Erzurum Lisesi

Erzurum Lisesi, Sultan II. Abdülhamid Han tarafından 1889 yılında kurulmuştur. Tarihsel süreçte Osmanlı Devleti bünyesinde açılan 25. lise, Sultan II. Abdülhamid’in bizzat açtırdığı liseler arasında ise 8. lise olma özelliğini taşımaktadır. Doğu Anadolu’nun en eski eğitim kurumlarından biri olan lise, 135 yılı aşkın süredir eğitim vererek aralarında pek çok önemli ismin yer aldığı 50.000'den fazla mezun yetiştirmiştir.

Erzurum Lisesi’nin kuruluşu, 19. yüzyılın sonlarında Osmanlı Devleti'nin eğitim alanındaki modernleşme çabalarına dayanmaktadır. 1293 (1876/77) yılı Devlet Salnamesi verilerine göre Erzurum’da o dönemde 20 Rüştiye Mektebi ve 445 talebe bulunmaktaydı.^【1】 Ancak daha ileri düzeyde eğitim verecek bir kurumun eksikliği, 1885 yılında idadilerin (liselerin) ülke sathına yayılması projesiyle giderilmeye başlanmıştır. Bu kapsamda Erzurum İdadisi’nin inşası için mahalli makamlarla temasa geçilmiş ve binaların mimari tarzı üzerinde titizlikle durulmuştur.

^{Erzurum Lisesi}

(Erzurum İl Milli Eğitim Müdürlüğü)

Erzurum Lisesi, 1889 yılının Haziran ayında "Erzurum İdadisi" adı ile kurulmuştur. Tarihsel süreç içerisinde Osmanlı Devleti bünyesinde açılan 25. lise, Sultan II. Abdülhamid Han’ın bizzat açtırdığı liseler arasında ise 8. lise olma özelliğini taşımaktadır. Okulun ilk müdürü olarak Abdi Namık Bey görev yapmıştır. Kuruluşundan itibaren tüm bölgeye hitap eden bir merkez olması hedeflendiği için kurum, İdadi – Leyl-i Meccani (Parasız Yatılı) statüsünde hizmete başlamıştır.^【2】

Kuruluş aşamasında okulun eğitim yapısı, bölgedeki rüştiyelerle eş güdümlü hale getirilmiştir. 1889 yılından itibaren idadi okulu bulunan yerlerdeki rüştiyelerin tahsisatı kesilerek idadi binalarının yapımına aktarılmış ve rüştiye öğretimi de idadilerin bünyesine alınmıştır. Başlangıçta beş sınıflı olan Erzurum İdadisi’ne, 1891 senesinde Mülki Rüştiye’nin son iki sınıfı da nakil ve ilave edilerek kurum, yedi sınıflı tam teşekküllü bir mektep haline getirilmiştir.^【3】

Eğitimin ilk yıllarında birinci sınıf, Fransızca bilenler ve bilmeyenler için iki ayrı şube olarak yapılandırılmıştır. Dönemin Erzurum Maarif Müdürü Tevfik Efendi, kısa sürede Fransızca bilmeyenleri de diğer şube seviyesine yükselterek bu iki şubeyi birleştirmiştir. Okulun beş yıllık kısmından mezun olanlara “İdadi Şahadetnamesi”, son sınıftan (yedi yıllık kısımdan) mezun olanlara ise “Mülazemat Rüsulu” verilmiştir. Kurum, bu disiplinli akademik sürecin sonunda ilk mezunlarını 1311 (1895) yılında vermiştir.^【4】

^{Erzurum Lisesi Öğrencileri -1928}

(Erzurum Lisesi)

Erzurum Lisesi, 1889 yılında Sultan II. Abdülhamid Han tarafından açıldığında Erzurum İdadisi ismiyle eğitim hayatına başlamış; 1913 yılında okulun statüsünün yükseltilmesiyle birlikte bu unvan yerini Erzurum Sultanisi ismine bırakmıştır. Bu unvan, kurumun bölgedeki en yüksek seviyeli lise eğitimi veren merkezlerden biri olduğunu simgelemektedir.^【5】

Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte modern eğitim yapısına geçilmiş, 1922 yılından itibaren kurum Erzurum Erkek Lisesi ve daha sonra Erzurum Lisesi adını almıştır. 2004 yılına gelindiğinde ise, Türkiye’deki pek çok tarihi okulda olduğu gibi köklü ismini korumak suretiyle Anadolu Lisesi unvanını alarak eğitim ve öğretim faaliyetlerine devam etmiştir.^【6】

Erzurum Lisesi, 1889 yılındaki kuruluşundan bugüne kadar eğitim faaliyetlerini toplam dört ayrı binada sürdürmüştür.

• Şair Nef’i Binası (İlk Bina): Kurumun eğitim hayatına başladığı ilk mekândır. Taş ve ahşap malzeme kullanılarak inşa edilen bu yapı, lise buradan taşındıktan sonra Atatürk Üniversitesi’nin kuruluşunda üniversite binası, ardından Erzurum Ortaokulu ve günümüzde ise Şair Nef’i İlköğretim Okulu olarak hizmet vermeye devam etmiştir.

