Depozito Yönetim Sistemi (DYS)

Depozito Yönetim Sistemi (DYS), belirli ürün ve ambalajlar için satış sırasında alınan depozito bedelinin, ürün kullanıldıktan sonra ambalajın iade edilmesiyle tüketiciye geri ödendiği bir sistemdir. Sistem, ambalaj atıklarının çevreye kontrolsüz şekilde bırakılmasını önlemeyi ve geri kazanım sürecine etkin katılım sağlamayı amaçlamaktadır.

Türkiye'de sistem, Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) uygulaması aracılığıyla yürütülmekte olup 1 Temmuz 2026 itibarıyla Türkiye genelinde uygulanmaya başlamıştır.

_{Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) sistemine ait bir iade makinesi ve mobil uygulama ekranı - Anadolu Ajansı}

Depozitosu Olan Ambalajlar (DOA) uygulaması, tüketicilerin iade süreçlerinde kullandığı mobil uygulamadır. Bakanlık tarafından tescil edilmiş makineler ve manuel iade noktalarında tüketiciler, DOA mobil uygulamasını kullanarak depozito iadelerini gerçekleştirmektedir. Uygulama, Android ve iOS mağazalarından ücretsiz olarak indirilmektedir. Karekod okutularak çalışan uygulama ile depozito iade makinelerine bırakılan ambalajlar için depozito bedeli tüketicinin e-cüzdanında birikmekte; bu bakiye, QR kod ile ödeme özelliği olan tüm POS cihazlarında, anlaşmalı restoran ve marketlerde kullanılabilmektedir.

DOA uygulamasının tüm finansal akışları, Türkiye Emlak Katılım Bankasının alt yapısı üzerinden DOA mobil uygulaması altında e-cüzdan entegrasyonu ile yürütülmektedir. Biriken bakiye banka hesaplarına da havale edilebilmektedir. Sisteme dahil ürünlerde logo taşınması zorunludur; logo, ürünün sisteme ait olduğunu göstermekte, logosuz ürünlerin piyasada bulunmaması gerekmektedir. Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürlüğü işbirliği ile 1 Ağustos 2023 tarihinden 1 Temmuz 2026 tarihine kadar 22 milyar adet içecek ambalajı işaretlenerek piyasaya sürülmüştür.

Depozito Yönetim Sistemi, ambalajların sisteme kaydından satış, iade ve geri kazanım sürecine kadar tüm adımları takip eden ve yöneten ulusal bir yapıdır. Sistemin işleyişi altı aşamadan oluşmaktadır.

İlk aşamada, tüm paydaşlar dbys.gov.tr üzerinden sisteme kaydolmaktadır. İkinci aşamada, piyasaya sürenler ürünlerini sisteme kaydetmekte ve her ürün için benzersiz bir barkod atamaktadır. Üçüncü aşamada, yetkili üreticiler DYS logosu ve barkod içeren ambalajları üretmektedir. Dördüncü aşamada, DYS işaretli ürünler satış noktalarına ve HOREKA (otel, restoran, kafe) işletmelerine ulaşmakta, ambalajlar sistem üzerinden takip edilmektedir. Beşinci aşamada, tüketiciler boş ambalajları iade noktalarına veya iade makinelerine getirmekte, sistem HOREKA işletmelerinden de ambalajları toplamakta; tüm iade edilen ambalajlar kaydedilmekte ve depozito bedeli tüketicilere geri ödenmektedir. Altıncı aşamada, iade edilen ambalajlar toplama merkezlerine ve geri kazanım tesislerine gönderilmekte, ayrıştırılmakta ve geri dönüşüme kazandırılmaktadır.

Zincir mağazalar statüsündeki satış noktalarında Depozito İade Makinesi (DİM) kurulumu zorunlu tutulmaktadır; diğer işletmelere ise ambalaj kaydı için el terminalleri, depolama için şeffaf poşetler ve barkodlu klipsler seçtikleri operatörler tarafından ücretsiz olarak sağlanmaktadır. HOREKA işletmeleri, kendi bünyelerinde tüketilen içecek ambalajlarını biriktirerek seçtikleri operatöre teslim etmektedir.

DOA sistemi, sürdürülebilir kalkınma hedeflerine uygun olarak çevresel ve ekonomik fayda sağlamayı hedeflemektedir:

• Geri dönüşümün teşvik edilmesi: Ambalajların kaynağında ayrı toplanması, geri dönüşüm oranlarını artırır ve atık yönetimini kolaylaştırır.
• Doğal kaynakların korunması: İkincil ham madde kullanımıyla enerji tasarrufu sağlanır, birincil kaynak tüketimi azalır.
• Karbon emisyonlarının azaltılması: Döngüsel ekonomi ilkeleri doğrultusunda, çevre üzerindeki karbon ayak izi küçültülür.
• Ekonomik katkı: Yılda yaklaşık 25 milyar adet ambalajın geri kazanımı ile ekonomiye yıllık 520 milyon avro değerinde katkı sağlanması beklenmektedir.

