İstanbul Kitab Sərgisi

İstanbul Kitab Sərgisi, 1982-ci ildə TÜYAP və Türkiyə Nəşriyyatçılar Birliyinin əməkdaşlığı ilə başlanan və Türkiyənin ən böyük mədəni tədbirlərindən biri hesab edilən bir kitab sərgisidir. Əvvəlcə, sərgi Taksimdəki Etap Otelinin altındakı bir sahədə, cəmi 28 nəşriyyatın iştirakı ilə təşkil olunmuşdur. Türkiyədə kitablara olan marağın artması və sərginin populyarlığının sürətlə yüksəlməsi ilə, TÜYAP 2000-ci ildə tədbiri Böyükçekməcədə yerləşən TÜYAP Sərgi və Konqres Mərkəzinə köçürərək daha geniş iştirakçı kütləsinə ev sahibliyi etməyə başlamışdır. Hazırda 41-ci dəfə təşkil olunan sərgi, beynəlxalq bir tədbirə çevrilərək dünyanın hər yerindən oxucular, yazarlar və nəşriyyatları İstanbulda bir araya gətirir.

İlk İstanbul Kitab Sərgisi, 1982-ci ildə 320 kvadratmetrlik bir sahədə, cəmi 28 nəşriyyatın iştirakı ilə açılmışdır. Kiçik, lakin mənalı bir başlanğıcla sərgini 62 min kitabsevər ziyarət etmişdir. Türkiyədə kitablara və nəşriyyatlara olan marağın sürətlə artdığı bu dövrdə, İstanbul Kitab Sərgisi kitabsevərləri bir araya gətirən mühüm bir tədbir kimi önə çıxmışdır. Bu uğur növbəti illərdə sərginin sürətlə böyüməsinə səbəb olmuşdur.

2005-ci ildə İstanbul Kitab Sərgisi beynəlxalq status qazanaraq dünyanın müxtəlif ölkələrindən yazarlar, nəşriyyatlar və müəllif hüquqları agentliklərini qəbul etməyə başlamışdır. 2011-ci ildə sərgi "beynəlxalq daxili ixtisas sərgisi" statusu ilə 30-dan çox ölkədən iştirakçını İstanbulda bir araya gətirmişdir. Sərgi hər il müəyyən bir mövzu və fəxri yazar seçərək mədəni və ədəbi inkişafına töhfə verməkdədir. COVID-19 pandemiyası səbəbilə 2020 və 2021-ci illərdə sərgi fiziki olaraq təşkil edilməmiş, bu dövrdə onlayn tədbirlər keçirilmişdir. Lakin 2022-ci ildən etibarən, İstanbul Kitab Sərgisi yenidən fiziki formatda təşkil olunaraq kitabsevərləri bir araya gətirmişdir.

Sərgi tarixi boyunca hər il fəxri yazarlar seçilmiş və müxtəlif mövzular təqdim edilmişdir. Bu mövzular ədəbi dünyada sosial və mədəni məsələlərə diqqət çəkmək məqsədi daşıyır. Keçmiş illərdə İstanbul Kitab Sərgisinin mövzularından bəziləri bunlardır:

• 2015: "Humor: Həyata Gülümsəyərək Baxmaq"
• 2017: "Ədəbiyyat və Uşaq"
• 2018: "Həyatı Ədəbiyyatla Əhatə Etmək"
• 2019: "Ədəbiyyatımızda 50-ci İllər Nəsli"

Pandemiya illərində sərgi fiziki olaraq keçirilə bilməsə də, onlayn tədbirlər təşkil olunmuşdur. 2022-ci ildən sərgi fiziki olaraq təşkil olunaraq, kitab satış və tanıtım platformasından daha çox panel, imza günləri, müzakirələr və ustad dərslərini əhatə edən geniş bir mədəniyyət və ədəbiyyat festivalına çevrilmişdir.

1987-ci ildə ilk dəfə “fəxri yazar” anlayışı tətbiq olunmuş və Fazıl Hüsnü Dağlarca ilk fəxri yazar seçilmişdir. Bu ənənə Türkiyə ədəbiyyatının görkəmli simalarına hörmət ifadəsi olaraq davam etdirilməkdədir. 1989-cu ildə illik "mövzu" tətbiqi başlamış və müxtəlif sosial mövzular ətrafında tədbirlər təşkil olunmuşdur. İlk mövzu "Sülh və Kitab" olmuş və Turhan Selçuk həmin il fəxri yazar seçilmişdir. 2010-cu ildə "fəxri qonaq ölkə" tətbiqi başlanaraq müxtəlif ölkələrdən ədəbiyyat nümayəndələrinin sərgiyə qatılması təmin olunmuşdur. İspaniya, Misir, Hollandiya, Çin və Almaniya kimi ölkələr sərgidə fəxri qonaq kimi iştirak etmişdir.

2023-cü il İstanbul Kitab Sərgisi üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edir, çünki bu il Türkiyə Cümhuriyyətinin 100 illiyinə təsadüf edir. Bu ilin mövzusu "Yaşasın Cümhuriyyət" olaraq müəyyən edilmiş və fəxri yazar Nermin Abadan Unat seçilmişdir. Sərgi, Cümhuriyyətin dəyərlərini və Türkiyənin ədəbi irsini vurğulamaq məqsədini daşıyaraq, ölkənin mədəni zənginliyini oxucularla bölüşməyi hədəfləmişdir. Bu il keçirilən tədbirlərdə Cümhuriyyətin inkişafına ədəbi perspektivdən baxış təmin edən panellər, görüşlər və yazıçı görüşləri baş tutmuşdur.

1982-ci ildəki kiçik başlanğıcından bu günə qədər İstanbul Kitab Sərgisi, Türkiyənin mədəni inkişafına mühüm töhfələr vermiş və beynəlxalq səviyyəli bir tədbirə çevrilmişdir. İllər ərzində fəxri yazar, mövzu və fəxri qonaq ölkə konsepsiyaları ilə ədəbiyyatın birləşdirici gücünü nümayiş etdirən sərgi, eyni zamanda Türkiyənin mədəniyyət elçisi kimi çıxış edir. İstanbul Kitab Sərgisi, genişlənən iştirakçı sayı və tədbir müxtəlifliyi ilə cəmiyyət üzərində ədəbiyyatın təsirini artırmağa davam edir.