^{Erzurum Lisesi'nin İlk Binası} (Erzurum Lisesi)

• Harbiye Kışlası (Mektebi Askeriye): İkinci durak olarak, 1874 yılında inşa edilen ve bugün Uzman Çavuş Misafirhanesi olarak kullanılan yapıya geçilmiştir. Bu bina, geçmişte Askeri Ortaokul ve Lise olarak kullanılmış; 1925-1936 yılları arasında ise Erzurum Müstahkem Mevkii Hastanesi olarak hizmet vermiştir. 1960’lı yıllarda toprak olan damı betona çevrilerek saç ile kaplanmıştır.
• Nene Hatun Kız Lisesi Binası: Erzurum Lisesi, 1927 yılında bugün Nene Hatun Kız Lisesi’nin bulunduğu binaya taşınmıştır. O dönemde taban ve tavanları tamamen ahşap olan bu yapıda, bugünkü modern kampüse geçilen 1939 yılına kadar eğitim verilmiştir.

Erzurum Lisesi’nin günümüzde kullandığı ve "Ana Bina" olarak adlandırılan yapısı, Erken Cumhuriyet Dönemi planlı şehircilik anlayışının bir ürünüdür.

^{Erzurum Lisesi Binaları} (MEB)

^{Erzurum Lisesi Protokol Kapısı} (EBA)

• İnşa Süreci: Binanın inşasına 1930 yılında başlanmış ve yapım süreci tam 9 yıl sürerek 1939 yılında tamamlanmıştır. Binanın yapımı, Vali Haşim İşcan döneminde İzmirli Mühendis İsmail Hakkı Bey tarafından gerçekleştirilmiştir. Yapımında kullanılan taşlar Kamber köyünden, kireci ise Tuzcu köyünden getirilmiş; işçilik için Gümüşhane, Bayburt ve Yusufeli yörelerinden özel ustalar getirtilmiştir.
• Mimari Plan ve Yapısal Özellikler: Ana bina, kâgir (taş) yapıda, kırma çatı ile örtülü ve dikdörtgen planlı bir eserdir. Bodrum, zemin ve birinci kat olmak üzere toplam üç katlıdır.
• Teknik Detaylar: Binanın iç yüksekliği 3.80 metredir. Geniş ve havadar derslikler, koridorun iki yanına dizilmiştir. Duvarlarda ve dersliklerde özgün havalandırma delikleri bulunmaktadır. Ayrıca binanın altında, kazan dairesinden başlayıp mutfağın altına ve dersliklere kadar uzanan stratejik dehlizler ve kanallar yer almaktadır. 1986 yılında ünlü zanaatkâr Fikri Ertek tarafından müdür odasının ahşap kaplamaları yapılmıştır. Birinci kattaki balkonlar ise sonraki yıllarda kapatılarak odaya dönüştürülmüştür.

Okul bahçesi toplam 16.154 metrekarelik bir alanı kapsamakta olup, 1939 yılında tamamlanan bu ana bina bugün Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından SİT alanı olarak tescil edilmiştir.^【7】

^{Erzurum Lisesi Öğrencileri -1931}

(Erzurum Lisesi)

Erzurum Lisesi’nin 1939 yılında tamamlanan mevcut ana binasının açılış töreni, dönemin Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün katılımıyla tarihi bir mahiyet kazanmıştır. Açılış sırasında binayı titizlikle inceleyen İnönü, askeri ve teknik disipliniyle yapının mimari detaylarına dikkat çekmiş; okulun pencerelerinin asıl plana tam sadık kalınarak yapılmadığını bizzat ifade etmiştir.^【8】

Yine bu ziyaretle bağlantılı olarak anlatılan bir anıya göre, İnönü merdivenlerden çıkarken ayağının takıldığı bir basamağın diğerlerinden farklı olduğunu sezmiş; kendisinin bu uyarısı üzerine sonradan yapılan teknik ölçümlerde, söz konusu basamağın diğerlerinden 2.5 cm farklı olduğu tespit edilmiştir.^【9】 Cumhurbaşkanı düzeyinde gerçekleşen bu açılış, binanın sadece bir eğitim yapısı değil, aynı zamanda devletin Erzurum’daki planlı şehircilik ve modernleşme idealinin bir sembolü olduğunu teyit etmiştir.

^{Atatürk Erzurum Lisesi Öğretmenleri İle Bir Arada} (Erzurum Lisesi)

Mustafa Kemal Atatürk’ün 1924 yılındaki Erzurum ziyareti, 13 Eylül 1924’te Pasinler merkezli meydana gelen ve bölgede büyük yıkıma yol açan deprem felaketi üzerine gerçekleşmiştir. Trabzon seyahati sırasında deprem haberini alan Atatürk, planlanan rotasını değiştirerek 30 Eylül 1924 akşamı Erzurum’a ulaşmıştır.

