Güller Savaşı

Güller Savaşı, 1455 ile 1485/1487 yılları arasında Orta Çağ İngiltere’sinde hüküm süren Plantagenet Hanedanı’nın iki rakip kolu olan Lancaster ve York evleri arasında gerçekleşen bir dizi hanedan iç savaşını ifade eder. İngiltere tahtı üzerinde meşruiyet iddiasıyla yürütülen bu mücadeleler, yaklaşık otuz yıla yayılmış ancak kesintisiz bir savaştan ziyade aralıklı askeri seferler, siyasi suikastlar ve saf değiştirmelerle karakterize edilmiştir. Çatışma süreci, 1485 yılında Henry Tudor’un zaferi ve ardından iki hanedanı birleştiren evliliği ile Tudor döneminin başlamasına zemin hazırlamıştır. 

Çatışmanın hukuki temeli, Kral III. Edward’ın (h. 1327-1377) soyundan gelen veraset iddialarına dayanmaktadır. Lancaster Hanedanı, III. Edward’ın üçüncü oğlu John of Gaunt’unsoyundan gelirken; York Hanedanı, Edward’ın dördüncü oğlu Edmund of Langley üzerinden hak iddia etmiştir. York iddiası ayrıca, Edward’ın ikinci oğlu Lionel’ın soyundan gelen Anne Mortimer aracılığıyla daha kıdemli bir veraset hakkına dayandırılmıştır. 1399’da Lancasterlı IV. Henry’nin tahtı II. Richard’dan zorla alması, Yorkçular tarafından meşruiyete vurulan bir darbe olarak nitelendirilmiş ve gelecekteki çatışmaların tohumlarını atmıştır. 

Dönemin siyasi yapısı, merkezi otoritenin zayıflığı ve "Bastard Feudalism" (Yozlaşmış Feodalizm) olarak adlandırılan sistemle şekillenmiştir. Bu sistemde büyük mülk sahipleri, krala değil doğrudan kendisine bağlı, özel nişanlar taşıyan (livery) profesyonel askerlerden oluşan özel ordular kurmuştur. Bu askeri güç birikimi, yerel otorite boşluklarına ve aristokratik grupların merkezi yönetimi tehdit edebilecek kadar güçlenmesine yol açmıştır. 

1453 yılında Fransa karşısında alınan mağlubiyetle Yüz Yıl Savaşları'nın sona ermesi, İngiltere’de hem ekonomik hem de sosyal bir krizi tetiklemiştir. Fransa’dan dönen işsiz ve tecrübeli askerler, lordların özel ordularına dahil olarak iç savaş için hazır bir güç oluşturmuştur. Ayrıca kıta Avrupa’sındaki toprak kayıpları ve savaşın yüksek maliyetleri, krallığın mali itibarını zedelemiş ve halkın yönetime duyduğu güveni azaltmıştır. 

Lancaster Kralı VI. Henry’nin kararsız kişiliği ve 1453 yılında geçirdiği ağır zihinsel hastalık (katatonik şizofreni benzeri durum), krallıkta büyük bir otorite boşluğu yaratmıştır. Kralın bu durumu, eşi Anjoulu Margaret’in yönetimde baskın bir figür haline gelmesine ve York Dükü Richard’ı düşmanlaştırmasına neden olmuştur. 

York Dükü Richard, hem baba hem de anne tarafı üzerinden gelen veraset hakkı sayesinde kendisini tahtın en meşru varisi olarak öne sürmüştür. VI. Henry’nin yönetimdeki başarısızlığı ve akıl sağlığı sorunları, Richard’ın bu iddiasını siyasi bir reform hareketi olarak sunmasına imkan tanımıştır. 

Savaş, sadece iki hanedan arasında değil, aynı zamanda Percy ve Neville aileleri gibi büyük soylu ailelerin yerel rekabetleri üzerinden de yürütülmüştür. "Aşırı Kudretli" (Overmightysubjects) olarak tanımlanan bu lordlar, kendi yerel çıkarlarını korumak için York veya Lancaster saflarında yer alarak iç savaş ortamını körüklemişlerdir. 

1450’deki Jack Cade İsyanı, yüksek vergiler, mahkemelerdeki yolsuzluk ve yerel adaletsizliğe duyulan halk tepkisini simgeler. Bu toplumsal huzursuzluk, muhalif soylulara mevcut rejimi devirmek için gerekli olan meşruiyeti ve toplumsal zemini sağlamıştır. 

