İngiltere'de 16 Yaş Altına Sosyal Medya Yasağı

İngiltere hükümetinin, çocukların dijital ortamlarda maruz kaldığı riskleri azaltmak amacıyla 16 yaşın altındaki bireylerin sosyal medya platformlarına erişimini sınırlandıran kapsamlı bir düzenlemedir. Başbakan Keir Starmer tarafından duyurulan düzenleme, çevrim içi güvenlik politikaları kapsamında son yıllarda Avrupa'da gündeme gelen en kapsamlı sosyal medya kısıtlamalarından biri olarak değerlendirilmektedir. Hükümet, düzenlemenin 2027 yılının başlarında yürürlüğe girmesini hedeflemektedir.

İngiltere'de çocukların sosyal medya kullanımına ilişkin tartışmalar, özellikle son yıllarda siber zorbalık, zararlı içeriklere erişim, çevrim içi istismar, ruh sağlığı sorunları ve algoritmaların çocuklar üzerindeki etkileri nedeniyle yoğunlaşmıştır. Hükümet tarafından yürütülen kamuoyu istişareleri ve uzman raporları sonucunda mevcut önlemlerin yetersiz kaldığı değerlendirilmiş ve daha kapsamlı bir müdahale seçeneği gündeme gelmiştir.

Başbakan Keir Starmer, çocukların internet ortamında korunmasının devletin temel sorumluluklarından biri olduğunu belirtmiş ve düzenlemenin ebeveynlerin taleplerine yanıt niteliği taşıdığını ifade etmiştir. Hükümet, çocukların dijital dünyaya erişimini tamamen engellemekten ziyade onları yüksek riskli çevrim içi ortamlardan korumayı amaçladığını açıklamıştır. 

Düzenlemenin, temel işlevi kullanıcılar arasında içerik paylaşımı ve sosyal etkileşim sağlamak olan sosyal medya platformlarını kapsaması planlanmaktadır. Hükümet kaynakları tarafından yapılan açıklamalarda TikTok, Instagram, Facebook, X, Snapchat ve YouTube gibi platformların yasak kapsamına alınacağı belirtilmiştir.

Bununla birlikte, nihai platform listesi henüz yayımlanmamıştır. Hükümet, hangi hizmetlerin sosyal medya kategorisinde değerlendirileceğine ilişkin teknik kriterleri ayrıca açıklayacağını duyurmuştur. Mesajlaşma uygulamaları olan WhatsApp ve Signal'in ise mevcut planlamaya göre doğrudan yasak kapsamına alınması öngörülmemektedir. 

Düzenleme yalnızca sosyal medya kullanımının yasaklanmasıyla sınırlı değildir. Hükümet, çocukların çevrim içi ortamda yabancı kişilerle iletişim kurmasını sağlayan özelliklerin de sınırlandırılacağını açıklamıştır.

Bu kapsamda;

• Canlı yayın özellikleri kısıtlanacaktır.
• Çocukların yabancılarla doğrudan iletişim kurmasına olanak tanıyan sistemler engellenecektir.
• Çevrim içi oyun platformlarında bulunan sohbet özelliklerine yönelik yeni kurallar getirilecektir.
• Kaybolan mesajlar ve konum paylaşımı gibi işlevler sınırlandırılabilecektir.
• Gece saatlerinde kullanım kısıtlamaları uygulanabilecektir.
• Sonsuz kaydırma (infinite scrolling) sistemlerine zorunlu mola mekanizmaları getirilebilecektir.

Bu önlemler, çocukların dijital bağımlılık geliştirme riskini azaltmak ve çevrim içi istismar ihtimalini düşürmek amacıyla planlanmaktadır. 

Yeni düzenleme kapsamında yapay zekâ tabanlı sohbet sistemleri de yer almaktadır. Özellikle romantik ilişki veya cinsel etkileşim simülasyonu sunan yapay zekâ destekli sohbet botlarına erişim için asgari yaş sınırının 18 olması öngörülmektedir.