Atatürk, Erzurum seyahatinin ikinci gününde, yani 1 Ekim 1924 tarihinde Erzurum Lisesi’ni ziyaret etmiştir. Bu tarihi ziyaretin tanıklarından biri, o yıllarda okulda genç bir öğretmen olarak görev yapan edebiyatçı Ahmet Hamdi Tanpınar’dır. Tanpınar, Beş Şehir adlı eserinde bu buluşmayı betimlemiştir. Tanpınar’ın aktardığına göre, Atatürk liseye gelir gelmez beraberindeki protokol heyetinden ayrılarak öğretmenlerin arasına karışmış ve o gününü okulun hocalarına ve öğrencilerine ayırmıştır. Tanpınar, okulun öğretmenler odasında gerçekleşen o ilk karşılaşmayı şu sözlerle aktarmaktadır:

"Atatürk'ü ilk defa Erzurum'da gördüm. Onunla tek konuşmam da Erzurum Lisesi'nde oldu. İki gün evvel Kars Kapısı'nda bütün şehir halkı ile beraber karşıladığımız adam, liseye gelir gelmez beraberindeki "huzuru mutad zevatın" ardından adeta sıyrılarak aramıza girdi. Sakin, kibar, daima dikkatli ve her şeye alakaydı. O günü, Erzurum Lisesi'ndeki hocalara, talebelere, orada rastlayacaklarına vermişti. Ne pahasına olursa olsun sözünü tutacaktı. Yemeğe kalmayacaktı, fakat ikindi çayı içmeğe razı oldu. Yarım saatte gidecekti. Üç buçuk saat bizimle kaldı.."^【10】

^{Ziyaret Esnasında Orada Bulunanlar (İsimlerle)} (Darüşşafaka)

Ziyaretin en dikkat çekici yönü, başlangıçta yarım saat olarak planlanmasına rağmen tam üç buçuk saat sürmüş olmasıdır. Erzurum Lisesi’nin muallimler odasında gerçekleşen bu sohbette Atatürk, genç öğretmen Tanpınar’a önce kişisel sorular sormuş, ardından o günün güncel meselelerine değinmiştir. Tanpınar, diyaloglarını şöyle detaylandırmaktadır:

"Erzurum Lisesi'nin beyaz badanalı, tek kanepesi kırık muallimler odasında bana sorduğu suallere cevap verirken zihnim şüphesiz onunla çok doluydu."^【11】

"Önce kim olduğumu, ne iş gördüğümü, Erzurum'da ne vakitten beri bulunduğumu, nerde okuduğumu, hocalarımın kimler olduğunu sordu. Sonra birdenbire o günlerin aktüalitesi olan medreselerin kapanmasına döndü ve bunun halk üzerindeki tesiri hakkında fikrimi almak istedi."^【12】

^{Erzurum Lisesi Öğretmenlerinden Ahmet Hamdi Tanpınar} (Erzurum Lisesi)

Tanpınar'ın bu değişikliğin bir tepki doğurmayacağı yönündeki görüşüne karşılık Atatürk, bir kaşını kaldırarak "O kadar emin olmayın!" uyarısında bulunmuş ve toplumsal dinamiklere karşı her zaman dikkatli olunması gerektiği mesajını vermiştir.

Ziyaretin sona erişini ise:

"Şüphesiz devam edecekti. Fakat Rize mebusu Rauf Bey odaya girerek protokolü hatırlattı."^【13】

sözleriyle açıklamıştır.

Ayrıca Erzurum’daki ilk Atatürk büstü bu okulun bahçesine dikilmiştir. Şehirdeki Havuzbaşı Atatürk Anıtı tamamlanana kadar, tüm resmi törenler ve saygı duruşları Erzurum Lisesi bahçesindeki bu büstün önünde icra edilmiştir.

^{Erzurum Lisesi Öğretmenlerinden Ord. Prof. Dr. Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu} (DİA)

Erzurum Lisesi’nde görev yapan öğretmen ve eğitim kadrosu içerisinde , Ahmet Hamdi Tanpınar, Behçet Kemal Çağlar, Ord. Prof. Dr. Ziyaeddin Fahri Fındıkoğlu, Cihat Baban, Bahadır Dülger, Mehmet Cevdet Karlıdağ (Ahmet Cevdet’in oğlu) Nurdoğan İlgün, Fevzi Budak, Nurettin Taşçı, Zahit Önal, Mukaddes Coşkun, A. Şerif Beygu, Sıtkı Dursunoğlu ve Ahmet Somunoğlu gibi alanlarında iz bırakmış isimler yer almıştır. Bu kadroya daha pek çok önemli isim de eklenmiş; böylece okulun edebiyat, düşünce ve kültür dünyasına katkı sunan isimlerin çeşitliliği artmıştır. Bunun yanında Dr. Haydar Dümen de okulda doktor olarak görev yaparak sağlık hizmetlerinin yürütülmesine katkı sağlamıştır.

