Clitoria Ternatea

Clitoria ternatea, baklagiller familyasına ait, tropikal ve subtropikal bölgelerde yayılış gösteren otsu veya sarılıcı özellikte bir bitkidir. Tür; bezelye biçimli çiçek yapısı, mavi tonlarda görülen gösterişli taç yaprakları, azot fiksasyonu yapabilen kök nodülleri ve yem bitkisi, doğal renklendirici ile çeşitli araştırma alanlarındaki kullanımlarıyla tanımlanmaktadır.

_{Clitoria Ternata(Yapay Zeka Tarafından Oluşturulmuştur.)}

Clitoria ternatea, beş sepalli ve uzunluklarının yaklaşık üçte ikisi birleşmiş tüp biçimli bir çanak yapısına sahiptir. Çiçekleri bezelye şeklindedir. Korolla beş serbest yapraktan oluşur. