Coxae

​Os coxae (kalça kemiği), iskelet sisteminde columna vertebralis ile alt ekstremite arasında bağlantı kuran, pelvis kuşağının (cingulum pelvicum) temel yapısını oluşturan geniş, yassı ve düzensiz şekilli bir kemiktir. Embriyolojik dönemde os ilium, os ischii ve os pubis adındaki üç ayrı kemiğin birleşmesinden meydana gelir. Bu üç kemik, puberte dönemine kadar Y şeklindeki bir kıkırdak doku (cartilago y-formis) ile birbirinden ayrık haldeyken, 15-25 yaşları arasında bütünüyle kemikleşerek tek bir gövde halini alır. Os coxae; arkada os sacrum ile articulatio sacroiliaca'yı, dış yanda ise femur başı ile articulatio coxae'yi (kalça eklemi) oluşturarak gövdenin ağırlığını alt ekstremitelere aktarma görevini üstlenir.

^Coxae (National Library Of Medicine)

​Os coxae, gelişimsel olarak üç ana bileşenden oluşur. Bu bileşenler, kalça ekleminin yuvası olan acetabulum bölgesinde birleşirler.

​Kalça kemiğinin en üst ve en geniş bölümüdür. Üst kenarı olan crista iliaca, vücut yüzeyinden palpe edilebilir. Ilium’un iç yüzeyindeki geniş çukurluğa fossa iliaca denir. Arka kısmındaki eklem yüzeyi (facies auricularis), sakrum ile eklemleşerek pelvisin stabilitesini sağlar.

​Kemiğin arka ve alt kısmını oluşturur. Vücut ağırlığının oturma pozisyonunda taşındığı en kalın bölgesi tuber ischiadicum olarak adlandırılır. Ischium üzerinde bulunan spina ischiadica, pelvis çıkımındaki önemli anatomik işaretlerden biridir.

​Kemiğin ön ve alt kısmını oluşturur. Sağ ve sol pubis kemikleri, orta hatta symphysis pubica denilen kıkırdak bir yapı ile birleşir. Pubis ve ischium’un kolları tarafından çevrelenen büyük deliğe foramen obturatum adı verilir.

​Os coxae’nin dış yan yüzünde bulunan derin, fincan şeklindeki oyuğa acetabulum denir. Ilium, ischium ve pubis kemiklerinin her üçü de bu yapının oluşumuna katılır. Acetabulum, femur başı ile eklemleşerek kalça eklemini oluşturur. Bu eklem, vücudun en hareketli ve aynı zamanda yük taşıma kapasitesi en yüksek olan "enartroz" tipi eklemlerinden biridir.

​Os coxae, insan iskeletinde cinsiyet tayini yapılırken en güvenilir verileri sunan kemiktir. Bu farklılıklar temel olarak biyolojik üreme ve doğum işleviyle ilişkilidir:

• ​Açısal Farklılıklar: Pubis kemikleri arasındaki angulus subpubicus, kadınlarda daha geniş (genellikle 90° ve üzeri), erkeklerde ise daha dardır.
• ​Pelvis Boşluğu: Kadınlarda pelvis boşluğu daha geniş ve silindirik; erkeklerde ise daha dar ve huni şeklindedir.
• ​Incısura Ischiadica Major: Bu çentik kadınlarda daha geniş ve sığ bir yapı sergilerken, erkeklerde daha derin ve dardır.

​Os coxae, travmatik veya gelişimsel birçok patolojiye konu olabilir. Kalça kırıkları, özellikle osteoporoz gelişmiş ileri yaş gruplarında yüksek morbidite oranına sahiptir. Gelişimsel açıdan proksimal femur deformiteleriyle (örneğin; koksa vara) ilişkili olarak pelvis biyomekaniği bozulabilir. Ayrıca kalça çıkığı (Gelişimsel Kalça Displazisi) durumunda acetabulumun derinliği ve femur başı ile uyumu radyolojik ve cerrahi açıdan kritik öneme sahiptir.

​Os coxae, vertebral kolon ile arka/alt ekstremite arasındaki bağlantıyı sağlayan, os ilium, os ischii ve os pubis olmak üzere üç kemiğin birleşmesinden oluşan yapıdır. Memeli anatomisinde temel yapı benzerlik gösterse de, duruş (postür), hareket biçimi (lokomosyon) ve doğum fizyolojisine bağlı olarak insan ve hayvanlar arasında belirgin morfolojik farklar mevcuttur.

​İnsan ve hayvanlardaki os coxae arasındaki en temel fark, insanın bipedal (iki ayak üzerinde) duruşu ile hayvanların kuadrupedal (dört ayak üzerinde) duruşundan kaynaklanır.

​İnsanlarda os ilium, iç organları desteklemek amacıyla genişlemiş, kısalmış ve çanak benzeri bir yapı almıştır. Crista iliaca daha kavisli ve geniştir. Hayvanlarda (özellikle ruminant ve ekidelerde) ilium daha uzun ve dardır. Hayvanlarda tuber coxae ve tuber sacrale adı verilen iki belirgin çıkıntı bulunur. Bu yapılar pelvisin dış sınırlarını belirler ve geniş kas kütlelerinin tutunmasına olanak tanır.

​İnsanlarda acetabulum lateral (dış yan) yöne bakarken, kuadrupedal hayvanlarda ventro-lateral (alt-yan) bir yönelim sergiler. Bu durum, ağırlık aktarım mekanizmasındaki farklılıklardan kaynaklanır. İnsanda gövde ağırlığı doğrudan femur başlarına binerken, hayvanlarda ağırlık ön ve arka ekstremiteler arasında paylaştırılır.

​Evcil memelilerde os coxae'nin yapısı, türün hareket kabiliyetine göre özelleşmiştir.

• ​Ruminantlar (Sığır, Koyun, Keçi): Pelvis yapısı daha kaba ve köşelidir. Tuber coxae oldukça belirgindir. Symphysis pelvina (pelvis birleşme hattı) yaşla birlikte hızla kemikleşir.
• ​Ekideler (At): Os coxae daha sağlam bir yapıdadır. Incısura ischiadica major geniştir. Atlar, güçlü arka bacak kaslarının tutunabilmesi için geniş bir tuber ischiadicum yapısına sahiptir.
• ​Karnivorlar (Kedi, Köpek): Pelvis ekseni omurgaya neredeyse paraleldir. Ilium'un kanadı (ala ossis ilii) daha kaudal bir doğrultuda uzanır. Bu yapı, hızlı koşma ve sıçrama eylemleri için gereken esnekliği sağlar.

​Doğum fizyolojisi, os coxae morfolojisini şekillendiren en önemli unsurlardan biridir.

​İnsanlarda fetal başın geçişi için pelvis girişi (apertura pelvis cranialis) enlemesine geniştir. Hayvanlarda ise pelvis girişi genellikle dikey (dorso-ventral) yönde daha geniştir. Hayvanlarda doğum kanalı daha düz bir hat izlerken, insanlarda doğum sırasında fetüsün rotasyon yapması gereken daha dar ve kıvrımlı bir kanal yapısı mevcuttur.

​Hayvanlarda os pubis ve os ischii alt tarafta uzun bir hat boyunca birleşerek symphysis pelvina’yı oluşturur. Bazı türlerde (örneğin sığırlarda) doğum sırasında bu bölgedeki ligamentlerin gevşemesi, doğum kanalının genişlemesine yardımcı olur. İnsanlarda ise birleşme sadece pubik bölgede (symphysis pubica) sınırlıdır.

​Hayvanlarda os coxae kırıkları ve kalça displazisi (özellikle köpeklerde), cerrahi müdahale gerektiren yaygın ortopedik sorunlardır. Gelişimsel koksa vara gibi proksimal femur deformiteleri, os coxae'nin acetabulum derinliği ve açılanması üzerinde ikincil morfolojik değişikliklere yol açarak eklem instabilitesine neden olabilir.