^{Erzurum Lisesi Mezunlarından Prof. Dr. Fuat Sezgin} (Uludağ Üniversitesi)

^{Erzurum Lisesi Mezunlarından Devlet Bakanı Ekrem Ceyhun'a ait Şeref Defteri Yazısı} (Erzurum Lisesi)

Erzurum Lisesi, 1889 yılından günümüze kadar farklı dönemlerde devlet yönetimi, bilim, kültür ve sanat alanlarında önemli görevler üstlenmiş çok sayıda mezun yetiştirmiştir.

Okuldan mezun olanlar arasında eski Milli Eğitim Bakanı Rıfkı Danışman, eski Adalet Bakanı Mehmet Necat Eldem, Devlet Bakanı Ekrem Ceyhun, Kültür Bakanı Rıfkı Danışman, Köy İşleri ve Kooperatifler Bakanı Münir Raif Güney, Millî Eğitim Vekili Rıfkı Salim Burçak, Milletvekili Suat Pamukçu, hattat Fuat Başar ve daha çok sayıda çeşitli siyaset insanları yer almaktadır. Ayrıca Prof. Dr. Fuat Sezgin, Prof. Dr. Mehmet Fahrettin Kırzıoğlu ve Prof. Dr. Yaşar Sütbeyaz gibi bilim ve akademi dünyasında önemli yer edinmiş isimler de Erzurum Lisesi mezunları arasında yer almaktadır. Bu isimler, okulun yalnızca yerel değil, ulusal ve uluslararası ölçekte bilimsel ve kültürel üretime katkı sağlayan bir eğitim kurumu olduğunu göstermektedir.

Erzurum Lisesi mezunları, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde görev alan milletvekillerinden akademisyenlere, komutanlardan bürokratlara kadar geniş bir yelpazede ülke yönetimine ve gelişimine katkı sunmuştur. 1958 yılında TBMM’de görev yapan 60 milletvekilinin Erzurum Lisesi mezunu olduğu bilgisi, okulun devlet kadrolarına etkisini açıkça ortaya koymaktadır. Erzurum Lisesi bazı dönemlerde mezunlarının tamamının yükseköğretimde başarılı olduğu bir eğitim geleneğine sahip olmuş, mezunlarıyla Türkiye’nin bilimsel, kültürel ve toplumsal gelişimine önemli katkılar sağlamıştır.

^{Erzurum Lisesi Mezunlarından Kültür Bakanı Rıfkı Danışman'a Ait Şeref Defteri Yazısı} (Erzurum Lisesi)

1975 yılından itibaren Türkiye çapında TÜBİTAK tarafından düzenlenen Fizik, Kimya ve Matematik yarışmalarında üstün başarı alan Erzurum Lisesi öğrencileri; akademik yetkinliklerinin yanı sıra spor, folklor ve diğer sosyal faaliyetlerde de aktif rol üstlenerek okula sayısız kupa, madalya, şilt ve takdir belgesi kazandırmışlardır. Özellikle bilimsel yarışmalarda elde edilen bölge dereceleri, okulun akademik başarısını destekleyen en önemli göstergelerden biri olmuştur:

• 1975–1976: Fizik ve Kimya dallarında Doğu Anadolu Bölge Birinciliği; Matematik dalında Ortaokul Bölge Birinciliği ve Lise Bölge Üçüncülüğü.
• 1976–1977: Matematik dalında Bölge Birinciliği, Kimya dalında Bölge Üçüncülüğü.
• 1977–1978: Matematik dalında Bölge Üçüncülüğü.
• 1980–1981: Matematik dalında Bölge İkinciliği, Fizik dalında Bölge Üçüncülüğü.
• 1983–1984: Fizik ve Kimya dallarının her ikisinde de Bölge İkinciliği.
• 1986–1987: Kimya dalında Bölge Üçüncülüğü.
• 1987–1988: Fizik dalında Bölge Üçüncülüğü ve Kimya dalında Teşvik Ödülü.^【14】

• Atletizm ve Kros: 1977 yılında Avusturya’da düzenlenen Liselerarası Dünya Kros Yarışması’nda; Mikdat Laloğlu öncülüğünde Zekai Aksakal, Necmettin Polat, İbrahim Yurtlu, Erdoğan Soner ve Feramuz İnce’den oluşan takım, okulu ve Türkiye’yi dünya çapında temsil etmiştir.
• Kış Sporları: Kayak branşında Milli Kayakçı Yakup Birinci, okulun kış sporlarındaki öncü ismi olmuştur.
• Dövüş Sporları ve Futbol: Güreş, boks ve futbol branşlarında profesyonel liglere ve milli takımlara temel teşkil eden pek çok yetenek bu sıralardan yetişmiştir.
• Güzel Sanatlar: 1988 yılında Ersin Şahin Resim alanında, Mahmut Atik ise Grafik alanında Türkiye Birinciliği elde ederek okulun sanatsal eğitimdeki niteliğini ulusal düzeyde tescil etmişlerdir.^【15】

