Exxon Valdez Petrol Sızıntısı

Exxon Valdez Petrol Sızıntısı, 24 Mart 1989 tarihinde Alaska'daki Prince William Sound bölgesinde gerçekleşen, Amerika Birleşik Devletleri tarihindeki en büyük çevresel felaketlerden biri olarak kabul edilen endüstriyel bir kazadır. Exxon Corporation'a ait 300 metrelik petrol tankeri Exxon Valdez’in Bligh Resifi’ne çarpması sonucu meydana gelen olay, yaklaşık 11 milyon galon (yaklaşık 37.000 ton) ham petrolün denize boşalmasına neden olmuştur. Kaza, ekolojik hassasiyeti yüksek olan bir bölgede gerçekleşmesi ve müdahale süreçlerindeki gecikmeler sebebiyle binlerce kilometrelik kıyı şeridini etkileyerek deniz ekosistemi üzerinde kalıcı hasarlar bırakmıştır.

Gemi, 23 Mart 1989 akşamı Valdez Terminali'nden Kaliforniya'ya gitmek üzere ayrılmıştır. Normal rotasında ilerleyen tanker, buzdağlarından kaçınmak amacıyla Sahil Güvenlik'ten izin alarak ana nakliye koridorunun dışına çıkmıştır. Kazaya yol açan temel unsurlar arasında personelin yorgunluğu, kaptan Joseph Hazelwood'un alkol kullanımıyla ilgili iddialar ve geminin Raytheon Çarpışma Önleme Sistemi (GPA) radarının arızalı olması yer almaktadır. Üçüncü kaptanın yorgunluk nedeniyle manevra yapmakta zorlanması ve Sahil Güvenlik'in gemi takip sisteminin yetersizliği, geminin saat 00:04'te Bligh Resifi'ne çarpmasına ve 11 kargo ambarından sekizinin delinmesine yol açmıştır.

Sızıntı, yaklaşık 2.100 kilometrelik bir kıyı şeridini doğrudan etkilemiş, bunun 320 kilometresi ağır veya orta derecede kirlenmiştir. Bölgedeki somon, deniz samuru ve çeşitli deniz kuşları için kritik öneme sahip yaşam alanları petrol tabakasıyla kaplanmıştır.

^{exxon valdez petrol sızıntısı-(}hakaimagazine⁾

Kaza sonucunda çok sayıda canlı türü doğrudan etkilenmiş ve ölümler kaydedilmiştir:

• Tahmini 100.000 ila 250.000 arasında deniz kuşu.
• En az 2.800 deniz samuru.
• Yaklaşık 300 liman foku.
• 250 kel kartal ve 22 katil balina (orkid).
• Milyarlarca somon ve ringa balığı yumurtası.

Sızıntıdan 25 yıl sonra yapılan incelemelerde, bölgedeki bazı türlerin (özellikle AT1 katil balina grubu ve bazı deniz kuşları) hâlâ eski popülasyon seviyelerine ulaşamadığı görülmüştür. Ayrıca, kıyı şeridindeki çakılların altında hâlâ "nispeten taze" petrol kalıntılarına rastlandığı bilimsel raporlarda belirtilmiştir. Bölgedeki balıkçılık faaliyetlerinin durdurulması, Alaska'nın Cordova kenti gibi yerel ekonomilerde ciddi çöküşlere neden olmuştur.

Petrol kirliliğine müdahale süreci, bölgenin zorlu ulaşım koşulları ve ekipman yetersizliği nedeniyle başlangıçta başarısız olmuştur. İlk 24 saatte mekanik temizlik için gerekli sıyırıcılar (skimmers) bölgeye ulaştırılamamış; helikopterlerle uygulanan kimyasal dağıtıcılar (dispersantlar) ise hedef bölgeyi ıskalamıştır. Temizlik çalışmalarında yüksek basınçlı sıcak su yöntemi kullanılmış, ancak bu yöntemin kıyıdaki mikroorganizmaları öldürerek ekosisteme petrolden daha fazla zarar verdiği saptanmıştır. Yaklaşık 11.000 işçi ve gönüllünün katıldığı çalışmalarda sızan petrolün yalnızca %10'u temizlenebilmiştir.

^{exxon valdez petrol sızıntısı-(}britannica⁾

Exxon Corporation, kaza sonrası 1991 yılında yapılan bir anlaşma ile 25 milyon dolar ceza, 100 milyon dolar cezai tazminat ve 900 milyon dolar sivil tazminat ödemeyi kabul etmiştir. Sivil toplum kuruluşları ve bölge halkı tarafından açılan tazminat davaları sonucunda başlangıçta 5 milyar dolar olarak belirlenen cezai tazminat miktarı, Exxon'un itirazları ve uzun süren temyiz süreçleri sonucunda 507,5 milyon dolara indirilmiştir. Exxon, temizlik çalışmaları için ise yaklaşık 2,1 milyar dolar harcama yapmıştır.

Felaketin ardından ABD Kongresi, benzer olayların önlenmesi amacıyla 1990 Petrol Kirliliği Yasası'nı (Oil Pollution Act) kabul etmiştir. Bu yasa ile:

• ABD sularında çalışan tankerlerin çift gövdeli (double-hull) olması zorunluluğu getirilmiştir.
• Petrol sızıntılarına müdahale protokolleri ve sorumluluk limitleri yeniden düzenlenmiştir.
• Exxon Valdez gemisinin Prince William Sound'a girişi kalıcı olarak yasaklanmıştır.