Karanlık Liman

Karanlık Liman, Çanakkale Boğazı’nın Asya yakasında, Erenköy (Eski İntepe) beldesi sınırları içinde yer alan ve stratejik askeri geçmişiyle öne çıkan tarihi bir koydur. Çanakkale Savaşları, özellikle de 18 Mart 1915 Deniz Harekâtı sırasında Osmanlı savunma stratejisinin merkez üssü haline gelen bu bölge, müttefik donanmasının boğazı geçmesini engelleyen mayınlama faaliyetlerinin yürütüldüğü ana saha olması bakımından askeri tarih açısından kritik bir öneme sahiptir.

Karanlık Liman, Çanakkale Boğazı'nın güney girişinde, Anadolu yakasındaki Kumkale ile Erenköy arasında konumlanmış doğal bir koydur.

• Morfolojik Yapı: Bölge, boğaz akıntılarının ve hakim rüzgarların nispeten azaldığı, deniz tabanının aniden derinleştiği korunaklı bir morfolojiye sahiptir.
• Stratejik Konum: Koyun arkasında yükselen Erenköy tepeleri (tarihi adıyla İntepe), boğaz girişine hakim bir görüş açısı sunar. Bu fiziki yapı, limanın dışarıdan gelecek saldırılara karşı doğal bir koruma elde etmesini sağlamış ve tarih boyunca askeri üs olarak seçilmesinde belirleyici olmuştur.

Karanlık Liman, I. Dünya Savaşı'nın ve özellikle Çanakkale Deniz Savaşları'nın kaderini değiştiren mekan olarak tarihe geçmiştir. 1915 yılının başlarında İtilaf Devletleri donanmasının boğazı geçme girişimlerine karşı Osmanlı askeri komutası bu koyu stratejik bir savunma hattı olarak belirlemiştir.

Müttefik zırhlılarının boğazdaki manevra alanlarını ve geri dönüş rotalarını titizlikle inceleyen Osmanlı kurmayları, gemilerin Karanlık Liman’ı bir dönüş ve bekleme sahası olarak kullandığını tespit etmiştir.

• 7-8 Mart Gecesi: Hafif Mayın Muaveneti Müdürü Yüzbaşı Hafız Nazmi Bey komutasındaki Nusret mayın gemisi, düşman projektörlerine yakalanmadan Karanlık Liman’a ulaşmıştır.
• Paralel Mayın Hattı: Alışılagelmişin dışına çıkılarak, mayınlar boğaza dik değil, Karanlık Liman kıyısına paralel olarak 11. hat şeklinde dökülmüştür. Toplamda 26 adet mayın, suyun 4,5 metre altına gizlenmiştir.

18 Mart 1915 günü düzenlenen büyük genel taarruzda, İtilaf Devletleri filosu ağır topçu ateşi altında manevra yaparken Karanlık Liman'a yönelmiştir. Nusret’in döktüğü mayınlar nedeniyle:

1. Bouvet (Fransız Zırhlısı) bu koyda mayına çarparak üç dakika içinde batmıştır.
2. HMS Irresistible ve HMS Ocean (İngiliz Zırhlıları) aynı hat üzerinde ağır hasar alarak sulara gömülmüştür.
3. Inflexible zırhlısı ise ağır yaralar alarak savaş dışı kalmıştır.

Bu kayıplar, İtilaf Devletleri'nin deniz harekatını sonlandırmasındaki en büyük etken olmuştur.

Karanlık Liman savunmasının başarıya ulaşmasında hem sevk ve idare kademesinde hem de sahada görev yapan askeri personelin stratejik kararları rol oynamıştır.

• Cevat Paşa (Çobanlı): Müstahkem Mevki Komutanı olarak Karanlık Liman’a mayın dökülmesi fikrini onaylayan ve savunma tabyalarını koordine eden generaldir.
• Yüzbaşı Hafız Nazmi Bey: Nusret mayın gemisinin komutanı olarak, düşman devriye gemilerine rağmen harekatı başarıyla yönetmiştir.
• Yüzbaşı Tophaneli Hakkı Bey: Harekat esnasında geminin kılavuzluğunu üstlenmiş ve görev sırasındaki kalp rahatsızlığına rağmen görevini bırakmamıştır.

Bugün Karanlık Liman, Çanakkale Savaşları Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı ve Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın koruması altındaki tarihi sit alanları zincirinin önemli bir halkasıdır. Bölgede askeri şehitlikler, tabyalar (Erenköy/İntepe Tabyaları) ve anıtlar yer almaktadır. Doğal yapısı büyük ölçüde korunmuş olan koy, hem askeri tarih meraklıları hem de bölgeyi ziyaret eden yerli ve yabancı turistler için açık hava müzesi niteliği taşımaktadır.