Islah ile Faiz Türünün Değiştirilmesinin Yargıtay Tarafından Değerlendirilmesi

Islah ile Faiz Türünün Değiştirilmesinin Yargıtay Tarafından Değerlendirilmesi

Genel Çerçeve

Yargıtay içtihatlarında, ıslah müessesesi kapsamında faiz türünün değiştirilmesi konusu, taleple bağlılık ilkesi (HMK m. 26) çerçevesinde sınırlı olarak ele alınmaktadır. Kısmi davalarda dava dilekçesinde belirtilen faiz türünün ıslah ile değiştirilmesi, genellikle mümkün görülmemekte olup, bu durum talep aşımı yasağına aykırılık teşkil etmektedir. Ancak bazı kararlarda ıslah ile faiz türü değişikliğinin kabul edildiği görülmektedir. Konu, ağırlıklı olarak Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu (YİBKK)'nun 24.05.2019 tarihli 2017/8 E., 2019/3 K. sayılı kararı ile bağlantılıdır; bu karar, kısmi ıslahla miktar artırıldığında faiz talebinin dava dilekçesine bağlılığını vurgulamakta, fakat faiz türü değişikliğine doğrudan değinmemektedir (Yargıtay, 22. Hukuk Dairesi, E. 2018/11148, K. 2019/11933, T. 28.05.2019,Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, E. 2018/4629, K. 2021/148, T. 11.01.2021, Yargıtay, 22. Hukuk Dairesi, E. 2016/21118, K. 2019/19532, T. 21.10.2019.

YİBKK Kararı ve Bağlayıcılığı

YİBKK'nun ilgili kararı, "Bir miktar para alacağının faizi ile birlikte tahsiline karar verilmesinin talep edildiği kısmi davada, dava konusu miktarın kısmi ıslahla faiz talebi belirtilmeksizin artırılması halinde, artırılan miktar bakımından dava dilekçesindeki faiz talebine bağlı olarak faize hükmedileceği" yönündedir (Kaynak 29). Bu karar, faiz varlığını dava dilekçesine bağlamakta, faiz türü değişikliğini ise kapsamamaktadır. Yargıtay daireleri, bu kararı bağlayıcı kabul ederek ıslah dilekçesinde faiz belirtilmese dahi dava dilekçesindeki faize atıf yapmaktadır (Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, E. 2017/14532, K. 2020/3894, T. 09.03.2020,Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, E. 2015/12434, K. 2019/13710, T. 19.06.2019, Yargıtay, 22. Hukuk Dairesi, E. 2017/18839, K. 2019/12589, T. 11.06.2019. Faiz türü bakımından ise dava dilekçesindeki talep esas alınmakta, ıslah ile değişiklik genellikle reddedilmektedir.

Faiz Türü Değişikliğinin Reddi Yönünde Görüşler

Birçok kararda, ıslah ile faiz türünün değiştirilmesi mümkün değildir şeklinde yaklaşım benimsenmiştir. Örneğin, dava dilekçesinde yasal faiz talep edilmişken ıslah dilekçesinde avans faizi istenmesi, taleple bağlılık ilkesine aykırı bulunmuştur: "dava dilekçesinde yasal faiz talep edilmiş olup ıslah dilekçesi ile faiz türü değiştirilemeyeceğinden" (İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/513, K. 2019/1009, T. 04.12.2019). Benzer şekilde, ıslah dilekçesinde faiz talep edilmemesine rağmen avans faizi uygulanması hatalı görülmüş; yasal faize dönülmüştür (Yargıtay, 23. Hukuk Dairesi, E. 2014/3741, K. 2014/7502, T. 24.11.2014). Bu görüş, talep aşımı yasağını (eski HUMK m. 74, HMK m. 26) temel almaktadır (Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, E. 2011/33161, K. 2013/25152, T. 07.10.2013, Yargıtay, 7. Hukuk Dairesi, E. 2014/11256, K. 2014/20682, T. 11.11.2014).

Faiz Türü Değişikliğinin Kabulü Yönünde Görüşler

Bazı yerel mahkeme ve Yargıtay kararlarında ise ıslah ile faiz türünün değiştirilmesi mümkün kabul edilmiştir. Örneğin, ıslah edilen miktar bakımından ticari temerrüt faizine hükmedilmesi uygun görülmüş: "Islah ile faiz türünün değiştirilmesi mümkün olduğundan ıslah edilen miktar bakımından ıslah tarihinden itibaren ticari temerrüt faizine hükmedilmiştir" (Gaziantep 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/293, K. 2023/305, T. 21.06.2023). Yargıtay içtihatlarında da ıslahla faiz istenmesinin mümkün olduğuna ve ıslah tarihinden itibaren uygulanabileceğine işaret edilmiştir (İstanbul 21. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/745, K. 2025/48, T. 22.01.2025). Ayrıca, ıslah dilekçesinde yasal faiz açıkça talep edildiğinde, farklı faiz türleri (örneğin en yüksek mevduat faizi) reddedilmiştir (Yargıtay, Hukuk Genel Kurulu, E. 2017/432, K. 2021/184, T. 02.03.2021).

Uygulama Farklılıkları ve Düzeltilme Yolu

Yargıtay daireleri arasında uygulama birliği sağlanamamış olup, hatalı faiz türü uygulamaları bozma nedeni olsa da, genellikle düzeltme yoluyla onama tercih edilmiştir (eski HUMK m. 438/7, HMK geçici m. 3) (Yargıtay, 22. Hukuk Dairesi, E. 2018/11148, K. 2019/11933, T. 28.05.2019,Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, E. 2011/33161, K. 2013/25152, T. 07.10.2013, Yargıtay, 9. Hukuk Dairesi, E. 2018/4629, K. 2021/148, T. 11.01.2021). Dava dilekçesinde faiz türü belirtilmişse, ıslahla artırılan kısım için aynı türün ıslah tarihinden itibaren uygulanması esastır (Yargıtay, 22. Hukuk Dairesi, E. 2013/13396, K. 2014/17055, T. 12.06.2014,İstanbul 2. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/209, K. 2021/501, T. 02.07.2021). Faiz fer'i niteliği nedeniyle, ıslah dilekçesinde tür değişikliği yapılmadığında orijinal talep korunmaktadır (Anayasa Mahkemesi, Bireysel Başvuru, B. 2018/36995, T. 2/11/2023).

Sonuç ve Öneriler

Yargıtay, ıslah ile faiz türünün değiştirilmesini genel olarak kabul etmemekte, dava dilekçesindeki faiz türüne bağlı kalmayı benimsemektedir. YİBKK kararı bu yönde emsal teşkil etmekte olup, değişiklik ancak ıslah dilekçesinde açıkça talep edildiğinde sınırlı olarak mümkün görünmektedir. Uygulamada çelişkiler nedeniyle, davacılar ıslah dilekçesinde faiz türünü netleştirmeli ve YİBKK kararına atıf yapmalıdır. Hatalı uygulamalar düzeltilebilir niteliktedir.