İlber Ortaylı, 1947-ci ildə Avstriyanın Bregenz şəhərində, Krım tatarı mənşəli bir ailənin övladı olaraq bir köçkün düşərgəsində dünyaya gəldi. Atası Kemal Ortaylı təyyarə mühəndisi idi. İki yaşında Türkiyəyə gələn Ortaylı, ibtidai təhsilinə İstanbulda başladı və Ankarada tamamladı. Orta məktəbi İstanbulda Saint George Liseyində oxuduqdan sonra yenidən Ankaraya dönərək 1965-ci ildə Ankara Atatürk Liseyindən məzun oldu. 1969-cu ildə Ankara Universitetinin Siyasi Elmlər Fakültəsi ilə Dil və Tarix-Coğrafiya Fakültəsinin Tarix Bölümünü bitirdi. Daha sonra Vyana Universitetində Slavyanşünaslıq və Şərqşünaslıq üzrə təhsil aldı. Magistratura təhsilini Çikaqo Universitetində Prof. Halil İnalcık rəhbərliyində tamamlayan Ortaylı, 1978-ci ildə “Tanzimat Sonrası Mahalli İdarələr” mövzusunda doktorluq dissertasiyasını müdafiə etdi. 1979-cu ildə “Osmanlı İmperiyasında Alman Təsiri” adlı işi ilə dosent, 1989-cu ildə isə professor elmi adını qazandı.

İlber Ortaylı akademik karyerasına 1973-cü ildə Ankara Universiteti Siyasi Elmlər Fakültəsində assistent kimi başladı. 1977-ci ildə Bonn şəhərində arxiv araşdırmaları apardı. 1983-cü ildə dövlətin akademik siyasətinə etiraz edərək Siyasi Elmlər Fakültəsindən istefa verdi. Bu dövrdə Vyana, Berlin, Paris, Prinston, Moskva, Roma, Münhen, Strasburq, Yanya, Sofiya, Kiel, Kembric, Oksford və Tunis kimi dünyanın nüfuzlu universitetlərində qonaq professor kimi çalışdı, seminar və konfranslar verdi. 1988-ci ildə qısa müddət ODTÜ-də işlədikdən sonra yenidən Siyasi Elmlər Fakültəsinə qayıtdı və 1989-2002-ci illər arasında burada İdarə Tarixi Bölümünün Rəhbəri oldu. 2002-ci ildə Qalatasaray Universitetinə, 2004-cü ildə isə Bilkent Universitetinə keçdi. 2005-ci ildə Topqapı Sarayı Muzeyinin Müdiri təyin edildi və bu vəzifəni bir müddət icra etdi. Hal-hazırda Qalatasaray Universitetində tarix dərsləri verməyə davam edir.

Kiçik yaşlarından çoxdilli təhsil alan Ortaylı, türk və osmanlı dilləri ilə yanaşı yüksək səviyyədə alman, fransız, ingilis, rus, orta səviyyədə isə ərəb, fars, latın, ivrit, serb, yunan dillərini öyrəndi. Ümumilikdə türk, osmanlı, krım tatar, ərəb, fars, alman, fransız, italyan, latın, yunan, rus, slovak, rumın, serb, xorvat və bosniya dillərini bilir. Beynəlxalq Osmanlı Araşdırmaları Komitəsinin İdarə Heyətinin Üzvü və Avropa İranşünaslıq Cəmiyyətinin Üzvüdür.

İlber Ortaylı akademik və mədəni töhfələrinə görə bir çox mükafata layiq görülmüşdür. 2001-ci ildə Aydın Doğan Vəqfi Mükafatını, 2006-cı ildə İtaliyada Aralıq dənizi Festivalında “Avropa ilə Aralıq dənizi arasında Lazio” mükafatını, 2007-ci ildə isə Rusiya Federasiyası tərəfindən Puşkin Mükafatını almışdır. Televiziya proqramları və kitabları ilə geniş auditoriyaya çataraq tarix sahəsində populyar simaya çevrilmişdir.

Ortaylının əsərləri Osmanlı tarixi, idarəçilik tarixi, yerli idarələr və mədəni irs mövzularını əhatə edir. Yerli və xarici jurnallarda 16-19-cu əsr Osmanlı və Rusiya tarixi ilə bağlı məqalələr çap etdirmişdir. Əsas əsərləri bunlardır:

