Hades

Hades, antik Yunan mitolojisinde yeraltı dünyasının ve ölülerin tanrısıdır. Aynı zamanda ölülerin ruhlarının gittiği dünyanın altındaki karanlık mekan da onun adıyla anılır^【1】. Titanlar Kronos ve Rhea'nın oğlu olan Hades, Zeus ve Poseidon'un kardeşidir. Titanların ve Devlerin devrilmesinin ardından evrenin yönetimi üç kardeş arasında kurayla paylaşıldığında; Zeus gökyüzünü, Poseidon denizleri, Hades ise yeraltı dünyasını almıştır. Hades, Olimpos Dağı'nda yaşamayan tek ana tanrıdır ve yeryüzünün altındaki karanlık konağında ikamet eder.

Hades, Persephone ve Cerberus Heykeli (Kandiye Arkeoloji Müzesi / CC BY-NC-SA)

Antik Yunanlılar, tanrının adını doğrudan anmaktan çekinmiş ve batıl inançları nedeniyle ona "güzel bir tavsiyede bulunan" anlamına gelen Eubuleus gibi örtmece (eufemizm) sıfatlarla hitap etmişlerdir^【2】.

Hades, Arkaik ve Klasik Yunan sanatında genellikle olgun, sakallı bir adam olarak betimlenir.

Sıklıkla toprağın mineral ve bitkisel zenginliğini simgeleyen bir bereket boynuzu (cornucopia), asa, iki uçlu mızrak veya libasyon vazosu ile tasvir edilir^【3】. En bilinen eşyası, Hephaistos tarafından yapılan ve giyeni görünmez kılan Görünmezlik Miğferi'dir. Abanoz bir tahtta otururken resmedilir.

Hades, siyah atların çektiği bir arabaya binerken tasvir edilir. Yeraltı dünyasının kapılarını koruyan çok başlı köpek Kerberos (Cerberus) ile doğrudan ilişkilidir.

Hades'in coğrafi yapısını gösteren temsili harita; ana nehirler (Styx, Acheron), cezalandırma çukuru Tartarus, kutsanmış ruhlar için Elysium ve Yeraltı'nın kilit figürlerini (Charon, Kerberos) içermektedir. (Görsel Yapay Zeka tarafından üretilmiştir)

Hades, hem tanrının ismi hem de ölülerin ruhlarının gittiği mekanın adıdır; ancak sonraki dönemlerde bu ikisi özdeşleşmiştir.

Hades'in krallığı, ruhların üzerinden geçirildiği Styx ve sularını içenlere tüm geçmişi unutturan Lethe nehirlerini içerir. Yeraltı dünyası, erdemli ve iyi ruhların gittiği cennet benzeri Elysian Tarlaları (Elysium) ve günahkarların ebedi cezalar çektiği en derin seviye olan Tartarus olmak üzere farklı bölgelere ayrılır^【4】.

Charon (World History Encyclopedia)

Ruhlar yeraltına Hermes tarafından getirilir ve Styx (veya Acheron) nehri üzerinden yaşlı kayıkçı Charon tarafından bir madeni para (obol) karşılığında taşınır^【5】. Yeraltı dünyasının girişini, ruhların dışarı çıkmasını engelleyen çok başlı köpek Kerberos korur. Kötü ruhların cezalandırılmasından ise Erinye'ler (Hiddetliler / Furies) sorumludur.

Yeraltı dünyasının kapılarına ulaşan ruhlar, hayattayken yaptıkları eylemlere göre yargılanır. Bu yargılama görevini onurlu yaşamlarıyla bilinen üç yargıç; Minos, Rhadamanthys ve Aiakos (Aikados) üstlenir^【6】.

Persephone'nin Kaçırılması (metmuseum.org)

Hades, Zeus ve Demeter'in kızı Persefoni'yi (Persephone) eşi olması için yeraltı dünyasına kaçırmıştır. Demeter'in tepkisi ve Zeus'un müdahalesiyle Persefoni'nin yeryüzüne dönmesine karar verilmiş, ancak Hades ona bir nar tanesi yedirerek yılın belirli bir bölümünü (üçte biri veya yarısı) yeraltında geçirmesini zorunlu kılmıştır. Bu anlatı, tarımsal faaliyetleri (tohumların ekimi),

yaşam-ölüm döngüsünü ve mevsimlerin değişimini sembolize eder^【7】.

Herkül, on iki görevinin sonuncusu kapsamında Kerberos'u yakalamak için yeraltı dünyasına inmiştir. Charon, yaşayan Herkül'ün yeraltı diyarına girmesine izin verdiği için bir yıl boyunca zincirlenerek cezalandırılmıştır.

Herkül Sentor Nessos ile Savaşıyor(World History Encyclopedia)

Müzisyen Orpheus, ölen eşi Eurydice'i kurtarmak için Hades'e inmiş ve müziğiyle Hades ile Persefoni'yi etkilemiştir. Ancak yeraltı dünyasından çıkana kadar arkasına bakmama kuralını ihlal ettiği için eşini sonsuza dek kaybetmiştir.

Sisyphus'un Cezası (Carole Raddato / CC BY-SA 2.0)

Hades'in krallığında, tanrılara karşı suç işleyen figürler sonsuz cezalara çarptırılmıştır:

Ölümü iki kez kandırdığı ve Hades’i zincire vurduğu için, bir kayayı sonsuza dek tepeye yuvarlamaya mahkum edilmiştir.

Tanrıları sınamak için oğlunu yemek olarak sunduğundan, su ve yiyeceğin hemen yanında olup bunlara ulaşamadığı bir açlık ve susuzlukla cezalandırılmıştır.

Persephone’yi kaçırmaya teşebbüs ettikleri için "Lethe Tahtı"na (Unutuş Sandalyesi) hapsedilmişlerdir. Theseus daha sonra Herkül tarafından kurtarılmış, ancak Pirithous yeraltında kalmıştır.

• Hades'e yönelik ibadetler, tanrının "acımasız" ve "tiksinç" doğası gereği halk arasında batıl bir korkuyla yaklaşılmasından dolayı oldukça sınırlıdır.
• Gece gerçekleştirilen ibadet ve fedakarlık ritüellerinde, sunulan kurbanların kanı yeraltı tanrısına ulaşması amacıyla doğrudan yeryüzünde (toprağa) akmaya bırakılırdı.