HAKİMLER SAVCILAR KURULU (HSK)

Hakimler ve Savcılar Kurulu (HSK), Türkiye Cumhuriyeti’nde yargı bağımsızlığının ve hakimlik teminatının kurumsal güvencesidir. Mahkemelerin bağımsızlığı ile hakimlik ve savcılık teminatı esaslarına göre kurulan HSK, adli ve idari yargı hakim ve savcılarının mesleğe kabul, atama, nakil, geçici yetki, yükselme, birinci sınıfa ayırma, kadro dağıtımı, disiplin cezası verme ve meslekten uzaklaştırma gibi tüm özlük işlerini karara bağlayan en üst idari merciidir. Kurulun idari ve mali özerkliği Anayasa'nın 159. maddesi ile koruma altına alınmıştır.

HSK, Türk hukuk sisteminde yargı yönetiminin demokratikleşme sancılarıyla paralel bir gelişim izlemiştir:

1961 Anayasası Dönemi: Yargı bağımsızlığını güçlendirmek amacıyla "Yüksek Hakimler Kurulu" kurulmuştur. Bu dönemde savcılar için ayrı bir "Yüksek Savcılar Kurulu" ihdas edilmiştir.

1982 Anayasası Dönemi: İki kurul birleştirilerek "Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu" (HSYK) adını almıştır. Adalet Bakanı’nın başkan, Adalet Bakanlığı Müsteşarının ise doğal üye olması, yürütmenin yargı üzerindeki etkisi bağlamında doktrinde uzun yıllar tartışılmıştır.

2010 Anayasa Referandumu: Kurulun üye sayısı 22’ye çıkarılmış, seçim yöntemi değiştirilerek kürsü hakim ve savcılarına üye seçme hakkı tanınmıştır. Ayrıca, "meslekten çıkarma" kararlarına karşı yargı yolu açılmıştır.

2017 Anayasa Değişikliği: 16 Nisan referandumu ile "Yüksek" ibaresi kaldırılmış, kurulun adı "Hakimler ve Savcılar Kurulu" (HSK) olmuştur. Üye sayısı 13’e, daire sayısı ise 2’ye indirilerek yapı daha kompakt hale getirilmiştir.

HSK’nın, Türk yargı sistemindeki rolü son derece büyüktür. Anayasa ve ilgili yasalarda belirtilen başlıca görev ve yetkileri şunlardır:

1.     Atama ve Terfi İşlemleri: HSK, hâkimlerin ve savcıların atanması, terfileri ve görev yerlerinin değiştirilmesi gibi işlemleri yapar. Bu atamalar, yargının bağımsızlığını tehdit etmeyecek şekilde, liyakat esasına dayanarak gerçekleştirilir.

2.     Disiplin Cezaları: HSK, hâkimler ve savcılar hakkında disiplin soruşturmalarını yürütür ve gerektiğinde cezai işlemleri başlatır. Bu cezalar, uyarıdan maaş kesintisine kadar değişebilir.

3.     Denetim ve İzleme: Yargı mensuplarının görevlerini yerine getirirken hukuk kurallarına uygun hareket edip etmediklerini denetler. Herhangi bir ihlalde, HSK devreye girer ve gereken yaptırımları uygular.

4.     Adli Personel İle İlgili Düzenlemeler: Adli personelin eğitimi ve niteliklerinin belirlenmesi gibi konularda kararlar alır. Bu, adaletin sağlanabilmesi için son derece önemli bir adımdır.

5.     Yargının Bağımsızlığını Koruma: HSK, yargının bağımsızlık ilkesini korumak için sürekli olarak görev yapar ve yargı mensuplarının tarafsızlığını gözetir.