Hükümet ayrıca genel amaçlı yapay zekâ sohbet sistemlerinin de 18 yaşın altındaki kullanıcılara yönelik mahrem içerik ve özellikleri sınırlandırmak zorunda kalacağını açıklamıştır. Bu yaklaşım, yapay zekâ uygulamalarının çocuklar üzerindeki psikolojik etkilerine ilişkin artan kaygılarla ilişkilendirilmektedir. 

Düzenlemenin uygulanabilmesi için sosyal medya şirketlerinin etkili yaş doğrulama sistemleri kullanması gerekecektir. Hükümet, kullanıcıların yaşlarının teknolojik yöntemlerle doğrulanmasını zorunlu hale getirmeyi planlamaktadır.

Değerlendirilen yöntemler arasında:

• Yüz tarama teknolojileri,
• Resmî kimlik doğrulaması,
• Bankacılık bilgileriyle doğrulama,
• Dijital kimlik sistemleri yer almaktadır.

Ancak yaş doğrulama süreçlerinin kişisel verilerin korunması ve mahremiyet açısından yeni tartışmalara yol açabileceği belirtilmektedir. Ayrıca VPN kullanımı yoluyla yasakların aşılabileceğine ilişkin endişeler de gündeme gelmiştir. 

İngiltere'nin hazırladığı düzenleme, kamuoyunda "Australia Plus" (Avustralya Artı) modeli olarak tanımlanmaktadır. Bunun nedeni, Avustralya'nın Aralık 2025'te dünyada ilk kez 16 yaş altındaki bireylere yönelik ulusal sosyal medya yasağını yürürlüğe koymuş olmasıdır.

İngiltere hükümeti, Avustralya deneyiminden yararlanacağını ve uygulama sırasında ortaya çıkan sorunları dikkate alacağını açıklamıştır. Avustralya'da bazı çocukların VPN ve benzeri yöntemlerle kısıtlamaları aşabildiği yönündeki bulgular, İngiltere'deki hazırlıklarda dikkate alınan başlıca konular arasında yer almaktadır. 

Hükümet tarafından yürütülen istişare sürecinde ebeveynlerin büyük çoğunluğunun düzenlemeyi desteklediği belirtilmiştir. Resmî verilere göre ebeveynlerin yaklaşık yüzde 90'ı çocukların sosyal medya kullanımına yönelik daha sert önlemler alınmasını desteklemektedir.

Özellikle çocuklarını siber zorbalık, çevrim içi istismar veya zararlı içerikler nedeniyle kaybeden aileler düzenlemeyi olumlu karşılamıştır. Bu aileler, sosyal medya platformlarının çocuklar üzerindeki etkilerine ilişkin daha güçlü önlemler alınması gerektiğini savunmaktadır. 

Düzenleme bazı uzmanlar, teknoloji şirketleri ve çocuk hakları savunucuları tarafından eleştirilmektedir. Eleştirilerin temelinde, yasağın uygulanabilirliği ve uzun vadeli etkileri bulunmaktadır.

Eleştirmenler, çocukların yasaklı platformlara farklı yollarla erişebileceğini, bu nedenle yasağın beklenen sonucu vermeyebileceğini ileri sürmektedir. Bazı teknoloji şirketleri ise çocukların denetlenen büyük platformlardan uzaklaşarak daha az güvenli ve denetlenmeyen dijital alanlara yönelme riskine dikkat çekmektedir.

Ayrıca bazı uzmanlar, sorunun yalnızca erişimi engellemekle çözülemeyeceğini, platformların içerik güvenliği konusunda daha fazla sorumluluk üstlenmesi gerektiğini savunmaktadır. 

İngiltere hükümeti, gerekli yasal düzenlemeleri 2026 yılı sonuna kadar parlamentodan geçirmeyi hedeflemektedir. Sürecin planlandığı şekilde ilerlemesi halinde sosyal medya yasağı ve ilgili güvenlik önlemlerinin 2027 yılının ilk aylarında yürürlüğe girmesi beklenmektedir. Düzenleme, çocukların çevrim içi güvenliğini artırmayı amaçlayan küresel eğilimin önemli örneklerinden biri olarak görülmekte ve diğer ülkelerdeki benzer politika tartışmalarını da etkileme potansiyeli taşımaktadır.