Gülyalı (İlçe)

Gülyalı, Türkiye'nin Ordu iline bağlı, Karadeniz sahilinde yer alan bir ilçedir. Karadeniz Bölgesi'nin tipik coğrafi özelliklerini taşıyan ilçenin yüzölçümü 112 kilometrekaredir. Ordu il merkezinden Giresun istikametinde konumlanan yerleşimin Ordu'ya olan uzaklığı kurumsal kaynaklarda 8 km, 12 km ve 16 km gibi farklı verilerle ifade edilirken, Giresun'a uzaklığı 32 km olarak belirtilmektedir.^【1】 Geleneksel geçim kaynağı ağırlıklı olarak fındıkçılık ve balıkçılık olan ilçede son yıllarda turizm, kivi yetiştiriciliği ve hayvancılık faaliyetleri de ekonomik yapıya dahil olmuştur.

Gülyalı yöresinin tarihi coğrafyası, Orta ve Doğu Karadeniz'in genel tarihiyle bütünlük arz etmektedir. Bölgenin antik çağlardan itibaren farklı kolonilere ev sahipliği yaptığı, kıyı şeridinde kale-liman görüntüsünde koloni tipi yerleşmeler bulunduğu belirtilmektedir.^【2】 Yörede 14. yüzyıla kadar yoğun bir yerleşim görülmezken, 13. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Hacıemiroğulları Beyliği'nin organizasyonuyla sahile inen Türkmen ve Çepni boyları bölgeyi Türkleştirmiş ve yeni iskân alanları kurmuştur. Osmanlı Devleti döneminde de varlığını sürdüren bu idari birimin eski adı kaynaklarda "Ebulhayr", "Abulhayr" veya "Abulhayır" olarak geçmektedir.^【3】

Cumhuriyet dönemiyle birlikte çevre nüfusunun artması ve yerleşim yerlerinin genişlemesi, bölgede bir belediye teşkilatının kurulmasını gerektirmiştir. 1971 yılında "Abulhayır" adıyla belediye olmak için yapılan müracaat, ismin Arapça kökenli olması gerekçesiyle reddedilmiştir. Bunun üzerine, "kıyı" anlamına gelen "yalı" ile "gül" kelimeleri birleştirilerek yerleşimin adı "Gülyalı" olarak değiştirilmiştir. Yapılan yeni başvuru sonucunda, 29 Şubat 1972 tarih ve 10645 sayılı kararnameyle Alibey ve Eski Sayaca köyleri birleştirilerek Gülyalı Belediyesi kurulmuştur. Gülyalı, 19 Haziran 1987 tarih ve 3392 sayılı yasa ile ilçe statüsü kazanmış; 1 Ağustos 1988'de ise ilk kaymakam atanarak göreve başlamıştır.

^{Gülyalı (}Gülyalı Belediyesi⁾

Gülyalı'nın topografyası, dar bir kıyı şeridi ile hemen ardından başlayan ve giderek yükselen engebeli bir arazi yapısından oluşur. Yüksekliği fazla olmayan dağlar denize paralel uzanmaktadır ve ilçenin en önemli tepeleri Gökhasan, Taaruz ile Tüylak tepeleridir. İç kısımlara doğru daralarak üçgen bir şekil alan ilçe toprakları içinde Turnasuyu, Değirmendere, Hoşköy, Fasılcık, Divani dereleri ve Piraziz ilçesiyle sınırı oluşturan Abdal Deresi gibi önemli akarsular yer almaktadır.

İlçede Karadeniz ikliminin tipik özellikleri görülür ve sahil şeridinde deniz ile kara iklimi arasında ılıman bir geçiş yaşanır. Yıllık ortalama yağış miktarının 100 mm, nem oranının ise %76 olduğu belirtilmektedir.^【4】 En soğuk ay olan şubatta hava sıcaklığı 6-7 derece; en sıcak aylar olan temmuz ve ağustosta ise sıcaklık ortalamaları 23-24 derece seviyelerindedir. Rüzgârlar genel olarak batı ve güneybatıdan eserken, yaz günlerinde kuzeydoğu yönünden denizden karaya doğru esen ve halk arasında "poyraz" olarak isimlendirilen meltemler bölgeyi serinletmektedir

