Hamurkesen Camii

Hamurkesen Camii, Van’ın Gürpınar ilçesinde 1710 yılında Seyyid Muhammed tarafından inşa ettirilmiş, bölgedeki nadir tek kubbeli Osmanlı mimari örneklerinden biridir. Kare planlı ve düzgün kesme taş malzeme ile inşa edilmiştir.

Van ilinin Gürpınar ilçesine bağlı Hamurkesen (Zernek) Mahallesi'nde yer alan tarihi ibadethanedir. Giriş kapısı üzerinde yer alan kitabesine göre yapı, 1122 (M. 1710) tarihinde, dönemin emiri olduğu belirtilen Seyyid Muhammed tarafından inşa ettirilmiştir.^【1】 Osmanlı kültür mirasının kırsal bölgelerdeki nadir örneklerinden biri olarak kabul edilen cami, 1915 olayları sırasında tahribata uğramış, sonrasında yerel halkın imkanlarıyla onarılmıştır.

Resmi kayıtlarda ve literatürde Hamurkesen Camii olarak geçen yapı, bulunduğu yerleşim birimine atfen Zernek Camisi olarak da adlandırılmaktadır. Caminin banisi, kitabesinde adı geçen ve dönemin yerel emiri olduğu belirtilen Seyyid Muhammed'dir.

^{Hamurkesen Camii İç Mekanı (}Anadolu Ajansı⁾

Hamurkesen Camii, mimari form açısından kare planlı ve tek kubbeli bir harimden oluşmaktadır. Yapının inşasında düzgün kesme taş malzeme kullanılmıştır.

• Dış Mimari: Yapının kuzey cephesi, mimariyi hareketlendiren bir taçkapı ile vurgulanmıştır. Caminin orijinal kubbesi yıkılmış olup, günümüzdeki kubbe Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yürütülen restorasyon çalışmaları kapsamında yeniden inşa edilmiştir.
• İç Mimari: Harim içerisinde herhangi bir süsleme unsuruna yer verilmemiştir. Mihrap, yarım daire planlı bir niş formundadır.
• Üslup: Akademik değerlendirmelere göre yapı, Eski Van şehrindeki Hüsrev Paşa ve Kaya Çelebi camilerinin mimari özellikleri örnek alınarak inşa edilmiştir ve bölgedeki nadir tek kubbeli Osmanlı yapılarından biridir.

• Restorasyon Süreci: Yapı, 1991-1994 yılları arasında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından kapsamlı bir restorasyondan geçirilmiştir.
• Mevcut Durum: Van Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu tarafından yapının yapı grubu "I. Grup Yapı" olarak belirlenmiş ve koruma alanı tescil edilmiştir.
• SİT Alanı İlişkisi: Cami, aynı zamanda çevresindeki kaya mezarları ve yerleşim alanıyla birlikte I. Derece Arkeolojik Sit Alanı içerisinde yer almaktadır. Bu alan içerisindeki faaliyetler, bilimsel çalışmalar dışında kesin yapılaşma yasağına ve sıkı koruma esaslarına tabidir.

Hamurkesen Camii, günümüzde halen ibadete açık durumdadır. Tarihi dokusunun yanı sıra, çevresindeki 72 evliyanın varlığına inanılan kabirler ve tarihi mezar taşları nedeniyle inanç-kültür turizmi kapsamında ziyaretçi çekmektedir. Bölgeye yurt dışından (özellikle İran ve Irak) ve Avrupa ülkelerinden turistlerin ilgi gösterdiği kaydedilmiştir.