Keçi Kalesi

Keçi Kalesi, İzmir ili Selçuk ilçesi sınırları içerisinde, Alaman Dağı'nın zirvesinde yer alan, Bizans İmparatorluğu (Laskarisler Dönemi) mimari özelliklerini yansıtan tarihî bir savunma ve karakol kalesidir.

Keçi Kalesi (AA)

Keçi Kalesi, İzmir'in Selçuk ilçe merkezine 9 kilometre mesafede, Belevi beldesi sınırları içerisinde yer almaktadır. Kale, otoyol üzerinde bulunan ve Antik Çağ'da "Galesion" adı ile bilinen Alaman Dağı'nın 300-350 metre rakımdaki doruk noktasında konumlanmıştır.

Stratejik bir noktada inşa edilen yapı; kuzeyden Smyrna (İzmir) ve Sardes yollarına, güneyde ise Ayasuluk'a giden güzergâha hâkim bir konumdadır. Küçük Menderes Nehri'nin her iki yanındaki dağlık arazinin kontrolü bu kaleden sağlanmaktadır.

Kalenin bulunduğu tepeye araçla ulaşım mümkün değildir. Yapıya, sadece yürüyerek aşılabilen zorlu bir yürüyüş rotası takip edilerek ulaşılabilmektedir. Kale, özellikle sabahın erken saatlerinde çevresini kaplayan sis tabakası ve manzarası nedeniyle günümüzde yürüyüş sporcuları, yerli-yabancı turistler ve fotoğraf severler tarafından ziyaret edilmektedir.

M.S. 395 yılında Büyük Roma İmparatorluğu'nun ikiye bölünmesiyle İzmir ve çevresi Bizans İmparatorluğu egemenliğine girmiştir. Bölge, M.S. 7. ve 8. yüzyıllarda Emevi Araplarının saldırılarına uğramış ve tahribata maruz kalmıştır. 1071 Malazgirt Zaferi'nden sonra Selçuklu Türkleri Ege sahillerine kadar ulaşmış ve Çaka Bey bölgede ilk Türkmen beyliğini kurmuştur.

Ancak 1097'de I. Haçlı Saldırısı sırasında Bizans ordusu kenti geri almıştır. 1204 yılında IV. Haçlı Ordusu'nun İstanbul'u işgal etmesi üzerine İznik merkezli kurulan İznik İmparatorluğu (Laskarisler), 1212 yılından itibaren İzmir ve çevresini de kapsayan Batı Anadolu'nun tamamına hâkim olmuştur. Bölge, özellikle 1222-1254 yılları arasındaki III. Ioannis Vatatzes döneminde iktisadi ve mimari açıdan gelişim göstermiştir.

Alaman (Galesion) Dağı, Bizans Dönemi'nde Aziz Lazaros'un burada yaşamış olması ve kurduğu manastırlar (Mesih, Meryem Ana ve Kutsal Diriliş manastırları) nedeniyle dinsel bir önem taşımıştır. Bölgenin 13. yüzyılın başında Theodor Laskaris idaresindeki İznik İmparatorluğu egemenliğine girdiği bilinmektedir. Keçi Kalesi'nin, Ayasuluk Kalesi'ne gelebilecek olası saldırıları önceden haber alma ve önemli ticaret yollarını koruma amacıyla Laskarisler Dönemi'nde (13. yüzyıl) inşa edildiği kabul edilmektedir.^【1】

Keçi Kalesi, muntazam olmayan dikdörtgen bir plan şemasına sahiptir. Arazi topografyasının eğimli yapısına göre kademeli bir yükseliş gösteren bu plan tipi, Roma castrumlarını andırmakta ve aynı dönemde inşa edilen Metropolis Kalesi ile benzerlik göstermektedir.

Yapı, temelde bir iç kaleden oluşmaktadır. Kalenin güney ve doğu yönleri dik bir vadi sırtına baktığından, bu cephelerden bir saldırı beklenmediği için tek kademeli sur duvarı uygulanmıştır. Buna karşın, olası saldırıların gerçekleşebileceği kuzey ve batı yönleri dış surlarla tahkim edilerek iç kaleye bağlanmış ve çift kademeli bir sur sistemi oluşturulmuştur.

• Batı Surları: Düz bir hat takip etmeyen batı dış surları; kuzeybatı uçta yuvarlak, güneybatı uçta ise dikdörtgen planlı birer kule ile desteklenmiştir. Kuleler ile dış sur arasında kalan alan dış avlu olarak tasarlanmıştır. Bu bölüm günümüzde harap durumda olup bazı kısımları temel seviyesindedir. İç kalenin batı sur duvarı üzerinde bir yük azaltma kemeri ve sığınma kapısı yer almaktadır.
• Kuzey Surları: Kuzey yönündeki dış sur duvarı düz bir hat halinde ilerleyerek iç kalenin doğu sur duvarıyla birleşmektedir. İç avluya geçiş kuzeybatı yönünden sağlanmaktadır. İç kalenin kuzey ve güney sur duvarlarının iç cepheleri boyunca iki katlı sağır kemer sıraları devam etmektedir.
• Doğu ve Güney Surları: Günümüzde büyük oranda harap olan doğu sur duvarında destek kulesi bulunmamaktadır. Güney sur duvarı ise ortada kare planlı bir kule ile desteklenmiştir.

İç kalenin batı sur duvarı kuzeyde yuvarlak, güneyde ise kareye yakın planlı kulelerle desteklenmiştir. Kuzeydeki yuvarlak burç, üç katlı bir mimari göstermektedir. Bu burcun iç mekânı da yuvarlak olup iç cephesinde yuvarlak kemerli, dikdörtgen formlu mazgal pencereleri yer almaktadır. Güneydeki kare planlı kulenin zemin seviyesinde yuvarlak nişli bir giriş açıklığı bulunmaktadır.

Kalenin iç mekânında, güney sur duvarının doğu bölümüne bitişik şekilde inşa edilmiş, tonoz örtü sistemine sahip bir su sarnıcı yer almaktadır.

Keçi Kalesi'nin genel inşaatında ana malzeme olarak moloz taş ve kırma taş kullanılmıştır. Yapıda tuğla malzeme kullanımına oldukça sınırlı yer verilmiştir. Tuğla, yalnızca kuzeybatıdaki yuvarlak burcun iç mekânında yer alan mazgal pencerelerinin kemer kuruluşlarında ve batı sur duvarındaki yük azaltma kemerinde dolgu ve bağlayıcı malzeme niteliğinde kullanılmıştır.

Laskarisler Dönemi mimari örneklerinden olan Keçi Kalesi ve Metropolis Kalesi'nde taş ve tuğla bir arada kullanılmış olmakla birlikte, tuğla malzeme taş örgüsü arasında düzenli hatıllar oluşturacak şekilde bir bütünlük göstermemektedir. Bölgedeki diğer bazı Bizans ve Beylikler dönemi yapılarında rastlanan kasetli tuğla tekniği veya düzenli almaşık duvar örgüsü, Keçi Kalesi'nin genel duvar yapısında karakteristik bir özellik olarak baskın değildir.