Engüzek Kalesi

Engüzek Kalesi, Erzurum ilinin Uzundere ilçesine bağlı Dikyar Köyü sınırları içerisinde, Uzundere ilçe merkezine yaklaşık 3 km mesafede ve Uzundere–Tortum karayolu üzerinde yer alan bir kaledir. Tortum Çayı kıyısından burgu biçiminde yükselen sarp ve yüksek bir kayalık üzerinde konumlanan yapı, küçük ölçekli ve tipik kale mimarisine sahip olup günümüze kadar büyük ölçüde korunmuş durumdadır^【1】. Kale hakkında kesin tarihî bilgiler bulunmamakla birlikte, Ortaçağ döneminde bölgede derebeylik şeklinde hüküm süren Türk beyleri tarafından yaptırıldığı düşünülmektedir^【2】. Kalede tarihî kitabe veya kesin yapım tarihini gösteren bir belge bulunmamaktadır.

Engüzek Kalesi, Tortum Çayı’nın kenarından yükselen sarp bir kaya kütlesi üzerinde inşa edilmiştir. Bu konum, kaleye hem doğal bir savunma avantajı sağlamakta hem de çevreyi gözetleme imkânı sunmaktadır. Kale Uzundere ilçesine yakın bir noktada bulunmakta ve Dikyar Köyü sınırları içerisinde yer almaktadır. Yapının bulunduğu kayalık alanın yüksekliği ve dikliği kalenin savunma niteliğini güçlendiren unsurlar arasında sayılmaktadır.

^{Engüzek Kalesi (}Erzurum Valiliği⁾

Kalenin iç surlarının bir kısmı günümüze ulaşmış durumdadır. Yapının küçük kapısı doğu yönünde, büyük kapısı ise güney yönünde yer almaktadır. Kale burçlarının özellikle güney bölümünde yoğunlaşması, tarihî akınların bu yönden gerçekleşmiş olabileceğini düşündürmektedir. Kalede düşmanı gözetlemek amacıyla kullanılan gözetleme delikleri ve stratejik noktalarda yer alan kapı yerleri bulunmaktadır. Ayrıca yüksek burçların üzerinde, savunma amacıyla taş veya ateş dökmek için balkon benzeri bir bölüm ve buna bağlı açıklıklar yer almaktadır.

Kalenin taban kısmında, toprak altında kalmış ev kalıntılarının yer yer görülebildiği belirtilmektedir. Kale çevresinde tek bölmeli bir hamam kalıntısı bulunmaktadır ve bu yapı kalenin dışında, dere kenarında harabe durumundadır. Ayrıca kale içerisinde tapınak, gözetleme kulesi, fırın, yüksek burçlar, iç kale surları ve Tortum Çayı’na inen gizli su yolları gibi çeşitli mimari unsurların bulunduğu ifade edilmektedir. Kalenin dolambaçlı sokaklara sahip olduğu da belirtilen özellikler arasındadır^【3】.

^{Engüzek Kalesi (}Erzurum Valiliği⁾

Engüzek Kalesi’nin inşa tarihi hakkında kesin bir bilgi bulunmamaktadır. Ancak kalenin yapımıyla ilgili farklı rivayetler bulunmaktadır. Bu rivayetlerden birine göre kale Cenevizliler tarafından, bir diğerine göre Bizanslılar tarafından inşa edilmiştir. Üçüncü bir görüş ise kalenin Ortaçağ’da bölgede derebeylik şeklinde hüküm süren Türk beyleri tarafından yaptırılmış olabileceğini ifade etmektedir. Yapının üzerinde tarihî kitabe bulunmaması, kesin bir tarih belirlenmesini güçleştirmektedir^【4】.