Kiçik Ağac Uzunqanad

Kiçik ağac Uzunqanad (Hemiprocne comata), ağac ebabiləri (Hemiprocnidae) ailəsinə aid, tropik meşələrdə yaşayan, uzun qanadlı və zərif bədənli bir quş növüdür. Uçuş qabiliyyətləri, incə quruluşlu bədəni və aydın bığa bənzər tükləri ilə tanınan bu növ, Cənub-Şərqi Asiyanın yağış meşələrində geniş şəkildə müşahidə olunur. Adətən təkbaşına və ya kiçik qruplar şəklində hərəkət edir və ağacların zirvələrində ovlanır.

Xüsusiyyətləri

kiçik ağac Uzunqanad, uzun qanadları və zərif quruluşu ilə diqqət çəkən bir quş növüdür. Orta hesabla 20–25 sm uzunluğundadır və aerodinamik bədən quruluşu sayəsində çevik uçuş qabiliyyətinə malikdir. Tükləri adətən tünd göy və qəhvəyi rəngdədir, qarın hissəsi isə daha açıq tonlarda olub, boğaz bölgəsində aydın ağ tüklər mövcuddur. Gözlərindən başlayan incə ağ xətlər, sanki bığa bənzər görünüş verir.

^{Kiçik ağac Uzunqanad (Foto: Stephen Davis,} flickr.com⁾

Dişi və kişi fərdlər adətən oxşar rənglərə malikdir; ancaq kişilərin qanad tükləri bir az daha uzun və aydın, quyruqları isə dişilərə nisbətən daha çatallı və uzundur. Eyni zamanda, adətən kişi fərdlərin göz kənarında qırmızı-qəhvəyi bir rəng müşahidə olunur. Böyük və parlaq gözləri sayəsində zəif işıq şəraitində yaxşı görmə qabiliyyətinə malikdir. Qısa amma güclü gəbasi, uçarkən həşəratları tutmağa uyğunlaşmışdır. Havada asılı qalmaq qabiliyyəti olmamaqla yanaşı, sürətli manevrələr edərək həşəratları ovlayır. Uzun müddət süzülərək uça bilməsi və ani dalışlar edə bilməsi, onu yağış meşələrinin zirvə səviyyələrində aktiv bir ovçu halına gətirir. Bu fiziki xüsusiyyətlər növün ağac zirvələrində yaşamasına və ovlanmasına böyük üstünlük verir.

^{Kiçik ağac Uzunqanad (Gif: Pana Jan Gifs,} pinterest.com⁾

Qanad Quruluşu və Uçuş

Kiçik ağac Uzunqanad, aerodinamik quruluşa malik uzun, dar və əyri qanadları ilə diqqət çəkir. Bu xüsusi qanad quruluşu ona sürətli və yüksək manevr qabiliyyətinə malik uçuş qabiliyyəti bəxş edir. Yüksək sürətlə süzülmə və ani istiqamət dəyişdirmə qabiliyyəti, ağaclar arasındakı dar sahələrdə rahat hərəkət etməsini təmin edir. Növ, adətən ağacların zirvə səviyyəsində uçar və qidalanmaq üçün qısa müddətli sürətli manevrələr edərək həşəratları havada tutar.

^{Qanad quruluşu (Foto: Henry Koh,} flickr.com⁾

Uçuş zamanı, digər ebabil növlərinə nisbətən daha zərif və axıcı hərəkət nümayiş etdirir. Qanad çırpıntıları sürətli amma nizamlıdır, süzülmə zamanı isə qanadlarını açaraq enerjidən qənaət edir. Bu quşlar adətən havada uzun müddət qala bilər və geniş sahələrdə ovlana bilər, amma tipik şəkildə dayana və havada asılı qala bilməzlər. Ani dalışlar və çevik hərəkətlər, xüsusilə ovlarını tutmaq üçün tez-tez nümayiş etdirdikləri uçuş texnikalarındandır.

^{Qanad quruluşu (Foto: Henry Koh,} flickr.com⁾

Quyruq quruluşu da uçuş zamanı mühüm rol oynayır. Uzun və çatallı quyruq, tarazlığı qoruma və istiqamət dəyişdirmə baxımından funksionaldır. Növ, uçuş zamanı quyruğunu açaraq daha yaxşı bir aerodinamik nəzarət təmin edir. Bu sayədə, sıx bitki örtüsünə malik meşələrdə maneələrdən asanlıqla qaça bilər və ovlarını effektiv şəkildə tutar. Qanad və quyruq quruluşunun təmin etdiyi üstünlüklər, kiçik ağac Uzunqanadı hava axınlarına qarşı dayanıqlı və olduqca bacarıqlı bir uçan halına gətirir.