Erzurum Lisesi mezunları, Türkiye’nin sınırlarını aşarak dünya bilim tarihine yön veren isimler arasında yer almıştır. Okulun sağladığı temel eğitim, mezunlarının Amerika ve Avrupa’nın en prestijli kurumlarında görev almasına zemin hazırlamıştır:

Mezunlardan Cemal Eringen, Halis Morkoç ve Suat Gültekin, ABD-NASA teşkilatı bünyesinde çalışan ve uluslararası düzeyde kabul gören sayılı bilim insanları arasında yer alarak Erzurum Lisesi ismini küresel bir markaya dönüştürmüşlerdir.^【16】

1939 yılında inşaatı tamamlanan ana bina, birbirine bağlı dört bölümden oluşan büyük bir yapıdır. İdare odaları, derslikler, bilgisayar laboratuvarı, pansiyon, yemekhane, kantin gibi birimleri kapsamaktadır. Geniş ve havadar derslikleri bulunmaktadır. Binanın iç duvarlarında havalandırma delikleri bulunmakta, yaklaşık 3.80 metre yüksekliğe sahip sınıflar öğrencilerin rahat bir ortamda ders görmesini sağlamaktadır. Müzik, resim ve coğrafya, bilişim teknolojileri sınıfları bu binada yer almaktadır. Bodrum, zemin ve birinci kat olmak üzere üç katlı olan binada sınıf kapıları koridorun iki yanına dizilmiştir. Caddeye açılan protokol kapısı ve bahçeye açılan ikinci bir giriş kapısı bulunmaktadır.

^{Erzurum Lisesi Bando Takımı} (Erzurum Lisesi)

Kültür Sitesi yapılıncaya kadar fizik, kimya ve biyoloji laboratuvarları ile kütüphane bu binada yer almış, tiyatro ve benzeri etkinlikler ise spor salonunda gerçekleştirilmiştir. Müdür odasının ahşap kaplaması 1986 yılında Fikri Ertek tarafından yapılmıştır. Binada daha önce bulunan üç balkon sonradan kapatılarak odaya dönüştürülmüştür. Koridor duvarlarında öğrenciler ve öğretmenler tarafından yapılmış tarihî tablolar yer almaktadır.

Ayrıca bina altında kanallar ve tüneller bulunmaktadır. Bu kanallar, olası bir taarruz durumunda sığınak ve kaçış yolu olarak düşünülmüş; aynı zamanda binanın sıhhi tesisat (su ve kalorifer) ile elektrik şebekesi bu hatlar üzerinden geçirilmiştir. Dehlizler, kazan dairesinden başlayarak mutfağın altından geçmekte ve bodrum kattaki dersliklere ulaşmaktadır. Bunun yanı sıra ayrı bir kanal hattı, bodrum kat dersliklerinin koridorundan başlayıp zemin kattaki tuvaletlere kadar uzanmaktadır. Bu noktadan itibaren güneye doğru bir çıkış yolu bulunduğu yönünde yaygın bir rivayet de mevcuttur. Bu yer altı sistemi, hem teknik altyapıyı taşıyan hem de güvenlik amacı güden çok yönlü bir yapı unsuru olarak ana binanın önemli bir parçasını oluşturmaktadır.

1970 yılında inşa edilmiştir. Yarım bodrum, zemin ve birinci kattan oluşan bu yapı, harman tuğlası kullanılarak yığma yapı tekniğiyle yapılmıştır. 2000 yılındaki onarımda pencereleri küçültülmüş ve çatısı yenilenmiştir. İçerisinde derslikler, atölyeler ve rehberlik servisi bulunmaktadır.

^{Pansiyon Binası ve Saat Kulesi} (Erzurum Lisesi)

Bodrum katıyla birlikte toplam dört kattır. Zemin katında revir, çamaşırhane, banyo, hizmetli odası ve öğrenci kütük arşivi yer almaktadır. Aynı zamanda buradan yemekhane binasına geçilmektedir. Birinci ve ikinci katlar etüt sınıfları ve yatak koğuşlarından oluşmakta, en üst katında ise mescit bulunmaktadır. Binanın cephesinde, ana bina ile senkronize çalışan tarihi bir elektrikli saat bulunmaktadır.

Spor salonu binası, okul ana binasından ayrı olarak inşa edilmiş olup iki katlı bir yapıya sahiptir. Bodrum katta öğrencilerin spor yapabileceği alanlar, soyunma odaları, duş kabinleri ve depo bölümü bulunmaktadır. Bu depoda ayrıca “deprem taşı” olarak bilinen bir deprem ölçüm düzeneği yer almakta; geçmiş yıllarda uzmanlar tarafından bu sistem kontrol edilerek binada olası oynama ve deprem riski değerlendirilmiştir.