Sisteme dahil edilen ambalajlar arasında cam, plastik ve alüminyum malzemeden yapılmış, 0,1 litre ile 3 litre arasındaki tek kullanımlık ambalajlar zorunlu depozito kapsamına alınmıştır. Üzerlerinde depozito logosu bulunan bu ambalajlar için depozito bedeli ödenmektedir.

Pet ambalajlarda kapasite/hacim 0,10 ile 3,01 litre arasında olmalıdır; pet şişenin üzerinde DOA işareti bulunması gerekmekte, 3 litreden büyük pet şişeler iade edilememektedir. Şişenin boş, deforme olmamış ve bütünlüğü bozulmamış olması gerekmektedir.

Üzerinde DOA işareti bulunmayan ambalajlar, süt ve süt ürünleri ambalajları ile karton veya kağıt hammaddeye sahip ambalajlar sisteme dahil değildir. İade edilemeyen ambalajlar arasında logosuz tüm ambalajlar, süt ve içilebilir özellikte süt ürünleri ambalajları ile karton ve kağıt ambalajlar yer almaktadır.

Sistem kapsamında tüketiciler, "DOA" logolu ambalajları iade noktalarına veya Depozito İade Makinelerine (DİM) teslim ederek ambalaj teşvik bedelini almaktadır. İade edilen her "DOA" logolu ambalaj için belirlenen teşvik bedeli, kullanıcıların telefonlarına yükleyecekleri DOA mobil uygulamasındaki dijital cüzdanlarına aktarılmaktadır. Vatandaşlar, biriken tutarları diledikleri zaman banka hesaplarına transfer edebilmekte, ATM'lerden nakit olarak çekebilmekte veya alışverişlerinde kullanabilmektedir.

Depozito iade ücreti, 2025 yılı şubat ayında Sakarya'da başlatılan pilot uygulama döneminde ürün başına 0,25 TL olarak belirlenmiştir. 1 Temmuz 2026 itibarıyla bu tutar Türkiye genelinde ürün başına 1 TL'ye yükseltilmiştir. Ürünlerden ilave bir depozito ücreti alınmamakta; üreticilerin ödediği katılım ve toplama bedelleri vatandaşlara 1 TL olarak iade edilmektedir.

DOA sistemi, 2025 yılı şubat ayında pilot uygulama olarak Sakarya'da başlatılmıştır. Uygulama öncesinde Kızılcahamam'da bir ilk pilot çalışma yürütülmüş, ardından Sakarya ilinde ve yedi bölgede uygulamalar yapılmıştır. Temmuz 2025 itibarıyla "7 Bölge 7 İl" sloganıyla yaygınlaştırılan sistem, 1 Temmuz 2026 itibarıyla Türkiye genelinde 81 il ve 973 ilçede uygulanmaya başlamıştır.

1 Temmuz itibarıyla Türkiye genelinde market zincirleri, süpermarketler, bakkallar ve büfeler ile HOREKA (otel, restoran ve kafe) işletmeleri iade noktası olarak hizmet vermeye başlamıştır. Depozitolu içecek satan işletmeler ve HOREKA işletmelerinin, 1 Temmuz 2026 tarihine kadar dbys.gov.tr üzerinden kayıtlarını tamamlayarak birlikte çalışacakları saha operatörünü belirlemeleri gerekmektedir.

Depozito Yönetim Sistemine dahil olabilecek paydaşlar dört ana kategoride sınıflandırılmaktadır. İade noktası kategorisinde market, alışveriş merkezi, bakkal, büfe, üniversite, yerel ve site yönetimi, hastane, ulaşım terminalleri ile akaryakıt istasyonları gibi işletmeler yer almaktadır. Otel, restoran ve kafeler, satış noktası ve tüketicilerin içecek tükettiği işletmeler olarak ayrı bir kategori oluşturmaktadır. Taşıma ve diğer saha operasyonlarını yürüten işletmeler DSYS operatörü olarak tanımlanmaktadır. Etiket, ambalaj, içecek ve makine üreticileri ise diğer paydaşlar kategorisinde yer almaktadır.

Depozito Yönetim Sistemi, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı koordinasyonunda, Bakanlık bünyesindeki Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA) tarafından yürütülmektedir. Sistemde TÜÇA sistem yöneticisi konumundadır; sistem, Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ve Türkiye Esnaf ve Sanatkarları Konfederasyonu (TESK) işbirliğiyle yürütülmektedir.

DOA uygulaması, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın eşi Emine Erdoğan himayesinde başlatılan Sıfır Atık Hareketi kapsamında hayata geçirilmiştir.

Sistem kapsamında yılda 25 milyar adet ambalajın geri kazanılması hedeflenmektedir. Bu süreç, ülke ekonomisine yıllık 520 milyon avro değerinde katkı sağlayacaktır. Ayrıca, depozito iade noktalarının ve lojistik süreçlerin oluşturulması yeni iş olanakları yaratacaktır. Geri dönüşüm oranlarının artırılmasıyla birlikte, karbon emisyonlarının azaltılması ve enerji tasarrufu sağlanması beklenmektedir.