Paylanma və Yaşam Sahəsi

Kiçik ağac Uzunqanad, Cənub-Şərqi Asiyanın yağış meşələrində yayğındır. Malayziya, Tayland, İndoneziya, Brunei, Filipinlər və Myanma-da müşahidə olunmuşdur. Xüsusilə aşağı hündürlüklü tropik meşələr, çay kənarları və sıx ağaclı ərazilərdə yaşayır.

^{Paylanma xəritəsi (Mənbə: The IUCN Red List)}

Səs

Kiçik ağac Uzunqanadın səsi yumşaq və tiz tərzdədir. Adətən qısa və təkrarlanan ötüşlər verir. Əlaqə qurmaq və bölgəsini müəyyənləşdirmək üçün havada süzülərək ötüşlər nümayiş etdirə bilər.

^{kiçik ağac Uzunqanad səsi (Mənbə: Peter Boesman,} xeno-cento.org⁾

Davranış və Ekologiya

Kiçik ağac Uzunqanad, gün boyu ağacların zirvə hissələrində uçaraq ovlanır. Sürətli və çevik manevrələr edərək həşəratları tutur. Adətən təkbaşına və ya kiçik qruplar şəklində müşahidə olunur. Gecəni ağac budaqlarında keçirir və yuxuya gedəcəyi yerləri diqqətlə seçir.

Üreme

Bu növün çoxalma dövrü Fevral və Avqust ayları arasında baş verir. Həm dişi, həm də kişi fərdlər, yuva tikintisində fəal rol oynayır. Bu yuva, yarım dairə şəklində kiçik bir quruluş olub, əsasən tükürük və incə budaqlarla birləşdirilmiş materiallardan ibarətdir. İç tərəfində tüklər ola bilər və inkubasiya müddətində yeni materiallar əlavə edilə bilər.

^{Dişi və kişi kiçik ağac Uzunqanadlar (Foto: Jjcat,} flickr.com⁾

Yuvaları olduqca kiçikdir və yalnız tək bir yumurtanın yerləşə biləcəyi qədər dar bir quruluşa malikdir. Yumurta, yuvada dik vəziyyətdədir. Yuvanın incə və zərif divarları, yetkin quşun və ya böyüməkdə olan bir civcivin çəkisini daşıyacaq dayanıqlığa malik deyil. Buna görə də, inkubasiya edən valideyn birbaşa yuvanın üzərinə deyil, yuvanı daşıyan budağın üzərinə çökməyi üstün tutur və yumurta yalnız valideynin qarınına təmas edir. Yuva, yerdən 8 ilə 40 metr yüksəklikdəki incə bir budağın üst səthində yerləşir və təbii görünüşü sayəsində ətrafına yaxşı uyğunlaşır.

Dişi tək bir ağ yumurta buraxır və hər iki valideyn də inkubasiya prosesinə qatılaraq civcivin qayğısını öz üzərinə götürür. İnkubasiya müddəti təxminən üç həftə davam edir. Civciv, yumurtadan çıxdıqdan təxminən bir həftə sonra yuvadan ayrılır. İlk günlərdə valideynlərdən biri, civcivi boğazından regürjitasyon (geri qusmayla) bəsləyir. Zamanla civciv, valideynin ağzından birbaşa qida almağı öyrənir. Civcivin tam inkişafını başa vurması üçün təxminən 50 gün tələb olunur.

^{kiçik ağac Uzunqanad yuvası və civcivi (Foto: Ban Hor Ng,} flickr.com⁾

Qidalanma

Kiçik ağac Uzunqanad tamamilə həşəratçıl bir quş olub, uçarkən ovlanır. Uçan həşəratlar, kəpənəklər, milçəklər və termitlər əsas qida mənbələridir. Havada süzülərək və ya qəfil dalış edərək həşəratları tutar.

Mühafizə Vəziyyəti

Beynəlxalq Təbiət Qoruma Birliyi (IUCN) tərəfindən Ən Az Narahatlıq (LC - Least Concern) kateqoriyasında təsnif edilmişdir. Bununla belə, meşələrin yox olması və yaşayış sahəsinin itirilməsi bəzi bölgələrdə populyasiyalarını təhdid edə bilər. Növün qorunması üçün yağış meşələrinin mühafizəsi böyük əhəmiyyət kəsb edir.