Kapı Ağası Medresesi (Amasya)

Kapı Ağası Medresesi, diğer bilinen adıyla Büyük Ağa Medresesi, Amasya merkezde -Bahçeleriçi, Zübeyde Hanım Caddesi- yer alan XV. yüzyıl Osmanlı dönemine ait tarihî bir eğitim yapısıdır. Yapı, II. Bayezid döneminde Darüssaade Ağası, Kapı Ağası Hüseyin Ağa tarafından inşa ettirilmiştir.^【1】 Yapım tarihi bazı kaynaklara göre 1488, günümüzde yapının giriş kapısında bulunmayan ve Amasya Müzesinde korunan kitabesine göre ise 1489'dur.^【2】

Klasik Osmanlı medrese formundan farklı bir plana sahip olmasıyla dikkat çeken yapının ana duvar örgüsü, tuğla ve moloz taş kullanılarak almaşık teknikte inşa edilmiştir. Osmanlı medrese mimarisinde yaygın olarak karşılaşılmayan ve ilk kez bu medresede uygulanan sekizgen plan şeması, daha çok Selçuklu dönemi mezar anıtlarında görülen bir özelliktir. Hem içeriden hem dışarıdan sekizgen olan bu planın, arazinin yapısına uyum sağlamak amacıyla bu şekilde tasarlandığı düşünülmektedir.

^{Kapı Ağası Medresesi}(Amasya Bel.)

Yapıya, kuzeybatı yönünde yer alan, cepheden dışa taşkın, sade ve sivri kemerli anıtsal büyüklükteki taç kapıdan girilmektedir; kapının üzerindeki kitabelik alanı boştur. Dar bir geçitten ulaşılan sekizgen planlı açık avlu, sade başlıklı sütunlar üzerine oturan, sivri kemerli ve tonoz örtülü bir revakla çevrelenmiştir. Avluya bakan duvar cephelerinde Bursa kemeri süslemeleri bulunmaktadır.

• Öğrenci Odaları

Revakların arkasında yer alan odaların üzeri pandantif geçişli kubbelerle örtülüdür. Bu odaların içinde ısınmak için ocaklar ve eşyaların yerleştirilmesi için nişler bulunur. Mekânların aydınlatılması, altlı üstlü çift sıra pencere sistemiyle sağlanmıştır; üstteki pencereler sivri kemerli alçı pencere -revzen- formundayken, alttaki pencereler dikdörtgen formlu, yarım daire kemerli ve önleri demir lokma şebekelerle kapatılmıştır.

• Mescit ve Dershane Bölümü

Yapının güney kısmında bulunan mescit-dershane bölümü, cepheden dışa taşkın bir görünüme sahiptir ve diğer alanlardan daha yüksek tutulmuştur. Avludan bu mekâna, üst kısmı mukarnas bezemeli ve basık kemerli bir kapı aracılığıyla geçilir. Kapı önündeki revak kubbesinde de dikkat çekici mukarnas süslemeleri vardır. Kare planlı ve üzeri kurşun kaplı büyük bir kubbeyle örtülü olan ana mekânın doğu ve batı taraflarında, üzerleri yarım kubbeyle örtülü eyvanlar yer alır. İçeride, giriş kapısının tam karşısında çini kaplamalı bir mihrap ile minder bulunmaktadır.

Kapı Ağası Medresesi, zamanında yüksek düzeyde eğitimin verildiği "altmışlık medreseler" grubuna dâhildir. Tarih boyunca birçok âlimin müderris olarak görev yaptığı bu eğitim kurumunun en bilinen hocalarından biri Taşköprülüzade Mustafa Müslihiddin Efendi'dir.

Zaman içerisinde harap olan yapı, 1980 yılında Vakıflar İdaresinin himayesinde bir restorasyon sürecinden geçmiştir.^【3】 Medresenin avlusunda bulunan havuz yapıya bu dönemden sonra eklenmiştir. Tarihî medrese, günümüzde Kur'an kursu işleviyle hizmet vermeye devam etmektedir.