Enfeksiyon Kontrol Hemşiresi

Enfeksiyon kontrol hemşireliği, sağlık kurumlarında enfeksiyonların önlenmesi, izlenmesi, kayıt altına alınması ve kontrol altına alınmasına yönelik süreçlerde görev alan, enfeksiyon kontrol ekibi ve komitesiyle iş birliği içinde çalışan bir hemşirelik alanıdır. Bu alan; sürveyans, eğitim, haberleşme, raporlama, izolasyon önlemlerinin izlenmesi ve kurum politikalarının uygulanmasının desteklenmesi gibi işlevleri kapsar.

^{Enfeksiyon Kontrol Hemşiresi (}pexels⁾

Enfeksiyon kontrol hemşiresinin görev alanı, yalnızca enfeksiyon geliştiğinde müdahale etmeyi değil, enfeksiyonların ortaya çıkmasını önlemeye yönelik kurumsal düzenlemelerin yürütülmesini de içerir. Kurumsal düzeyde enfeksiyon kontrol programlarının geliştirilmesi, uygulanması sırasında ortaya çıkan gereksinim ve sorunların enfeksiyon kontrol komitesiyle paylaşılması, sağlık çalışanlarının uygulamalarının izlenmesi ve gerekli birimlerle iş birliği yapılması bu kapsam içinde yer alır. Ayrıca enfeksiyon kontrol önlemlerinin hastane politikalarına uygun yürütülüp yürütülmediğinin denetlenmesi, gerekli durumlarda çalışanlara bilgi verilmesi ve uygulamaların izlenmesi de bu alanın temel bileşenlerindendir.

Bu hemşirelik alanında sürveyans önemli bir yer tutar. Enfeksiyon kontrol hemşiresi, laboratuvar kültür sonuçlarını izleyerek, klinik ziyaretler yaparak ve hasta ile çalışanları enfeksiyon riski açısından değerlendirerek hastane enfeksiyonlarının saptanmasına katkı sağlar. Bunun yanında izolasyon gerektiren hastaların izlenmesi, izolasyonun sağlanması, kayıtların tutulması, sonuçların yorumlanması ve komite ile yönetime raporlanması da görev kapsamına dâhildir. Araştırma verilerinde de enfeksiyon kontrol hemşiresinin temel görevlerinin sürveyans, eğitim, haberleşme ve raporlama olarak tanımlandığı görülmektedir.

Türkiye’de enfeksiyon kontrolü alanındaki gelişim, hastane enfeksiyonlarının önlenmesine ilişkin kurumsal ve yasal düzenlemelerin güçlenmesiyle hız kazanmıştır. Enfeksiyon kontrolüne ilişkin ilk yayınların 1960 yılında görüldüğü, yayın sayısının 1970’li yıllardan sonra arttığı; ancak bu dönemde kurumların konuya yeterli önemi vermediği ve uygulamaların sınırlı kaldığı belirtilmiştir. İlk enfeksiyon kontrol komitelerinin 1984’te Hacettepe Üniversitesi Erişkin Hastanesi’nde, 1985’te İstanbul Üniversitesi İstanbul Tıp Fakültesi’nde kurulduğu; 1989’dan itibaren ise diğer tıp fakültesi hastaneleri ile Sağlık Bakanlığı eğitim ve araştırma hastanelerinde benzer yapılanmaların yaygınlaştığı aktarılmıştır.

Bununla birlikte, komitelerin uzun süre zorunlu olmaması, enfeksiyon kontrol hekim ve hemşirelerinin görev ve yetkilerinin açık biçimde belirlenmemesi, standart eğitim programlarının yetersizliği ve idari desteğin sınırlı kalması, beklenen sonuçların alınmasını güçleştirmiştir. 1996’da başlatılan NosoLINE projesi ile 2000’li yıllarda yürürlüğe giren düzenlemeler, ulusal sürveyans, bilimsel danışma kurulları ve enfeksiyon kontrol altyapısının gelişmesinde etkili olmuştur. Bu süreç, enfeksiyon kontrol hemşireliğinin kurumsal görünürlüğünü ve uygulama alanını da genişletmiştir.

Enfeksiyon kontrol hemşiresi, enfeksiyon kontrol politikalarının oluşturulması ve geliştirilmesi çalışmalarına katılır; belirli mikroorganizmalarla ilişkili artışlar ya da salgın şüphesi olduğunda kaynağı ve yayılım biçimini araştırır. Çalışanlarda enfeksiyon potansiyeli veya belirtisi bulunan durumların saptanmasında ve maruziyet hâllerinde gerekli önlemlerin alınmasında aktif rol üstlenir. Dezenfektan ve antiseptiklerin seçimi, antisepsi-dezenfeksiyon-sterilizasyon standartlarının geliştirilmesi, atıkların enfeksiyon kontrolü açısından izlenmesi ve kayıt sistemlerinin sürdürülmesi de sorumluluk alanları arasındadır.

Bu görevler yalnızca teknik uygulamalarla sınırlı değildir. Enfeksiyon kontrol hemşiresi, sorumlu hekim ve hemşirelerle iletişim kurarak yeni riskli hastaların belirlenmesine katkıda bulunur, enfeksiyon gelişen olguların izlenmesinde komite üyeleriyle birlikte çalışır ve enfeksiyon kontrol kurallarına uyum konusunda klinik ekiplerle iş birliği yapar. Uygulamaların etik kurallar doğrultusunda yürütülmesi de görev tanımı içinde yer almaktadır.

Enfeksiyon kontrol hemşireliğinin belirgin yönlerinden biri eğitim işlevidir. Araştırma bulgularına göre enfeksiyon kontrol hemşirelerinin büyük bölümü hastane enfeksiyonlarına yönelik eğitim programlarına katılmış, ancak katılanların önemli bir kısmı aldığı eğitimi yeterli bulmamıştır. Aynı çalışmada hemşirelerin çoğunluğunun kurumlarında enfeksiyonlara yönelik eğitim yaptığı; bu eğitimlerin büyük ölçüde hizmet içi eğitim programları kapsamında ve çalışanlara yönelik olarak yürütüldüğü belirtilmiştir.

Eğitim uygulamalarında en sık kullanılan yöntemler anlatım ve soru-cevap; en sık kullanılan araçlar ise bilgisayar ve projeksiyon olarak bildirilmiştir. Eğitimin değerlendirilmesinde gözlem, soru-cevap ve ön test-son test gibi yöntemlerin kullanıldığı görülmektedir. Ayrıca öğrenim düzeyi yükseldikçe derneklere üyelik ile bilimsel toplantılara katılımın arttığı, buna karşılık eğitim sürecinde yaşanan güçlüklerin azaldığı ifade edilmiştir. Bu bulgular, enfeksiyon kontrol hemşireliğinde eğitimin hem bireysel yeterlilik hem de kurumsal uygulama niteliği açısından merkezi bir yer tuttuğunu göstermektedir.

Enfeksiyon kontrol hemşireliği, komite, yönetim, laboratuvar, klinik birimler ve eğitim hemşireliğiyle eşgüdüm gerektiren bir yapıdır. Bu nedenle enfeksiyon kontrol hemşiresinin işlevi, yalnızca hasta başı değerlendirme yapmakla sınırlı kalmaz; kurumsal politika ile günlük uygulama arasında bağ kuran bir koordinasyon görevi de üstlenir. Özellikle sürveyans verilerinin toplanması, yorumlanması, raporlanması ve gerekli önlemlerin uygulamaya aktarılması bu sürecin temel unsurları arasında yer alır.