Grumman HU-16 Albatross

Grumman HU-16 Albatross, İkinci Dünya Savaşı'nın ardından Amerika Birleşik Devletleri Donanması'nın kar, buz ve su üzerinde operasyon yapabilecek amfibik bir genel maksat uçağı ihtiyacını karşılamak üzere tasarlanmıştır. XJR2F-1 kodlu ilk prototipin ilk uçuşu 1 Ekim 1947 veya kayıtlardaki diğer verilere göre 24 Ekim 1947 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Tasarım ve test aşamalarında Amerikan Donanması uçağın denizaltı savunma harbi (ASW) görevlerinde kullanılmak üzere PF-1A konfigürasyonuyla üretilmesine karar vermiş olsa da, Amerika Birleşik Devletleri Hava Kuvvetleri bu platformu arama kurtarma (SAR) görevleri için uygun bularak uçağı SA-16 adıyla envanterine katmıştır. Grumman şirketi, Hava Kuvvetleri'ne çoğunluğu Hava Kurtarma Servisi'nin operasyonları için olmak üzere toplam 297 adet SA-16A modeli teslim etmiştir. Amerikan askeri yapılanmasındaki üç ana branş olan Hava Kuvvetleri, Donanma ve Sahil Güvenlik tarafından eşzamanlı olarak kullanılan ve 1949 ile 1961 yılları arasında 466 adet üretilen bu hava aracı, 1962 yılında standartlaştırma politikaları gereği HU-16 kodunu almıştır.^【1】

^{Grumman HU-16 Albatross} (Flickr)

HU-16 Albatross platformunun temel itki sistemi, her biri 1.425 beygir gücü üretebilen iki adet Wright (veya Curtiss-Wright) R-1820 radyal hava soğutmalı motor ünitesinden oluşmaktadır.^【2】 Uçağın temel boyutları 18,9 metre (62,10 fit) uzunluk, 7,8 metre (25,10 fit) yükseklik ve ilk nesil modellerde 29,5 metre (96,8 fit) kanat açıklığı olarak tescillenmiştir. 1955 yılında havacılık mühendisleri, kanat açıklığını 16,5 fit artıran, daha geniş kanatçık (aileron) ve kuyruk yüzeyleri barındıran geliştirilmiş bir versiyon olan B modelini tasarlamış; 1957 yılı itibarıyla hizmetteki pek çok A modeli HU-16B konfigürasyonuna dönüştürülmüştür. ^【3】Boş ağırlığı 10.379 kg (22.883 pound) olan uçağın maksimum kalkış ağırlığı 17.000 kg (37.500 pound) seviyesine kadar ulaşabilmektedir. ^【4】Mühendislik testleri sonucunda uçağın saatte maksimum 400 km (250 mil) hıza ulaştığı, 2.655 km (1.650 mil) menzile ve 21.500 fit operasyonel tavan irtifasına sahip olduğu belgelenmiştir.^【5】 Burun kısmına veya sol kanat altına monte edilebilen APS-31 radarıyla desteklenen uçak, 1.075 ile 1.694 galon aralığında yakıt kapasitesine sahiptir. Kısa kalkış ve iniş (STOL) dinamiklerini kullanan uçağın denizdeki dalgalı koşullarda kalkış yapabilmesini sağlamak adına arka gövdesine dört adet jet destekli kalkış (JATO) modülü eklenebilmektedir. Buna ek olarak "Triphibian" adıyla bilinen ve şamandıralarında kar kızağı bulunan spesifik bir varyantı; kar, arazi ve su yüzeylerine eşgüdümlü olarak inebilme kabiliyeti sunmaktadır.

^{Grumman HU-16 Albatross} (Flickr)

Savaş alanındaki ilk operasyonel nasibi Kore Savaşı dönemine rastlayan bu amfibik uçaklar, kıyı sularından ve düşman hatlarının gerisinden yaklaşık 1.000 Birleşmiş Milletler personelinin tahliyesini sağlamıştır.^【6】 Benzer arama kurtarma misyonları Vietnam Savaşı'nda da icra edilmiş ve 47 havacı personel bu uçaklar aracılığıyla kurtarılmıştır. Hava koşullarının kalkışa müsaade etmediği aşırı dalgalı denizlerde, hava araçlarının suyu bir zemin gibi kullanarak 50 milden fazla taksi yapıp limanlara ulaştığı askeri raporlara yansımıştır. ^【7】Filosunda 91 adet HU-16 bulunduran ABD Sahil Güvenlik birimleri, uçakla toplam 500.000 saatten fazla operasyon uçuşu gerçekleştirerek 1960'larda Kodiak ve Pensacola arasında aktarmasız gerçekleştirilen uçuş da dahil olmak üzere ulusal mesafe rekorlarına imza atmıştır. 4 Temmuz 1973 tarihinde Teğmen Albay Chuck Manning ve ekibi komutasındaki bir HU-16B, 32.883 fit irtifaya ulaşarak çift motorlu amfibik uçak sınıfında onaylanmış bir dünya irtifa rekoru kurmuştur.^【8】 Amerikan silahlı kuvvetlerinden ihtiyaç fazlası (surplus) olarak ayrılan platformlar; Yunanistan, Norveç, Japonya ve Filipinler gibi 20'den fazla ulusal orduya ihraç edilmiş ve küresel çapta bir SAR hava aracı olarak 1995 yılına kadar aktif hizmette kalmıştır.

1960'ların son yıllarından itibaren Amerikan Silahlı Kuvvetleri'nin aşamalı olarak operasyonel statüden çıkardığı uçaklar, Arizona'da yer alan ve "Boneyard" ismiyle bilinen Davis-Monthan Hava Kuvvetleri Üssü'ne depolanmak üzere gönderilmiştir. Hava Kuvvetleri kullanımındaki son Albatross uçakları 1973 yılında resmi olarak envanterden düşülmüştür. Askeri ömrünü tamamlamasına karşın HU-16 Albatross'un temel mimarisi, sivil havacılık şirketleri ve uçuş eğitim merkezleri tarafından yüksek teknolojili araştırma laboratuvarı olarak yeniden şekillendirilmiştir. ITPS Canada kurumu bünyesindeki "Amfibik Eğitim ve Laboratuvar Uçak Sistemi" (ATLAS) projesi dahilinde kullanılan bir HU-16; gerçek zamanlı telemetri verilerinin işlenmesi için altı farklı uçuş test mühendisi paneli ile entegre edilmiştir. Gelişmiş Uçuş Görüş Sistemlerinin (EFVS) testleri, aviyonik kalibrasyonları ve elektro-optik cihaz entegrasyonu gibi akademik eğitimleri kapsayan bu uçuş testleri, günümüzde Büyük Göller coğrafyası üzerinde gerçekleştirilmektedir. Öte yandan havacılık müzeleri tarafından sergilenmek ve korunmak amacıyla devralınan Albatross uçakları, kapsamlı fiziksel restorasyon aşamalarından geçirilmektedir. Restorasyon müdahaleleri kapsamında; aslına uygun olmayan boyaların yüzeyden arındırılması, kanatçık (aileron) yapılarında oluşan korozyon hasarlarının perçin ve havacılık alüminyumu kullanılarak onarılması, pnömatik de-icing (buz çözücü) yüzey kaplamalarının yenilenmesi ve aşınan tekerlek takımlarının değiştirilmesi gibi nesnel havacılık mühendisliği prosedürleri uygulanmaktadır.