Engellilerde Bakım

Engelli bakımı; fiziksel veya zihinsel yetersizlikleri nedeniyle günlük yaşam aktivitelerini tek başına yerine getirmekte güçlük çeken bireylerin beslenme, kişisel temizlik, sağlık koordinasyonu ve psiko-sosyal gereksinimlerinin karşılanmasını kapsayan çok boyutlu bir süreçtir. Bu süreç; otizm, Down sendromu veya farklı düzeylerdeki zihinsel ve fiziksel yetersizlik durumlarına göre özel tıbbi, eğitsel ve fiziksel düzenlemeler gerektirmektedir. Engelli bireylerin bakımı temel olarak kurum bakımı ve evde bakım olmak üzere iki ana model üzerinden yürütülmektedir.

Geleneksel yatılı kurum bakımından bireyin kendi sosyal çevresinden kopmadan yaşamını sürdürmesini hedefleyen toplum temelli bakım modellerine doğru belirgin bir geçiş yaşanmıştır. Bu dönüşüm kapsamında, engellilerin hayata aktif katılımlarını sağlamak amacıyla Umut Evleri gibi ev tipi sosyal hizmet birimleri oluşturulmuş ve gündüzlü hizmet veren merkezlerin kapasiteleri artırılmıştır. Resmi bakım ve rehabilitasyon merkezlerinin yanı sıra devlet denetiminde olan özel bakım merkezleri aracılığıyla da engelli bireylere yatılı veya gündüzlü profesyonel bakım hizmetleri sunulmaktadır.

Kurum bakımının yanı sıra engelli bireyin kendi yaşam alanında ailesi tarafından desteklenmesini öngören evde bakım modeli, sosyal politikaların merkezinde yer almaktadır. Aile üyeleri veya akrabalar tarafından üstlenilen bu süreç "informal bakım" olarak nitelendirilmekte olup devlet tarafından belirli tıbbi ve sosyo-ekonomik kriterleri sağlayan ailelere evde bakım aylığı adı altında düzenli nakdi destek sağlanmaktadır. Evde bakım hizmetlerinin ve maddi desteklerin sürekliliği; sosyal hizmet uzmanlarının da aralarında bulunduğu heyetler tarafından hazırlanan sosyal inceleme raporları ve periyodik denetimlerle takip edilmektedir. Bu modelin temel amacı, bakım maliyetlerini dengelemek ve engelli bireyin aile bütünlüğü içerisinde psikolojik olarak daha sağlıklı bir ortamda yaşamını sürdürmesini güvence altına almaktır.

^{Engelli Bakımı İle İlgili Görsel}(Anadolu Ajansı)

Bakım verenler üzerinde çok yönlü bir bakım yükü oluşturmaktadır. Bu yük; ekonomik zorluklar, sosyal etkinliklerde azalma, uyku problemleri ve fiziksel yorgunluğu içeren "objektif yük" ile kaygı, depresyon, tükenmişlik hissi ve sosyal izolasyonu barındıran "sübjektif yük" olarak iki boyutta incelenmektedir. Akademik araştırmalar; zihinsel veya fiziksel engelli çocukların bakım sorumluluğunun, toplumsal cinsiyet rolleri bağlamında büyük ölçüde anneler ve kadınlar tarafından üstlenildiğini göstermektedir. Sürekli ve yoğun bakım gereksinimi; bakım verenlerin sosyal yaşamlarından, iş hayatlarından ve kişisel zamanlarından feragat etmelerine yol açmakta; özellikle kadın ve bekar bakım verenlerin iyi oluş düzeylerini olumsuz yönde etkilemektedir.

Bakım verenlerin maruz kaldığı bu fiziksel ve psikolojik yükün hafifletilmesi, hem engelli bireyin hem de ailenin yaşam kalitesinin artırılması için sosyal destek mekanizmaları kritik bir işleve sahiptir. Sosyal destek; bireye sevildiğini ve değerli olduğunu hissettiren duygusal destek, bakım ve yasal haklar konusunda sağlanan bilgisel destek ile maddi veya fiziksel yardımları içeren araçsal destek türlerinden oluşmaktadır. Sosyal destek düzeyinin yüksek olması, bakım verenlerin stres ve kaygı ile baş etme becerilerini artırmakta ve bakım yükünün yaşam kalitesi üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmaktadır. Bu bağlamda sosyal hizmet disiplini; engelli bireyler ve aileleri için bireysel danışmanlık verilmesi, etkileşim ve eğitim odaklı destek gruplarının oluşturulması ve toplum düzeyinde dışlanmayı önleyici savunuculuk faaliyetlerinin yürütülmesi gibi koruyucu, iyileştirici ve rehabilite edici uygulamalarla engelli bakım sisteminin temel yapı taşlarından birini oluşturmaktadır. Etkili bir engelli bakımı; tıp doktorları, sosyal hizmet uzmanları, fizyoterapistler ve psikologların ortak çalışmasını gerektiren multidisipliner bir yaklaşımla mümkün olabilmektedir.