. İznik Laskaris Devleti’nde ordu komutanlığı görevinde iken imparatorluğa komplo suçundan dolayı Selçuklulara sığınan bu kişinin de Sultan İzzettin Keykavus emrinde kondistabl ünvanıyla askerî birlik yönettiği bilinmektedir.

Her ne kadar kalıcı ve teşkilatta değişiklik yaratmayan bir ünvan da olsa Selçuklu devlet teşkilatında Batı kökenli kondistabl teriminin varlığı görülmektedir. Özellikle Hristiyan ücretli askerler ve Selçuklu hizmetine giren önemli komutanlar için kullanılmıştır.