Hürmüz Boğazı Ortak Komitesi

Hürmüz Boğazı Ortak Komitesi, Umman Sultanlığı ile İran İslam Cumhuriyeti arasında Hürmüz Boğazı'nın seyrüsefer yönetimine ilişkin konularda görüş alışverişinde bulunmak ve gelecekteki yönetim çerçevesini müzakere etmek amacıyla kurulan ikili bir mekanizmadır. Komite, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı'nın 5. maddesi çerçevesinde oluşturulmuştur. Komitenin ilk toplantısı, 29 Haziran 2026 tarihinde Umman'ın başkenti Maskat'ta gerçekleştirilmiştir.

İran ile ABD arasında Katar ve Pakistan arabuluculuğunda gerçekleştirilen müzakerelerin ilk turu 21 Haziran 2026 tarihinde tamamlanmıştır. İran ve ABD'nin, 14 Haziran 2026 tarihinde Pakistan arabuluculuğunda 14 maddelik bir mutabakata vardıkları açıklanmıştır. Bu mutabakat zaptı, İslamabad Mutabakatı (Islamabad Understanding) olarak adlandırılmış ve İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile ABD Başkanı Donald Trump tarafından elektronik olarak imzalanmasının ardından 18 Haziran 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Mutabakat zaptının 5. maddesi, İran'ın, Hürmüz Boğazı'nın gelecekteki yönetimi ve sağlanacak denizcilik hizmetleri konusunda Umman ile diyalog yürütmesini öngörmektedir. Söz konusu maddeye göre bu diyalog, diğer Körfez kıyıdaş devletleriyle koordinasyon halinde ve uluslararası hukuk ile boğaza kıyıdaş devletlerin egemenlik haklarına uygun şekilde yürütülecektir.

Mutabakat zaptı kapsamında İran'ın, Körfez ile Umman Körfezi arasında ticari gemilerin güvenli ve ücretsiz geçişini 60 gün süreyle sağlamak için her türlü çabayı göstermeyi taahhüt ettiği ve ticari deniz taşımacılığının derhal yeniden başlatılacağı belirtilmiştir. Teknik ve askeri engellerin kaldırılması amacıyla İran'ın 30 gün içinde mayın temizleme faaliyetleri yürüteceği de mutabakat zaptında yer alan hükümlerden biridir.

İsviçre'de ABD ile yapılan görüşmelerin ardından İran Meclis Başkanı ve ABD ile Müzakere Heyeti Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ile Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi'den oluşan İran heyeti, 23 Haziran 2026 tarihinde Umman'a gitmiştir. Ziyaret sırasında İran heyeti, Umman Sultanı Heysem bin Tarık tarafından kabul edilmiş ve Umman Dışişleri Bakanı Seyyid Bedir el-Busaidi ile görüşmeler yapılmıştır. Umman Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, İranlı heyetin Umman ziyaretinde Hürmüz Boğazı'nın yönetimine ilişkin düzenlemeler hakkında görüşmeler yapılacağını daha önce bildirmiştir.

Görüşmelerin ardından Umman Dışişleri Bakanlığı tarafından bir ortak bildiri yayımlanmıştır. Bildiride, Umman'ın, ABD ile İran arasında imzalanan İslamabad Mutabakat Zaptı'na desteğini ve bu mutabakatın başarılı şekilde uygulanması için diyalog ve koordinasyonun sürdürülmesinin önemini yinelediği belirtilmiştir. Bildiride, Hürmüz Boğazı'nın kıyıdaş devletleri olarak İran ve Umman'ın, uygulanabilir uluslararası hukuka uygun şekilde boğazdan güvenli geçiş taahhütlerini yinelerken kendi karasularındaki egemenlik ve egemenlik haklarını vurguladıkları ifade edilmiştir. İki ülkenin, İslamabad Mutabakat Zaptı hükümleri çerçevesinde Hürmüz Boğazı'na ilişkin konuları ele aldığı kaydedilmiştir.

Bildiride, tarafların, Hürmüz Boğazı'ndaki seyrüseferin gelecekteki yönetimi, bu kapsamda sağlanacak hizmetler ve bunlara ilişkin maliyetler konusunda uluslararası standartlara uygun bir anlaşmaya ulaşmak amacıyla iki dışişleri bakanlığı arasında bir ortak çalışma grubu aracılığıyla diyaloglarını sürdürmeyi kararlaştırdıkları belirtilmiştir. Bu çerçevede, bölgedeki kıyıdaş devletler ve ilgili diğer taraflarla da görüşmeler yapılmasının kararlaştırıldığı ifade edilmiştir. Bildiride, Hürmüz Boğazı'na ilişkin tüm düzenlemelerin, boğazın iki kıyıdaş devletinin egemenliğine ve egemenlik haklarına tam olarak riayet etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Umman ve İran'ın, Hürmüz Boğazı'nın uluslararası seyrüsefere açık ve güvenli bir su yolu olarak muhafaza edilmesi taahhüdünü yineledikleri ve deniz güvenliği, seyrüsefer özgürlüğü ile bölgesel istikrarın geliştirilmesi için iş birliğinin sürdürülmesinin önemine işaret ettikleri kaydedilmiştir.

Hürmüz Boğazı'ndaki Seyrüsefer Yönetimi İçin Umman ile kurulan Ortak Komite'nin ilk toplantısı, 29 Haziran 2026 tarihinde başkent Maskat'ta gerçekleştirilmiştir. İran Dışişleri Bakan Yardımcısı Kazım Garibabadi (Kazem Gharibabadi), İran'ın Hukuki ve Uluslararası İşlerden Sorumlu Dışişleri Bakan Yardımcısı sıfatıyla, İran ile Umman arasındaki Hürmüz Boğazı'na ilişkin bu ilk ortak komite toplantısının Maskat'ta yapıldığını açıklamıştır. Garibabadi'nin Umman ziyareti kapsamında, Umman Dışişleri Bakanlığı'nda büyükelçi rütbesindeki yetkili Abdulaziz el-Hinai ile görüşmeler yaptığı bildirilmiştir. İranlı diplomatın, görüşmeye ilişkin ayrıntıları sosyal medya platformu üzerinden paylaştığı ve bu görüşmenin iki taraflı komitenin ilk resmi toplantısı olduğunu belirttiği kaydedilmiştir.

Yarı resmi Tesnim Haber Ajansı'na göre Garibabadi, Umman ziyaretine ilişkin yaptığı açıklamada şu ifadeyi kullanmıştır: “Maskat'a gerçekleştirdiğimiz ziyaretle birlikte İran-Umman Ortak Hürmüz Komitesi'nin ilk toplantısını yaptık. Toplantıda, Hürmüz Boğazı'na ilişkin konular gözden geçirildi.”

Garibabadi'nin, toplantıda ayrıca “İslamabad Mutabakat Zaptı'nın 5. maddesi ve kıyıdaş devletlerin hakları çerçevesinde boğazın gelecekteki yönetimi” konusunda görüş alışverişinde bulunulduğunu belirttiği kaydedilmiştir. Toplantının, stratejik su yoluna ilişkin operasyonel koordinasyona odaklandığı bildirilmiştir.