Lancaster davası, simge olarak kırmızı gülü benimsemiş ve meşruiyetini IV. Henry’den bu yana süregelen fiili iktidarına dayandırmıştır. 

Beyaz gül sembolünü kullanan Yorkçular, kraliyet kanındaki üstünlük iddiaları ve yönetimde reform vaatleriyle taraftar toplamışlardır. 

^{İngiltere'de Gül Savaşları (1455–1487) (}world history encyclopedia ⁾

• VI. Henry: Dönemin Lancaster kralı; zayıf ve dindar kişiliğiyle bilinir. 
• Edward IV: York Dükü Richard'ın oğlu; askeri dehasıyla York hanedanını iktidara taşımıştır. 
• III. Richard: Kuledeki Prensler olayının ardından tahta geçen son Yorklu kral. 
• Henry Tudor: Lancaster davasını sürdüren ve Bosworth zaferiyle Tudor hanedanını kuran hükümdar. 
• Warwick Kontu (Kingmaker): Önce York sonra Lancaster safına geçerek kralları belirleyen en güçlü soylu figür. 

Savaşlar, 1455 yılında Birinci St Albans Muharebesi ile başlamıştır. 1460 yılında York Dükü Richard, Wakefield Muharebesi’nde öldürülmüş ancak davası oğlu Edward tarafından devralınmıştır. 

Edward IV, 1461’deki kanlı Towton zaferi sonrası krallığını ilan etmiş ve VI. Henry’yi hapsetmiştir. Bu dönem York hanedanının üstünlüğüyle geçmiştir. 

Warwick Kontu’nun saf değiştirmesiyle 1470’te VI. Henry kısa süreliğine tekrar tahta çıkarılmıştır. Ancak Edward IV, 1471’de Barnet ve Tewkesbury muharebeleriyle kontrolü geri almış ve Lancaster varislerini ortadan kaldırmıştır. 

1485’te Henry Tudor’un Bosworth Field Muharebesi'nde III. Richard’ı yenmesiyle savaşın ana evresi kapanmış; 1487’deki Stoke Field Muharebesi ile Yorkçu direniş tamamen son bulmuştur. 

^{İngiltere'de Gül Savaşları (1455–1487) (}world history encyclopedia⁾ 

• St Albans (1455): Savaşın ilk sıcak çatışması. 
• Towton (1461): İngiliz topraklarında yapılan en büyük ve en kanlı muharebe. 
• Barnet (1471): Warwick Kontu'nun öldürüldüğü dönüm noktası. 
• Tewkesbury (1471): Lancaster veliahdı Prens Edward'ın öldüğü savaş. 
• Bosworth Field (1485): III. Richard'ın ölümü ve Tudor zaferi. 

VII. Henry’nin tahta çıkması ve Yorklu Elizabeth ile evlenmesi, iki hanedanı tek bir çatı altında birleştirmiş ve "Tudor Gülü" sembolüyle bu barış mühürlenmiştir. 

Savaşlar sonucunda İngiltere’deki 60 soylu ailenin yarısı yok olmuş veya mülksüzleşmiştir. Bu durum, bağımsız hareket edebilen güçlü lordlar sınıfının (overmighty subjects) zayıflamasına neden olmuştur. 

Soyluluğun zayıflaması, Tudor krallarına merkezi otoriteyi tesis etme şansı vermiştir. El konulan mülkler ve reformlarla birlikte modern, bürokratik ve güçlü bir monarşi yapısına geçiş hızlanmıştır. 

Otuz yıllık süreye rağmen toplamda sadece 24 ay fiili çatışma yaşanmıştır. Savaşın karakteri; ani ihanetler, saf değiştirmeler ve soylular arası suikastlarla şekillenmiş; halkın geniş kesimleri bu süreçten doğrudan etkilenmemeye çalışmıştır. 

"Güller Savaşı" ismi, 19. yüzyılda Sir Walter Scott tarafından popülerleştirilmiş bir isimlendirmedir. Döneminde insanlar kendilerini bu isimle anmamış, ancak hanedan sembolleri olan beyaz ve kırmızı güller propaganda amaçlı yoğun şekilde kullanılmıştır. Shakespeare'in oyunları, III. Richard ve VI. Henry figürlerinin tarihsel algısını büyük oranda şekillendirmiştir.