Hakimler ve Savcılar Kurulu (Resmî Web Sitesi Logosu)

Kurul, iki daire ve bir Genel Kurul’dan oluşur. Karar alma organı olan 13 üyenin dağılımı ve seçilme yöntemleri şu şekildedir:

• Başkan: Adalet Bakanı (Doğal Başkan).
• Doğal Üye: Adalet Bakanlığı İlgili Bakan Yardımcısı (Eski sistemde Müsteşar).
• Cumhurbaşkanı Tarafından Seçilenler (4 Üye): Üçü adli, biri idari yargı hakim ve savcıları arasından (en az birinci sınıfa ayrılmış ve niteliklerini kaybetmemiş olmaları şartıyla).
• TBMM Tarafından Seçilenler (7 Üye): Üçü Yargıtay üyeleri, biri Danıştay üyeleri, üçü ise hukukçu öğretim üyeleri veya avukatlar arasından gizli oyla seçilir.

1. Birinci Daire: Hakim ve savcıların atama, nakil, müstemir yetki, kadro ve yıllık izin işlerini yürütür. "Atama Dairesi" olarak da bilinir.
2. İkinci Daire: Yükselme, birinci sınıfa ayırma, disiplin cezaları ve görevden uzaklaştırma gibi etik ve mesleki denetim süreçlerini yönetir.

HSK, yargı personeli üzerinde "kariyer" ve "disiplin" odaklı geniş yetkilere sahiptir:

• Mesleğe Kabul: Hakim ve savcı adaylarının staj sonrası mesleğe kabullerini yapmak.
• Atama ve Nakil: Bölge sistemine göre hakim ve savcıların tayinlerini gerçekleştirmek (Kararnameler).
• Denetim ve Soruşturma: Hakim ve savcıların görevlerini kanunlara uygun yapıp yapmadıklarını Teftiş Kurulu aracılığıyla denetlemek. İhbar ve şikayetleri değerlendirerek inceleme ve soruşturma izni vermek.
• Yargı Yerlerinin Belirlenmesi: Ağır ceza mahkemelerinin yargı çevresinin belirlenmesi veya değiştirilmesi gibi coğrafi yetki düzenlemeleri.

Anayasa'nın 159/10. maddesi uyarınca, HSK kararlarına karşı kural olarak yargı yoluna başvurulamaz. Bu durum hukuk devletinde "istisnai bir alan" oluşturur.

Önemli İstisna: Kurulun sadece "meslekten çıkarma" (ihraç) kararlarına karşı yargı yolu açıktır. Bu kararlara karşı Danıştay'da iptal davası açılabilir. Diğer tüm kararlar (kınama, yer değiştirme vb.) kesin niteliktedir; ancak Kurulun kendisine "yeniden inceleme" ve "itiraz" başvurusu yapılabilir.

HSK’ya başvurular genellikle yargı mensuplarının davranışlarıyla ilgili şikâyetlerde bulunmak amacıyla yapılır. Yargı mensupları hakkında disiplin suçu işlediği düşünülen kişiler, HSK’ya başvurabilirler. Ayrıca, hâkimlerin ve savcıların görevleriyle ilgili herhangi bir aksaklık ya da haksız işlem olduğu durumlarda da HSK ya başvuru yapabilir.

Başvuru, HSK’nın belirlediği prosedüre göre yapılır. Başvuru dilekçesinde, şikayet edilen hâkim ya da savcıya dair tüm bilgi ve belgelerin e-posta adresi üzerinden sunulması gereklidir. HSK, başvuruları değerlendirip gerekli incelemeleri yaptıktan sonra, disiplin cezası verip vermemeye karar verir.HSK, Türkiye’nin adalet sisteminin temel taşlarından birini oluşturur. Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve etkinliği için kritik bir rol oynayan bu kurul, Türk hukuk sisteminin adil ve şeffaf bir şekilde işlemesini sağlamaktadır. HSK’nın görevleri, yargı mensuplarının atama, denetim ve disiplin süreçlerini kapsar ve bu görevlerin doğru bir şekilde yerine getirilmesi, hukuk devletinin işleyişi için hayati öneme sahiptir. HSK, aynı zamanda yargı bağımsızlığının korunmasına büyük katkı sağlayarak, adaletin herkese eşit şekilde sunulmasını temin eder.