Domates Güvesi (Tuta absoluta)

Domates güvesi (Tuta absoluta), Lepidoptera takımının Gelechiidae familyasına ait bir zararlı böcek türüdür. Asıl konukçusu domates olup, dünya genelinde domates yetiştiriciliğinde önemli ürün kayıplarına neden olmaktadır. Güney Amerika kökenli olan tür, Türkiye’de ilk kez 2009 yılında belirlenmiş ve kısa sürede domates üretim alanlarına yayılmıştır. Uygun koşullarda yoğun popülasyonlar oluşturabilen domates güvesi, kontrol altına alınmadığında %80–100 oranında ürün kaybına yol açabilmektedir.

^{Domates Güvesi Larvası (}TarımOrman⁾

Ergin bireyler 6–7 mm uzunluğunda, grimsi kahverengi renkte olup kanatlarında küçük siyah benekler bulunur. Yumurtalar yaklaşık 0,4 mm uzunluğunda, krem-sarı renklidir. Dişi bireyler yumurtalarını genellikle yaprak altına, tomurcuklara, saplara ve yeşil meyvelere bırakır. Larvalar dört gelişim dönemi geçirir ve gelişim süreci boyunca bitki dokusu içinde galeriler açarak beslenir. Pupa dönemi çevre koşullarına bağlı olarak değişmekle birlikte yaklaşık 9–11 gün sürer. Bir dölün tamamlanması ortalama 29–38 gün arasında gerçekleşir ve uygun iklim koşullarında yılda 10–12 döl verebilir. Erginler geceleri aktif olup gündüzleri yapraklar arasında saklanır.

^{Domates Güvesi (}Tarım orman⁾

Domates güvesinin larvaları yaprak, gövde, sap ve meyve dokusu içinde galeriler açarak beslenir. Yapraklarda oluşan zarar fotosentez kapasitesini azaltır ve yaprakların kurumasına neden olur. Meyvelerde açılan galeriler çürümelere yol açarak ürünün pazar değerini düşürür. Zararlının ana konukçusu domates olmakla birlikte patates, patlıcan, biber ve bazı yabancı ot türlerinde de beslenebildiği belirlenmiştir.

Domates güvesi ile mücadelede entegre yöntemler uygulanmaktadır. Kültürel önlemler kapsamında zararlı ile bulaşık olmayan fidelerin kullanılması, üretim alanındaki yabancı otların temizlenmesi, hasat sonrası bitki artıklarının imha edilmesi ve örtü altı yetiştiricilikte sera açıklıklarının tül ile kapatılması önerilmektedir. Zararlının popülasyon takibi amacıyla eşeysel çekici feromon tuzaklar kullanılmaktadır.

Biyolojik mücadelede zararlının doğal düşmanlarından yararlanılmaktadır. Trichogramma türleri yumurta parazitoidi olarak, Nesidiocoris tenuis ve Macrolophus türleri ise predatör olarak domates güvesi popülasyonunun baskılanmasında kullanılmaktadır. Kimyasal mücadelede ise izleme sonuçlarına bağlı olarak ruhsatlı bitki koruma ürünleri uygulanmakta, ilaçlamalarda özellikle yaprak altı yüzeylerin iyi kaplanmasına dikkat edilmektedir.

Domates güvesi sera ve açık alan yetiştiriciliğinde önemli bir zararlı olup, özellikle ılık iklim koşullarında hızlı çoğalma potansiyeline sahiptir. Türkiye’de başta Ege ve Akdeniz bölgeleri olmak üzere domates üretiminin yapıldığı birçok alanda yayılış göstermektedir. Zararlının etkin kontrolü için kültürel, biyolojik ve kimyasal yöntemlerin birlikte uygulanması gerekmektedir.