^{Erzurum Lisesi Öğrencileri 1924-1925} (Erzurum Lisesi)

Zemin katta ise büyük bir spor salonu yer almakta olup salon içerisinde önceleri tiyatro ve çeşitli etkinliklerin sahnelenebildiği bir sahne bulunmuştur. Sahnenin her iki yanında sahneye çıkışı sağlayan basamaklı küçük odalar yer almıştır. Kültür Sitesi yapılmadan önce okulda gerçekleştirilen müsamereler, törenler ve toplantılar bu salonda yapılmış; salon öğrencilerin tiyatro gösterileri ve sosyal etkinlikleri için önemli bir merkez olmuştur.

Spor salonunda basketbol, voleybol, hentbol, salon futbolu ve jimnastik gibi spor faaliyetlerinin yapılmasına imkân sağlayan donanım bulunmakta, ayrıca beden eğitimi dersleri için gerekli malzemeler burada yer almaktadır.

Ana bina ile bağlantılı olarak inşa edilen yemekhane binası bodrum dahil üç katlıdır. Bodrum katta duş alanları, arşiv, hamam ve depo alanları bulunurken; zemin katta mutfak, öğrenci ve personel yemekhaneleri yer almaktadır. Birinci katta ise erzak ve malzeme depoları bulunmaktadır. Bu yapı, özellikle pansiyonlu öğrencilerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde planlanmıştır.

1986 yılında Kültür Eğitim Vakfı öncülüğünde, okul müdürü merhum Necip Çadırcı’nın girişimleriyle ve okul–veli işbirliği çerçevesinde başlatılan çalışmalar sonucunda temeli atılan Kültür Sitesi binası, öğrenci velilerinin maddi katkıları, okulun kendi imkânları ve kamu kurum ve kuruluşlarının destekleriyle şekillenmiştir. Erzurum Lisesi eski mezunlarından Ekrem Ceyhun’un proje çizimlerine sağladığı katkılarla inşaat süreci ilerlemiş, ancak yaşanan maddi imkânsızlıklar nedeniyle bir süre durmuştur. Daha sonra Ekrem Ceyhun’un yeniden devreye girmesi ve Valilik makamı ile yapılan görüşmeler neticesinde yapı, Milli Eğitim Bakanlığı’nın planlı yatırım programına alınmış ve süreç yeniden hızlandırılmıştır.

^{Tahsin Hoca ve Öğrencileri - 1932} (Erzurum Lisesi)

Nihayetinde 2000 yılında tamamlanarak teslim alınan yapı, Erzurum Lisesi Kültür Sitesi adıyla hizmete açılmış; açılışı Eski Milli Eğitim Bakanlarından Metin Bostancıoğlu tarafından gerçekleştirilmiştir. Yaklaşık 1200 metrekarelik bir alan üzerine kurulan Kültür Sitesi, hem eğitim hem de kültürel faaliyetleri bir araya getiren çok amaçlı bir kompleks niteliğindedir.

Bodrum katında Necip Çadırcı Cumhuriyet Eğitim Müzesi ile Türk Eğitim Tarihi ve Teknoloji Müzesi yer almıştır. Bunun yanında kazan dairesi, personel dinlenme odası, depo alanları ve tuvaletler bulunmaktadır. Bu bölüm, aynı zamanda okulun tarihsel birikimini yansıtan arşiv ve müze işlevi görerek eğitim hafızasının korunmasına katkı sağlamaktadır.

Zemin katta dört sınıf, Kimya, Fizik ve Biyoloji laboratuvarları, harita odası, folklor odası, öğretmenler odası, fotokopi çekim odası, kafeterya, fuaye alanı, personel odası, engelli asansörü ve tuvaletler yer almaktadır.

Birinci katta 670 kişilik büyük konferans salonu, 120 kişilik seminer salonu, fuaye alanı ve tuvaletler bulunmakta; bu bölüm, okulun akademik etkinlikleri, toplantıları, törenleri ve kültürel programlarına ev sahipliği yapmaktadır.

^{Erzurum Lisesi Öğrencileri - 1928}

(Erzurum Lisesi)

İkinci katta ise konferans salonunun lobi bölümü, 80 kişilik 13.900 kitap içeren kütüphane salonu, mescit, çok amaçlı oda ve tuvaletler yer almaktadır ve akademik çalışmaları destekleyen bir yapı olarak düzenlenmiştir. Kültür Sitesi, bu yönüyle Erzurum Lisesi’nin eğitim, kültür ve bilim faaliyetlerini bütüncül bir çatı altında toplayan önemli bir yapı olarak işlev görmektedir.