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi verilerine göre ilçenin nüfusu 2011 yılında 7.980 iken, 2019 yılında 8.300 olarak tespit edilmiştir. Nüfusun önemli bir bölümü mahallelerde yaşamakta olup, 2011 verilerine göre 2.249 nüfusla Turnasuyu Mahallesi ilçenin en kalabalık yerleşimidir.^【5】

2013 yılında Ordu ilinin büyükşehir statüsü kazanmasıyla birlikte köy tüzel kişilikleri kaldırılarak tamamı belediye hizmet alanına dahil edilmiş ve Gülyalı toplam 13 mahalleden oluşan bir idari yapıya kavuşmuştur.^【6】 Bu mahalleler; Alibey, Ambarcılı, Ayrılık, Gülistan, Hoşköy, Kestane, Mustafalı, Sayaca, Taşlıçay, Tepealtı, Turnasuyu, Ürümbey ve Yeniköy'dür.

^{Medet Sipahi (}Gülyalı Beledeiyesi⁾

Gülyalı Belediyesi'nin kurucu başkanı 1972-1973 yılları arasında görev yapan Yakup Sakaoğlu'dur. Tarihsel süreçte çeşitli isimlerin yürüttüğü bu göreve 2019 yerel seçimlerinde Ulaş Tepe seçilmiş ve "Türkiye'nin en genç belediye başkanı" unvanını almıştır. Son idari bilgilere göre belediye başkanlığı görevinde, ilçede uzun yıllar mahalle muhtarlığı yapmış olan Medet Sipahi bulunmaktadır.^【7】 İlçe mülki idaresinin ilk kaymakamı Mehmet Aydın iken, ilerleyen yıllarda Muhammed Enes İpek ve (2020 yılı itibarıyla) Burhanettin Yavaşi kaymakamlık görevini yürütmüşlerdir.

İlçe ekonomisinin temelini tarım ve hayvancılık oluşturmaktadır; halkın geçim kaynağı ağırlıklı olarak fındıkçılık ile balıkçılığa dayanır. Geleneksel tarıma ek olarak ilçede kivi yetiştiriciliği, süt ve besi hayvancılığı alanlarında da üretim yapılmaktadır.

Ekonomik ve ticari gelişimi desteklemek amacıyla ulaşım altyapısına büyük yatırımlar yapılmış olup, bu yatırımların en önemlisi Ordu-Giresun Havalimanı'dır. Türkiye'nin deniz üzerine inşa edilen ilk, dünyanın ise üçüncü havalimanı konumunda olan bu tesis, 2014 yılında hizmete girmesi planlanarak ilçenin turizm ve ticaret kapasitesini artırmak hedefiyle inşa edilmiştir.^【8】

^{Turnasuyu Vadisi (}Kültür Portalı⁾

Doğal plajları, denizi ve yeşil doğasıyla Gülyalı, Ordu ilinde mavi bayraklı plajlara sahip olan yerleşimlerdendir. Tepealtı mevkiinde yer alan Mavi Dünya Plaj Restaurant ve Çadır Kampı ile Otantik Halk Plajı, sosyal tesisleri ve dinlenme alanlarıyla her mevsim hizmet veren başlıca kıyı turizmi alanlarıdır. Ayrıca doğa turizmi kapsamında Turnasuyu Yaşam Vadisi, Çağlayan Şelalesi ve Sayaca Gelincik Kayası ilçede gezilecek doğal güzellikler arasındadır.

^{Turnasuyu Vadisi (}Kültür Portalı⁾

Bölge, taş mimarinin örneklerini barındıran kültür varlıklarına da ev sahipliği yapmaktadır. Kayıtlı kültür varlıkları arasında Kestane köyündeki (mahallesi) Dayınlı ve Değirmenyanı köprüleri ile Hasanlı mevkisindeki köprü yer alır. Yine aynı mahallede yer alan Merkez Camii ve tarihi çeşme, Ayrılık köyündeki çeşme ve Turnasuyu köyündeki anıt meşe ağacı, yörenin tescilli sivil ve dini mimari zenginliklerindendir.