Kaya Koruğu (Crithmum Maritimum)

Kaya koruğu, Umbelliferae familyasına ait olan ve dünyada daha çok Batı Avrupa kıyılarında, ayrıca bazı Akdeniz ülkelerinde doğal olarak dört mevsim yetişen çok yıllık bir bitkidir. Bilimsel adı Crithmum maritimum olan bu bitki, Ege Bölgesi'nde "deniz kerevizi" ve "gevenir" isimleriyle de bilinmektedir. Bitkinin yeşil ve sarımsı renkte çiçekleri ile 2–3 cm uzunluğunda, 0,6 cm eninde etli yaprakları bulunmaktadır.^【1】 Bu yapraklar hafif tuzlu ve baharatlı bir tada sahiptir. Aynı zamanda bitki, yöre insanları tarafından ya çok sevilen ya da hiç sevilmeyen karakteristik iyotlu bir kokuya sahiptir. Öte yandan, botanik terminolojisinde kireçtaşlarının diaklaz sistemlerine ve karstik alanlardaki lapyaların içine yerleşen Sedum -Sedum sp. cinsi bitkiler de kaya koruğu olarak adlandırılmaktadır.^【2】

Kaya Koruğu Bitkisi (AA)

Ülkemizde Karadeniz, Akdeniz ve Ege Bölgesi kıyılarında yaygın olarak doğal ortamda yetişebilmektedir. Özellikle Antalya ve Mersin'de sıklıkla görülmektedir.^【3】 Yetişme alanı olarak genellikle deniz kıyılarındaki kayalık bölgelerde bulunan yarık ve çatlakları, ayrıca tatlı suların denize karıştığı alanları tercih etmektedir. Bunlara ek olarak, Türkiye'nin karstik şekiller açısından zengin alanlarında, kaya yüzeylerindeki lapyalar ve diaklaz sistemleri de bu bitkinin tutunup büyüdüğü önemli yaşam alanlarıdır.

Kaya koruğu, özellikle Ege ve Mersin mutfaklarında sıklıkla kullanılan önemli bir gastronomik üründür. Yöresel mutfaklardaki başlıca kullanım ve hazırlanma biçimleri şunlardır:

• Turşu: Bitkinin taze dal ve yaprakları kullanılarak, tıpkı kaparide olduğu gibi turşu kurulmaktadır. Geleneksel turşu yapımı sırasında; ayıklanıp yıkanan kaya korukları cam kavanozlara yerleştirilir ve üzerlerine %5 tuz, %0,5 limon tuzu ile %2 sirke içeren salamura suyu ilave edilir. Kavanozlar kapatılarak oda sıcaklığında 5–7 gün bekletildikten sonra turşu tüketime hazır hale gelir.
• Salata: Bitki, salatalarda genellikle çiğ ve taze şekilde tüketilmektedir. Kaya koruğunun yoğurtlu salatası da yöre halkı tarafından sevilerek yenmektedir.
• Omlet ve Kavurma: Belirli yörelerde bitkinin yaprak, çiçek ve dalları hep birlikte kullanılarak omlet yapılmaktadır. Ayrıca, diğer Ege otlarında olduğu gibi kavurma yöntemiyle pişirilerek de sofralardaki yerini almaktadır.