Kazazlık Sanatı

Kazazlık, ibrişim ya da naylon iplik üzerine sarılmış ince altın veya gümüş tellerin çeşitli örgü teknikleriyle örülmesiyle gerçekleştirilen geleneksel bir el sanatıdır. Bu sanatın kökeni ipek işleme ve ibrişim üretimine dayanan kazazlık mesleğiyle ilişkilidir; günümüzde ise daha çok gümüş tel kullanılarak yapılan örgü ve takı üretimi şeklinde sürdürülmektedir. Kazazlık ürünlerini yapan ustaya “kazaz” adı verilir ve teknik, özellikle takı ve süsleme unsurlarının üretiminde kullanılmaktadır.^【1】

Kazazlık, ham ipeğin işlenmesi ve ibrişim üretimiyle bağlantılı bir zanaat olarak ortaya çıkmış, zamanla tel kullanılarak yapılan bir örgü tekniğine dönüşmüştür. Osmanlı döneminde kuyumculukla ilişkili meslekler arasında yer aldığı ve farklı şehirlerde uygulandığı belirtilmektedir. Trabzon ve çevresi, kazazlık üretiminin sürdürüldüğü merkezlerden biri olarak anılmaktadır.

Araştırmalarda kazazlık sanatının Anadolu’ya eski dönemlerde geldiği ve Osmanlı döneminde farklı kullanım alanlarında yaygınlaştığı ifade edilmektedir. Zaman içinde kamçı, tespih püskülü, giysi süslemeleri ve çeşitli aksesuarların yapımında kullanılan kazazlık, günümüzde daha çok takı üretimiyle ilişkilendirilmektedir. ^【2】

Kazazlıkta kullanılan temel yöntem, ince çekilmiş gümüş ya da altın tellerin ibrişim veya naylon iplik üzerine sarılmasıyla tel görünümlü bir iplik elde edilmesidir. Bu iplik daha sonra iğne ve çeşitli el aletleri yardımıyla örülerek farklı biçimler oluşturulur. Kullanılan tellerin kalınlığı genellikle mikron seviyesinde olup örgülerin inceliği bu kalınlığa göre değişmektedir.

Örgü işlemi sırasında tel, tığ veya şiş gibi araçların üzerinde yürütülür ve oluşturulan parçalar daha sonra birleştirilerek ürün tamamlanır. İşlem sonunda tel kesilerek sabitlenir ve gerekli yerlerde dikiş veya pekiştirme yapılır. ^【3】

^{Kazaz Sanatı (yapay zeka ile oluşturulmuştur)}

Kazazlıkta kullanılan araç ve gereçler arasında çıkrık, tığ, kazaz iğnesi, makas, kargaburnu, çelik tel, bal mumu, tutkal, plastik veya tahta boncuklar ile gümüş ve bakır teller yer alır. Çıkrık, telin iplik üzerine sarılmasında kullanılırken; tığ ve iğne örgü tekniklerinin uygulanmasında kullanılmaktadır. Bal mumu ipliğin sertleştirilmesini sağlarken, çelik tel bazı örgü tekniklerinde kalıp görevi görmektedir.^【4】

Kazazlıkta farklı örgü teknikleri uygulanmaktadır. Bu teknikler arasında sürgü, balıksırtı, top örgüsü, ajur, şemse düğümü, bıcırık ve yonca gibi yöntemler bulunmaktadır. Bu teknikler tek başına kullanılabildiği gibi aynı ürün içinde birlikte de uygulanabilmektedir.

Balıksırtı tekniği zincir oluşturmak için kullanılan sürekli bir örgü türüdür. Top örgüsü, boncuk veya kalıp üzerinde yapılan küresel formdaki örgüleri ifade eder. Sürgü tekniği kısa ve uzun olmak üzere iki farklı biçimde uygulanır. Ajur tekniği ise diğer örgülerin bağlantı noktalarında kullanılan bir geçiş örgüsüdür.^【5】

^{Kazaz Örgü (}Tekstil Bilgi⁾

Kazazlık tekniği tarihsel süreçte kamçı, tespih püskülü, giysi süslemeleri ve çeşitli aksesuarların yapımında kullanılmıştır. Günümüzde ise kolye, bileklik, küpe, yüzük, kol düğmesi ve benzeri takı ürünlerinde uygulanmaktadır. Ayrıca bazı geleneksel giysi süslemelerinde ve dekoratif objelerde de kazazlık tekniklerinden yararlanılmaktadır.^【6】