• 1974: Tanzimat’tan Sonra Mahalli İdareler (Tanzimatdan Sonra Yerli İdarələr)
• 1978: Türkiye’de Belediyeciliğin Evrimi (İlhan Tekeli ilə birlikdə) (Türkiyədə Bələdiyyəçiliyin Təkamülü)
• 1979: Türkiye İdare Tarihi (Türkiyə İdarə Tarixi)
• 1980: Osmanlı İmparatorluğu’nda Alman Nüfuzu (Osmanlı İmparatorluğunda Alman Təsiri)
• 1981: Gelenekten Geleceğe (Ənənədən Gələcəyə)
• 1983: İmparatorluğun En Uzun Yüzyılı (İmperatorluğun Ən Uzun Əsri)
• 1985: Tanzimat’tan Cumhuriyet’e Yerel Yönetim Geleneği (Tanzimatdan Respublikaya Yerli İdarə Ənənəsi)
• 1986: İstanbul’dan Sayfalar (İstanbuldan Səhifələr)
• 1994: Studies on Ottoman Transformation (İngilizce) (Osmanlı Transformasiyası üzrə Tədqiqatlar)
• 1994: Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti’nde Kadı (Osmanlı Dövlətində Hüquq və İdarə Adamı Olaraq Qadı)
• 1996: Türkiye İdare Tarihine Giriş (Türkiyə İdarə Tarixinə Giriş)
• 2000: Osmanlı Aile Yapısı (Osmanlı Ailə Quruluşu)
• 2001: Tarihin Sınırlarına Yolculuk (Tarixin Sərhədlərinə Səyahət)
• 2001: Osmanlı İmparatorluğu’nda İktisadi ve Sosyal Değişim (Osmanlı İmparatorluğunda İqtisadi və Sosial Dəyişiklik)
• 2002: Osmanlı Mirasından Cumhuriyet Türkiyesi’ne (Taha Akyol ilə birlikdə) (Osmanlı Mirasından Respublika Türkiyəsinə)
• 2004: Osmanlı Barışı (Osmanlı Sülhü)
• 2005: Barış Köprüleri: Dünya’ya Açılan Türk Okulları (Sülh Körpüləri: Dünyaya Açılan Türk Məktəbləri)
• 2006: Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek-1 (Osmanlıyı Yenidən Kəşf Etmək-1)
• 2006: Kırk Ambar Sohbetleri (Qırx Anbar Söhbətləri)
• 2006: Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek-2 (Osmanlıyı Yenidən Kəşf Etmək-2)
• 2007: Eski Dünya Seyahatnamesi (Köhnə Dünya Səyahətnaməsi)
• 2007: Yahudilik Tarihi (Ahmet Almaz ilə birlikdə) (Yəhudilik Tarixi)
• 2007: Avrupa ve Biz (Avropa və Biz)
• 2007: Batılılaşma Yolunda (Qərbləşmə Yolunda)
• 2007: Osmanlı’yı Yeniden Keşfetmek-3 (Osmanlıyı Yenidən Kəşf Etmək-3)
• 2007: Mekân ve Olaylarıyla Topkapı Sarayı (Məkan və Hadisələri ilə Topqapı Sarayı)
• 2008: Osmanlı Sarayında Hayat (Osmanlı Sarayında Həyat)
• 2008: Tarihimiz ve Biz (Tariximiz və Biz)
• 2008: Tarihin İzinde (Tarixin İzlərində)
• 2009: Tarihin Işığında (Tarixin İşıığında)
• 2010: Türkiye’nin Yakın Tarihi (Türkiyənin Yaxın Tarixi)
• 2011: Defterimden Portreler (Dəftərimdən Portretlər)
• 2011: Tarihin Gölgesinde (Taha Akyol ilə birlikdə) (Tarixin Kölgəsində)
• 2012: Yakın Tarihin Gerçekleri (Timaş Yayınları) (Yaxın Tarixin Həqiqətləri)
• 2012: Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 1923-2023 (Timaş Yayınları) (Respublikanın İlk Əsri 1923-2023)
• 2013: İlber Ortaylı Seyahatnamesi (Timaş Yayınları) (İlber Ortaylı Səyahətnaməsi)
• 2014: İmparatorluğun Son Nefesi (Timaş Yayınları) (İmperatorluğun Son Nəfəsi)
• 2014: Eski Dünya Seyahatnamesi (Timaş Yayınları) (Köhnə Dünya Səyahətnaməsi)
• 2015: Türklerin Tarihi: Orta Asya’nın Bozkırlarından Avrupa’nın Kapılarına (Timaş Yayınları) (Türklərin Tarixi: Orta Asiyanın Çöllərindən Avropanın Qapılarına)
• 2016: Türklerin Tarihi: Anadolu’nun Bozkırlarından Avrupa’nın İçlerine (Timaş Yayınları) (Türklərin Tarixi: Anadolunun Çöllərindən Avropanın Daxilinə)
• 2016: İttihat ve Terakki (İttihad və Tərəqqi)
• 2016: Hukuk ve İdare Adamı Olarak Osmanlı Devleti’nde Kadı (Osmanlı Dövlətində Hüquq və İdarə Adamı Olaraq Qadı)
• 2016: Osmanlı’ya Bakmak: Osmanlı Çağdaşlaşması (Osmanlıya Baxmaq: Osmanlı Müasirləşməsi)
• 2016: İstanbul’dan Sayfalar (İstanbuldan Səhifələr)
• 2017: Türklerin Altın Çağı (Türklərin Qızıl Çağı)
• 2017: Tarihe Yön Veren 100 Lider (Tarixə Yön Verən 100 Lider)
• 2018: Gazi Mustafa Kemal Atatürk (Qazi Mustafa Kamal Atatürk)
• 2019: Bir Ömür Nasıl Yaşanır (Bir Ömür Necə Yaşanır)
• 2020: Türklerin Tarihi (Türklərin Tarixi)
• 2021: Yakın Tarihin Gerçekleri (Kronik Kitap) (Yaxın Tarixin Həqiqətləri)
• 2022: İnsan Geleceğini Nasıl Kurar? (İnsan Gələcəyini Necə Qurur?)
• 2022: Türklerin Tarihi 2 (Kronik Kitap) (Türklərin Tarixi 2)
• 2023: 1923 Cumhuriyetin İlk Yüzyılı 2023 (1923 Respublikanın İlk Əsri 2023)
• 2024: Avrupa ve Biz: Geçmişten Günümüze (Avropa və Biz: Keçmişdən Günümüzə)

Prof. Dr. İlber Ortaylı akademik karyerasına davam edərək Qalatasaray Universitetində tarix dərsləri verir. Televiziya proqramları və məqalələri ilə Osmanlı və Türk tarixi haqqında geniş baxış bucağı təqdim etməyə davam edir.