Okulda birçok bahçe bulunmaktadır. Bahçe alanı yaklaşık 16.154 m² olup bunun 6.500 m²’si yapı alanıdır; bahçeler ağaçlandırılmış, yeşil alanlar ve spor sahaları düzenlenmiştir. Yerleşke, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kurulu tarafından SİT alanı ilan edilmiştir. Aynı zamanda askeri güvenlik bölgesi içerisinde yer almaktadır. Bahçede yeşil alanlar ve ağaçlar, öğrencilerin kullanımı için asfalt kaplı oyun alanları (basketbol ve voleybol sahaları) ve eski mezunların diktiği ağaçlardan oluşan bir hatıra ormanı bulunmaktadır.

Erzurum Lisesi, I. Dünya Savaşı, Çanakkale Cephesi ve Sarıkamış Harekatı döneminde stratejik bir önem arz etmiştir. Cepheye giden öğretmen ve öğrencilerin büyük çoğunluğunun şehit düşmesi neticesinde, okulun tarihinde üç dönem boyunca mezun verilememiştir. Bu durum, kurumun vatan savunması için verdiği beşerî kaybın kayıtlara geçen somut bir göstergesidir.

22 Aralık 1914 tarihinde, Sarıkamış Harekatı sırasında ordunun lojistik ihtiyaçlarının karşılanmasında büyük zorluklar yaşanmıştır. Sarıkamış Harekatı sırasında ordunun yiyecek ve cephane sıkıntısı çekmesi üzerine, 3. Ordu Komutanı Hasan İzzet Paşa ve Ragıp Paşa Erzurum’dan acil yardım talebinde bulunmuştur. O dönemde şehirde yetişkin erkek nüfusun neredeyse tamamı cephede olduğundan, bu görev henüz ergenlik çağındaki 15-17 yaş arası gençlere ve Erzurum Lisesi’nde yatılı eğitim gören öğrencilere düşmüştür.

^{Erzurum’un Kahraman Çocukları Rölyefi} (Erzurum Lisesi)

Valilik konağı önünden hareket eden çocuklar, sırtlarına her biri 30 kilodan oluşan erzak torbalarını yükleyerek dondurucu soğukta yola çıkmışlardır. Hasankale yolu üzerindeki Nebi Hanı köyüne vardıklarında, aşırı efor ve soğuk nedeniyle çocukların birçoğu zatürre ve kolera gibi hastalıklara yakalanarak şehit düşmüştür. Bu 100 çocuğu temsil eden kahramanlık hikâyesi, Erzurum’un lojistik ve manevi direnişinin sembolü olmuştur.

Söz konusu tarihi olayı tasvir etmek amacıyla Sarıkamış Dayanışma Grubu ve Atatürk Üniversitesi’nin katkılarıyla bir rölyef hazırlanmıştır. 2009 yılında tamamlanan ve 100 çocuğu temsil eden bu eser öğrencilerini cephede şehit vermesi sebebiyle mezuniyet töreni yapamayan Erzurum Lisesi’nin dış duvarına 2016 senesinde monte edilmiştir. Bu anıt, Sarıkamış Harekatı’nda üstlenilen lojistik görevi ve yaşanan şehadet olayını gelecek nesillere aktarmak üzere sergilenmektedir.

^{Erzurum Lisesi Eğitim Tarihi Müzesi} (EBA)

Kültür Sitesi bodrum katında bulunan Erzurum Lisesi Eğitim Tarihi Müzesi, 1889 yılından bugüne devam eden bir eğitim mirasını korumak, unutulmuş veya atıl kalmış eserleri gün yüzüne çıkarmak amacıyla kurulmuştur. İlk olarak 2001 yılında müze birimi olarak oluşturulan yapı, 2017 yılında Milli Eğitim Bakanlığı'nın "Eğitim Tarihi Müzeleri" projesiyle kapsamı genişletilerek Erzurum’un eğitim hafızasını temsil eden merkezi bir müzeye dönüştürülmüştür. Müze; lisede kullanılan arşiv belgelerinden teknik ekipmanlara, sanatsal objelerden askeri hatıralara kadar Türk eğitim tarihinin geçirdiği aşamaları bütüncül bir kesit halinde sunmaktadır.

Müze, Türkiye’nin bilim ve fikir hayatına yön vermiş isimlerin ilk resmi kayıtlarını muhafaza etmektedir:

^{Müzede Sergilenen Eşyalar} (EBA)

• Prof. Dr. Fuat Sezgin Arşivi: Cumhurbaşkanlığı tarafından 2019 yılının kendisine ithaf edildiği, okulun yetiştirdiği en önemli isimlerden biri olan Prof. Dr. Fuat Sezgin’e ait öğrencilik dönemi künye ve kütük defterleri müzenin en çok ilgi gören belgeleri arasındadır.
• Ahmet Hamdi Tanpınar Kayıtları: Ünlü yazarın Erzurum Lisesi’nde edebiyat öğretmenliği yaptığı döneme ait sicil defteri ve resmi evrakları burada sergilenmektedir. Ayrıca Tanpınar’ın da içerisinde bulunduğu, Atatürk’ün 1924 yılındaki lise ziyaretini belgeleyen hatıra fotoğrafı müzenin dikkat çeken parçalarından biridir.
• Sultan Ahmet Camii Orijinal Çizimleri: Müzede sergilenen eserlerinden biri de 17. yüzyılda Mimar Sinan’ın öğrencisi tarafından çizilen Sultan Ahmet Camii’nin orijinal çizimleridir. Bu çizimler, müzenin sadece yerel değil, ulusal mimari tarih açısından da önemini pekiştirmektedir.

