Kitanaura Antik Kenti

Kitanaura, Antalya ilinin Kumluca ilçesine bağlı Gölcük mahallesi sınırları içerisinde, Saraycık mevkii yakınlarında bulunan bir antik Likya yerleşimidir. Deniz seviyesinden 1300 metre yükseklikteki sarp bir tepe ve yamaçlar üzerine kurulu olan kent, tarihsel süreçte Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerinde yerleşim görmüştür. Yerleşim, Patara Yol Anıtı (Stadiasmus Patarensis) verilerine göre İdebessos antik kentine yaklaşık 17-18 kilometre mesafede konumlanmakta olup Termessos'un egemenlik sınırları içerisinde kabul edilmektedir.

Kitanaura Antik Kenti (Kültür Portalı)

Kitanaura’nın bilimsel dünyaca tanınması 19. yüzyıl gezginlerinin çalışmalarıyla başlamıştır. Kalıntılar ilk olarak 1842 yılında bölgeyi ziyaret eden T.A.B. Spratt ve E. Forbes tarafından "Apollonia" olarak lokalize edilmiş; ardından Alman gezgin A. J. Schönborn tarafından "Mnara" olarak adlandırılmıştır. Ancak kentin gerçek isminin saptanması, Patara kazılarında bulunan İmparator Claudius dönemine ait Stadiasmus Patarensis (Patara Yol Anıtı) sayesinde gerçekleşmiştir. Yol anıtındaki güzergâh bilgileri, Saraycık mevkiindeki harabelerin Kitanaura olduğunu kesinleştirmiştir. Kentin nümizmatik kanıtlarla desteklenen ismi, 1995 yılında Antalya Müzesi’ne intikal eden ve üzerinde "KITA" lejantı bulunan sikkelerle de doğrulanmıştır.

Kitanaura'nın Helenistik dönemde kendi adına sikke bastığı, bulunan "KITA" lejantlı örneklerden anlaşılmaktadır. Kentin bu dönemde özerk bir yapıda olduğu veya en azından sikke basma yetkisine sahip olduğu görülmektedir. Roma dönemi geçmişine dair veriler sınırlı olsa da kentin Orta Çağ’a kadar kesintisiz bir yerleşim yeri olduğu bilinmektedir. Bizans döneminde Kitanaura, Perge Metropoliti’ne bağlı bir piskoposluk merkezi statüsü kazanmıştır. Geç Roma ve Bizans dönemi piskoposluk listelerinde kentin ismi çeşitli yazım şekilleriyle (KITANAYPΩN) yer almaktadır. Hierokles’e göre yerleşim, Termessos ve Trebenna şehirleri arasında konumlanmaktadır.

Kitanaura Antik Kenti (Kültür Portalı)

Kentin kalıntıları, doğu-batı doğrultusunda uzanan bir akropol üzerinde ve bu tepenin güney ve batı eteklerinde yoğunlaşmaktadır.

• Akropol ve Savunma Hattı: Denizden 1300 metre yükseklikteki akropol alanı tamamen surlarla çevrelenmiştir. Alana erişim üç ayrı kapıdan sağlanmakta olup ana giriş güneybatı yönündedir.
• Büyük Bazilika ve Sarnıç: Akropolün güneybatı ucunda Erken Bizans dönemine ait bir bazilika kalıntısı yer alır. Üç girişi, narteksi, üç nefi ve apsisi belirgin olan bu yapının kuzeyinde kentin en büyük dikdörtgen sarnıcı bulunmaktadır.
• Hamam: Kentin en önemli kamu yapısı olan hamam, akropolün güneybatısındaki orman yolunun bitişiğindedir. Kuzey-güney doğrultusunda uzanan ve yedi bölümden oluşan yapının bazı kısımları çatı seviyesine dek korunmuştur. Soyunma-giyinme bölümü (apodyterium) kemerli nişleriyle dikkat çeker. Hamamın üst kısmındaki duvar kalıntılarının, yapıya su sağlayan su kemerine ait olduğu düşünülmektedir.

Kentin mezarlık alanı (nekropol), akropolün batısından kuzeye doğru uzanan yolun her iki yanında yer almaktadır. Alanda aedikula tipi mezarlar, lahitler, khamosorion (kaya oyuğu mezarlar) ve ostothekler (kemik muhafaza kapları) yoğunluktadır. Nekropolün en tanınmış yapısı Saraycık Heroonu’dur. Bir podyum üzerinde yükselen bu anıt mezar, oldukça sağlam bir şekilde günümüze ulaşmıştır. Heroonun podyum orthostatları ve ante duvarlarının cephelerinde askeri kıyafetler ve çeşitli silah kabartmaları bulunmaktadır.

Antalya Müzesi koleksiyonunda bulunan beş adet bronz sikke, kentin nümizmatik tarihine dair en somut belgelerdir. 1995 yılında bir vatandaş aracılığıyla müzeye kazandırılan bu sikkeler, MÖ 2. yüzyılın son çeyreği ile MS 1. yüzyılın ilk çeyreği arasına tarihlendirilmektedir.

Sikkelerin genel özellikleri şunlardır:

• Ön Yüz: Sağa dönük Artemis büstü tasviri; omuzda ok ve sadak taşımaktadır.
• Arka Yüz: "KITA" lejantı yer alır. Cepheden ayakta duran, genç ve çıplak bir erkek figürü tasvir edilmiştir. Bu figürün sağ elinde bir sopa tuttuğu görülmektedir.
• İkonografi: Arka yüzdeki çıplak figürün yerli bir Likya tanrısı olan Sozon veya dağlık Likya/Pisidya bölgesinde yaygın olan Kakasbos (ata binmiş süvari tanrı kültünün yaya versiyonu) olabileceği değerlendirilmektedir. Bu sikke tipleri, nümizmatik açıdan Termessos Minor sikkeleriyle benzerlik göstermektedir.

Kitanaura, 2009 yılında "Likya Uygarlığı Antik Kentleri" kapsamında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne önerilen yerleşimler arasına dahil edilmiştir.