Gri Tilki (Urocyon cinereoargenteus)

Gri Tilki (Urocyon cinereoargenteus), Canidae familyasına ait orta büyüklükte bir tilki türüdür. Kuzey Gri Tilkisi olarak da bilinen bu tür, güney Kanada’dan başlayarak Amerika Birleşik Devletleri, Meksika, Orta Amerika ve kuzey Güney Amerika’ya kadar geniş bir dağılım gösterir. Genellikle yaprak döken ormanlar, çalılık alanlar, karışık tarım arazileri ve ormanlık habitatlarda yaşar; bazı yarı kurak bölgelerde ve kent kenarlarında da görülebilir.

Gri tilki, çakaldan daha küçük ve kısa bacaklıdır. Kürkü sırt ve yanlarda ağırlıklı olarak gri renkli, alt kısımlarda ise kırmızımsı kahverengidir. Boğaz ve yanaklar beyazdır; uzun ve gür kuyruğunun üst kısmında koyu renkli bir çizgi ile siyah uç bulunur. Türün dikkat çekici özelliklerinden biri, ağaçlara tırmanabilmesidir. Bu davranış, köpekgiller arasında oldukça nadirdir.

Çoğunlukla gece aktif olan gri tilkiler yılın büyük bölümünde yalnız yaşar. Temel sosyal birim, çiftleşme döneminde oluşan eşleşmiş çift ve yavrularından meydana gelir. Üreme genellikle kış aylarında gerçekleşir ve yaklaşık iki aylık gebelikten sonra ortalama dört yavru doğar. Hem erkek hem dişi yavruların bakımında rol alır.

Hepçil bir tür olan gri tilki; tavşanlar, kemirgenler, kuşlar, böcekler ve çeşitli omurgasızların yanı sıra meyve, tohum ve kuruyemişlerle de beslenir. Besin tercihleri mevsime göre değişiklik gösterebilir.

Doğal avcıları arasında çakallar, vaşaklar, altın kartallar ve büyük boynuzlu baykuşlar yer alır. Tür, bulunduğu bölgelerin çoğunda yaygın kabul edilmekte olup International Union for Conservation of Nature tarafından “En Az Endişe Verici” kategorisinde değerlendirilmektedir.

Urocyon cinereoargenteus, Nearktik Bölge’nin güney kesimleri ile Neotropik Bölge’nin kuzeybatısında dağılım gösterir. Yayılış alanı güney Kanada’dan başlayarak Amerika Birleşik Devletleri ve Meksika üzerinden Orta Amerika’ya, oradan da Kolombiya ve Venezuela’ya kadar uzanır. Tür, Amerika Birleşik Devletleri’nin kuzeybatısındaki bazı dağlık bölgeler ile Büyük Ovalar’ın belirli kesimlerinde daha seyrek görülür. Güney Louisiana’daki bataklık alanlar dışında Louisiana’nın büyük bölümünde kaydedilmiş, ayrıca Oklahoma, Kaliforniya, Florida, Oregon ve New England gibi farklı bölgelerde de varlığı bildirilmiştir. Orta Amerika’da ormanlık ve yoğun çalılık habitatlarda, Güney Amerika’da ise ormanlık dağlık alanlarda yaşamaktadır.

Gri tilki çoğunlukla yaprak döken ormanlar, güney çam ormanları, çalılık alanlar, karışık tarım arazileri, nehir kıyısı habitatları ve ormanlık bölgelerde yaşar. Özellikle çalılık ve ağaçlık alanlarla iç içe geçmiş habitatları tercih eder. Su kaynaklarına yakın bölgelerde daha sık bulunur ve genellikle 3000 metrenin altındaki rakımlarda yaşar. Yarı kurak bölgelerde yeterli örtü bulunduğu sürece yaşayabilmekte, bazı kent kenarlarında da görülebilmektedir. Yuvalarını oyuk ağaç gövdelerinde, kaya çatlaklarında, yer altı tünellerinde, kütüklerde ve yoğun bitki örtüsü altında kurar; bazen yerden birkaç metre yüksekteki ağaç kovuklarını da kullanır.

Urocyon cinereoargenteus, orta büyüklükte ve tıknaz gövdeli bir köpekgil türüdür. Çakaldan daha küçük olan bu tür, uzun gövdesi ve nispeten kısa bacaklarıyla dikkat çeker. Yetişkin bireylerin ağırlığı genellikle 3–5 kg arasında değişmekle birlikte 9 kg’a kadar ulaşabilir. Baş-gövde uzunluğu yaklaşık 54–66 cm, kuyruk uzunluğu ise 28–44 cm arasındadır. Erkekler dişilerden biraz daha büyüktür ve daha sağlam uzuv kemiklerine sahiptir.

