Karanlık Gökyüzü Parkları

Karanlık gökyüzü parkları; yıldızlı gökyüzü görünürlüğünün yüksek olduğu, yapay ışık kaynaklarının kontrol altında tutulduğu ve doğal gece karanlığının bilimsel, eğitsel veya çevresel değerler çerçevesinde korunduğu kamu arazileridir. Bu alanlar, kontrolsüz dış aydınlatmanın doğal gece döngüsü üzerindeki etkilerini yönetmek amacıyla tesis edilen idari ve teknik uygulama bölgeleridir.

^{Karanlık Gökyüzü Parkları} (AA)

Karanlık gökyüzü parkları, ekosistem verileri, insan fizyolojisi ve astronomik gözlem standartları temelinde belirli fonksiyonlar icra etmektedir:

Artan yapay ışık miktarı, gökyüzünün fon parlaklığını artırarak gökbilimi verilerinin toplandığı kontrast düzeyini etkilemektedir. Parklar, gök cisimlerinin görünürlük eşiğini muhafaza ederek astronomik araştırmalar için gereken düşük fon parlaklığını sağlamaktadır.

Bu alanlarda Samanyolu, Zodyak ışığı ve meteor yağmurları gibi doğal gök olayları, teknik veri toplama standartlarına uygun şekilde takip edilebilmektedir.

Doğal ışık-karanlık dengesi, canlı türlerinin yaşam döngüsünü belirleyen bir parametredir. Yapay ışığın sınırlandırıldığı bu alanlar, türlerin doğal ritimlerini sürdürmesine olanak tanır.

Gece rotasını ışık yoğunluğuna göre belirleyen deniz kaplumbağaları (Caretta Caretta) ve göçmen kuşların, yapay ışık kaynakları nedeniyle rotalarından sapma riskini minimize eder.^【1】

Parklar, flora türlerinin dinlenme evreleri ve çiçeklenme dönemlerinin yapay ışık etkisiyle kronolojik sapmaya uğramasını engeller.

İnsan vücudunun biyolojik saatini düzenleyen melatonin hormonu, karanlık ortamda salgılanmaktadır.^【2】 Karanlık parklar, yapay ışığın bu hormon üzerindeki baskılayıcı etkisinin bulunmadığı alanlardır.

Yapay ışıktan arındırılmış ortamların bireyler üzerindeki etkileri, çevresel psikoloji alanındaki akademik çalışmaların konusunu oluşturmaktadır.

Temel ve ortaöğretim müfredatında yer alan astronomi ünitelerinin gözlemsel verilerle desteklenmesi için birer uygulama merkezi işlevi görür.

Parklar, gece saatlerinde düzenlenen astronomi odaklı faaliyetler ile bölge ekonomisinde "astroturizm" adı verilen bir hizmet alanının oluşmasını sağlar.

Uluslararası Karanlık Gökyüzü Parkları Birliği, parkları gökyüzü kalitesine göre üç teknik kategoriye ayırmaktadır:

Baskın bir yapay ışık kaynağı bulunmaz; ışık kubbeleri sadece ufuk hattı ile sınırlıdır.

Parlaklığı 6.8 kadir ve üstü olan gök cisimleri gözlemlenebilir.^【3】

SQM (Sky Quality Meter) değeri 21.75 ve üzeridir.^【4】

Nokta ışık kaynakları manzara üzerinde hakimiyet kurmaz; ufuktaki ışık kubbeleri başucu noktasına ulaşmaz.

6.0 ile 6.7 kadir aralığındaki gök cisimleri seçilebilir.^【5】

SQM değeri 21.00 ile 21.75 aralığındadır.^【6】 Bursa Kendir Yaylası, 21.60 SQM değeri ile bu kategoriye adaydır.^【7】

Yapay ışık ve gök ışımalı alanlar mevcuttur ancak doğal gökyüzü özellikleri teknik olarak ayırt edilebilir durumdadır.

SQM değeri 20.00 ile 21.00 aralığındadır.^【8】

Amerika Birleşik Devletleri, Kanada ve bazı Avrupa ülkelerinde tescilli karanlık gökyüzü alanları bulunmaktadır.

Bursa'nın Keles ilçesindeki Kendir Yaylası, 250 dönümlük arazisiyle Türkiye'nin ilk karanlık gökyüzü parkı olarak projelendirilmiştir.^【9】Proje kapsamında gözlemevi, teleskop alanları ve eğitim merkezlerinin kurulması planlanmaktadır.