Eski Tekirdağ Evleri (Mekan)

Eski Tekirdağ evleri, Marmara Denizi kıyısında stratejik bir liman kenti olarak konumlanan Tekirdağ'ın geleneksel konut dokusu, tarih boyunca ev sahipliği yaptığı farklı kültürlerin ve Türk evi kimliğinin bir sentezidir. Kentin sivil mimari karakteristiğini ağırlıklı olarak 19. yüzyıl sonu ve 20. yüzyıl başlarına tarihlenen Osmanlı Geç Dönem yapıları oluşturmaktadır. Genellikle iki veya üç katlı, ahşap karkas sistemle inşa edilen bu yapılar; iklim, topoğrafya ve sosyoekonomik koşullara göre şekillenmiş özgün bir tipoloji sunmaktadır.

^{Eski Tekirdağ Evleri (}Kültür Portalı⁾

Tekirdağ kent dokusunda yer yer organik, yer yer ise ızgara plan şeması gözlemlenmektedir. Konutların konumlanması temel olarak iki eğilim üzerine kuruludur: Deniz kenarındaki yapı adalarında binalar denize yönelirken, iç kısımlardaki organik sokak dokusunda sokağa yönelim tercih edilmiştir. Yapı-bahçe-sokak ilişkisi bakımından üç temel tipoloji saptanmıştır:

• Sokağa Bitişik Düzen: Konutun sokağa bitişik olduğu ve yanında yine sokağa cepheli bir bahçenin bulunduğu yerleşim şeklidir.
• Bahçe İçi Düzen: Konutun sokağa bitişik geniş bir bahçenin ortasında konumlandığı müstakil yerleşimdir.
• Arka Bahçeli Düzen: Bir cephesi sokağa bakan bitişik nizam yapıların, arka kısımlarında bina genişliğinde bir bahçeye sahip olduğu düzendir.

Geleneksel konutlar, yükseklikleri ve mimari özellikleri bakımından birbiriyle uyumlu, çevreye saygılı bir bütünlük teşkil etmektedir.

Tekirdağ evlerinin plan şeması; arsa büyüklüğü, ailenin sosyal statüsü ve ekonomik durumuna göre biçimlenmektedir. Planlamada en önemli belirleyici öge "sofa"dır; odalar genellikle sofanın etrafında veya iki yanında (karnıyarık plan) dizilmiştir.

^{Eski Tekirdağ Evleri (}Kültür portalı⁾

• Bodrum ve Zemin Kat: Taş temeller üzerine inşa edilen bu katlar genellikle üretim ve depolama işlevlidir. İçerisinde kiler, depo, ahır, mutfak, ocak, kuyu ve sarnıç gibi birimler yer alır. Zemin katın orta mekânına "taşlık" denir ve serinliği nedeniyle yazın yaşam alanı olarak kullanılır.
• Ara Kat (Kışlık): İki katlı evlerde tavanı alçak, kolay ısınabilen ve kışın ikamet edilen ara katlar yaygındır.
• Üst Katlar: Asıl yaşama ve yatak odalarının bulunduğu katlardır. En üst katta evin en büyük ve süslü odası olan "baş oda" yer alır.

Odalar çok amaçlı olup; yüklüklerdeki yataklar serildiğinde yatak odasına, sofra kurulduğunda yemek odasına dönüşebilen bir kurguya sahiptir. Bazı odalarda gusül abdesti almaya mahsus, zemini tuğla veya çinko kaplı "gusülhaneler" bulunur. Büyük konutlarda sofa alanlarının genişlerine "divanhane" denilmektedir.

Eski Tekirdağ evlerinin cepheleri, ahşap işçiliği ve tezyinatıyla dikkat çeker.

• Şahnişin ve Çıkmalar: Alt kat duvarlarını korumak ve iç mekânı genişletmek amacıyla yapılan çıkmalar, cephenin en karakteristik öğesidir. Bu çıkmalar alttan "eli böğründe" denilen ahşap eğrisel konsollarla desteklenir.
• Giriş Nişi ve Kapılar: Ana girişler genellikle içeri doğru çekilmiş bir niş içerisinde yer alır ve 7-8 basamaklı mermer veya taş merdivenlerle ulaşılır. Ahşap sokak kapıları çift kanatlı, motifli ve kapı tokmaklıdır.
• Pencereler: İçeriye bol ışık ve hava girmesi için büyük tutulmuştur; boyları genişliklerinin iki katı oranındadır. Zemin kat pencerelerinde güvenlik amaçlı dekoratif demir parmaklıklar kullanılır.
• Çatı ve Saçaklar: Çatılar genellikle beşik veya kırma tipinde olup alaturka kiremit kaplıdır. Geniş saçaklar binaları yağmurdan korurken, saçak kenarlarında oymalı ahşap bezemeler bulunur.

Yapıların temeli ve zemin kat duvarları taştır; üst katlar ise ahşap çatkı arası kerpiç dolgu veya doğrudan ahşap kaplama sistemle inşa edilmiştir. İç mekânlarda tavanlar ahşaptır ve önemli odalarda geometrik nakışlı, çıtakâri veya oyma tekniğiyle yapılmış tavan göbekleri yer alır. Tezyinat; pencere kenarlarında, balkon parmaklıklarında ve saçaklarda yoğunlaşarak yapının estetik değerini artırır.