Hâkimlik Teminatı

Hâkimlik teminatı, yargı fonksiyonunu icra eden hâkimlerin, görevlerini yerine getirirken her türlü baskı, telkin ve tehditten uzak, sadece hukuka ve vicdani kanaatlerine göre karar verebilmelerini sağlamak amacıyla öngörülmüş anayasal koruma zırhıdır. Bu teminat, hâkimin şahsına tanınmış bir imtiyaz değil; toplumun adil yargılanma hakkının ve hukuk devleti ilkesinin temel bir gereğidir.

Hâkimlik teminatı, yargı bağımsızlığının somutlaşmış halidir ve Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 139. maddesinde "Hâkimlik ve Savcılık Teminatı" başlığı altında düzenlenmiştir. Bu teminat şu alt unsurları içerir:
​Azledilememe: Hâkimler, kendileri istemedikçe Anayasa’da belirtilen yaş sınırından önce emekliye ayrılamaz ve görevlerine son verilemez.
​Mali Hakların Korunması: Bir mahkemenin veya kadronun kaldırılması sebebiyle de olsa, hâkimler aylık, ödenek ve diğer özlük haklarından yoksun bırakılamaz.
​Coğrafi Teminat: Hâkimlerin, verdikleri kararlar nedeniyle rızaları dışında başka yerlere tayin edilmemelerini ifade eder (Her ne kadar tam bir coğrafi teminat tartışmalı olsa da hukuk devleti ilkesinin bir parçasıdır).

​Paylaşılan akademik çalışmalarda vurgulandığı üzere, hâkim güvencesi Tabii Hâkim (Kanuni Hâkim) ilkesiyle ayrılmaz bir bütündür. Tabii hâkim ilkesi, suçun işlenmesinden veya uyuşmazlığın doğmasından önce, o davaya bakacak mahkemenin ve hâkimin kanunla belirlenmiş olmasını gerektirir.

​Kişiye veya olaya özel mahkeme kurulamaz.

​ Hâkimin görev yerinin veya yetkisinin, bakmakta olduğu davayı etkilemek amacıyla değiştirilmesi, hem tabii hâkim ilkesini hem de hâkimlik teminatını zedeler. Bu durum, adil yargılanma hakkının en büyük güvencesidir.

​Hâkim güvencesi, bireylerin yargıya olan güvenini tesis eden "hukuki güvenlik ilkesi"nin bir izdüşümüdür. Bireyler, haklarında karar verecek olan makamın siyasi otoriteden veya dış odaklardan emir almadığını bildiği sürece hukuki güvenlik içindedirler. Anayasa Mahkemesi kararlarında da belirtildiği üzere, bağımsızlığı teminat altına alınmamış bir yargı, hukuk devletinin varlığından söz edilmesini imkânsız kılar. Bu teminat, yargının yürütme organı karşısındaki "denge ve denetleme" görevini yapabilmesi için zorunludur.