^{Müzede Sergilenen Sultan Ahmet Camii'nin Orijinal Çizimleri} (AA)

• Eski Yazı ve Geçiş Dönemi Kayıtları: Soyadı Kanunu ve Harf İnkılabı öncesinde tutulan eski yazılı kütükler ile hem eski hem yeni yazının bir arada kullanıldığı nadir geçiş dönemi defterleri, eğitim sistemindeki dönüşümü belgelemektedir.

Müze envanteri, bir asrı aşkın süredir okulda kullanılan ve her biri yüzlerce anı taşıyan nesnelerden oluşmaktadır:

• Askeri ve İdari Emanetler: Kurtuluş Savaşı'nın hemen ardından okul müdürlerine resmi törenlerde kullanmaları için tahsis edilen, pirinç oymalı kabzaya sahip ve Şam çeliğinden yapılmış özel beylik kılıcı müzenin nadide parçaları arasındadır.

^{Müzede Sergilenen Eşyalar} (AA)

• Müzik ve Sanat Envanteri: 1930’lu yıllarda imal edilmiş fildişi tuşlu piyanolar, akordeonlar ve 1800’lü yıllardan kalma Alman ve Çekoslovak yapımı tarihi kemanlar, okulun o dönemdeki sanat eğitiminin derinliğini göstermektedir.
• Ders Araç ve Gereçleri: Yüz yıllık geçmişe sahip fizik, kimya ve biyoloji laboratuvar malzemeleri, deney aletleri, 1930'lu yılların ders zilleri, yangın söndürme tüpleri, daktilolar ve bando-izci ekipmanları müzede tasnif edilmiştir.
• Gündelik Okul Yaşamı: Dönemin okul yöneticilerine ait makam masaları, antika öğrenci sıraları, eski döküm yemek kazanları, gaz lambaları, diplomalar, bando takımı envanteri ve okulun kazandığı tarihi kupalar ile şiltler ve daha pek çok eser müzenin "eğitim hafızası" koleksiyonunu tamamlamaktadır.

^{Erzurum Lisesi Eğitim Tarihi Müzesi} (AA)

Müze, öğrencilerin milli ve kültürel değerlerini benimseyen, geçmişiyle nesneler üzerinden bağ kurabilen bireyler olarak yetişmesini hedeflemektedir. Müze, değerli pek çok eseri geleceğe taşıyarak bir farkındalık oluşturmakta ve Türk Eğitim Tarihi’nin tarihsel bir kesitini canlı tutmaktadır.

Okul; vatan sevgisiyle kuşanmış, tarih bilinciyle donanmış ve bilimsel düşünceyle hareket eden bireyler yetiştirerek kaliteli eğitimin tek adresi olmayı vizyon edinmiştir. Sorgulayan, yüksek anlama ve çözüme odaklanma yeteneğine sahip, Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı, estetik duyarlılığı gelişmiş ve öz güveni yüksek nesiller yetiştirmek ise kurumun temel misyonunu oluşturmaktadır.

^{Erzurum Lisesi} (AA)

Erzurum Lisesi, ulusal ve uluslararası platformlarda elde ettiği derecelerle akademik yetkinliğini kanıtlamış bir kurumdur. Bilimsel araştırma kültürünü destekleyen okul, TÜBİTAK 2204 Proje Yarışmaları'nda bölge birinciliği elde etmenin yanı sıra 4004 ve 4006 Bilim Fuarları ile öğrencilerine projelerini sergileme imkanı sunmaktadır. Teknolojik dönüşüme de ayak uyduran kurum, TEKNOFEST bünyesinde düzenlenen İHA yarışmalarına ve çeşitli teknoloji festivallerine aktif katılım sağlamaktadır. Ayrıca, eTwinning projeleriyle hem ulusal hem de Avrupa çapında "Kalite Etiketi" alarak başarısını sınır ötesine taşımış; bilgi yarışmalarında ilçe birinciliği ve Bilim Olimpiyatları'ndaki faaliyetleriyle akademik iddiasını pekiştirmiştir.

Okulda birinci yabancı dil olarak İngilizce, ikinci yabancı dil olarak Almanca eğitimi verilmektedir. Erasmus+ akreditasyonuna sahip olan kurum, yurtdışı proje faaliyetleri kapsamında öğretmen ve öğrencilerini İtalya ve Finlandiya gibi Avrupa ülkelerindeki bilimsel çalışmalara dahil ederek küresel eğitim standartlarını yerel tecrübeyle harmanlamaktadır.