Kürk yapısı kaba görünümlü olup sırt ve yanlarda ağırlıklı olarak gri benekli renktedir. Boynun yanları, karın, bacaklar ve kuyruğun dip kısmı kırmızımsı ya da tarçın rengindedir. Boğaz, yanaklar, göğüs ve karın bölgesinin bazı kısımları beyazdır. Kuyruk kalın ve gürdür; sırt yüzeyinde koyu renkli uzunlamasına bir çizgi bulunur ve kuyruk ucu siyahtır. Yavrular doğduklarında genellikle koyu kahverengi renklidir.

Kulaklar üçgen biçimli ve diktir. Yüz bölgesinde koyu ve beyaz lekeler yer alır; gözlerin çevresinden başın yan tarafına uzanan ince siyah çizgiler ile burun boyunca uzanan koyu renkli işaretler belirgindir. Göz bebekleri oval şekillidir. Gri tilki, geri çekilebilir özellik gösteren pençeleri sayesinde ağaçlara tırmanabilen az sayıdaki köpekgilden biridir.

Diş formülü I 3/3, C 1/1, PM 4/4, M 2/3 = 42 şeklindedir. Türün kafatasında temporal çıkıntılar arkada birleşerek belirgin bir “U” şekli oluşturur.

Urocyon cinereoargenteus genellikle tek eşli bir üreme sistemine sahiptir; ancak nadiren çok eşlilik ve çok kocalılık da görülebilir. Erkek ve dişi arasındaki eşleşmeler sonbaharda oluşur, çiftleşme ise çoğunlukla Aralık ile Mart ayları arasında gerçekleşir. Üreme dönemi coğrafi bölgeye ve habitat koşullarına bağlı olarak değişiklik gösterebilir. Gebelik süresi yaklaşık 53–63 gün olup ortalama 59 gündür. Doğumlar genellikle ilkbaharda gerçekleşir ve yavru sayısı 1–7 arasında değişmekle birlikte ortalama dört yavrudur.

Yavrular doğduklarında yaklaşık 86 gram ağırlığındadır. Sütten kesilme süreci 2–6 hafta arasında gerçekleşir; yavrular yaklaşık üç haftalıkken katı besin tüketmeye başlar. Hem erkek hem dişi yavru bakımında görev alır. Erkek birey özellikle avlanma ve yiyecek sağlama konusunda önemli rol oynar. Yavrular yaklaşık dört aylıkken avlanmayı öğrenmeye başlar ve 9–10 aylık olduklarında cinsel olgunluğa erişerek dağılım gösterirler.

Urocyon cinereoargenteus hepçil bir türdür ve beslenmesi mevsimlere göre değişiklik gösterir. Kış aylarında beslenmesinin büyük kısmını tavşanlar ve küçük kemirgenler oluşturur. Fareler, ağaç sıçanları ve pamuk kuyruklu tavşanlar başlıca avları arasındadır. İlkbahar ve yaz aylarında böcekler, kuşlar ve diğer omurgasızlar daha önemli hale gelir. Çekirgeler, böcekler, kelebekler ve güveler sık tüketilen omurgasızlardandır.

Bitkisel besinler de diyetin önemli bir bölümünü oluşturur. Meyveler, tohumlar, tahıllar, kuruyemişler ve çeşitli bitki kısımları özellikle ilkbahar ve sonbaharda yoğun olarak tüketilir. Bazı bölgelerde meyveler diyetin büyük kısmını oluşturabilir. Ayrıca fırsat bulduklarında leş de tüketebilirler. Fazla yiyecekleri toprağa gömerek sakladıkları ve bu alanları koku işaretleriyle belirledikleri bilinmektedir.

Urocyon cinereoargenteus, yayılış gösterdiği bölgelerin büyük bölümünde yaygın olarak bulunan bir türdür. Tür, International Union for Conservation of Nature tarafından “En Az Endişe Verici” (Least Concern) kategorisinde değerlendirilmektedir. Ayrıca CITES kapsamında özel bir koruma statüsüne sahip değildir.

Kanada ve Amerika Birleşik Devletleri’nde av hayvanı olarak yasal koruma altında bulunmasına rağmen, yayılış alanının birçok bölümünde tuzakla avlanması yasaldır. Tuzakla avlanmanın, bulunduğu bazı bölgelerde başlıca ölüm nedenlerinden biri olduğu ve yerel popülasyonları sınırlandırabileceği belirtilmektedir. Bununla birlikte, türün yakın gelecekte genel popülasyonunu tehdit eden büyük çaplı bir yok olma riski bulunmadığı kabul edilmektedir.

Gri tilkiler yoğun bitki örtüsüne sahip habitatlara bağlı yaşamaktadır ve bazı bölgelerde çakal ve vaşak gibi yırtıcılarla rekabet nedeniyle daha sınırlı alanlarda görülmektedir. Bildirilen popülasyon yoğunlukları bölgelere göre değişmekte olup Kaliforniya’da km² başına yaklaşık 0,4 bireyden Florida’da km² başına 1,5 bireye kadar ulaşabilmektedir.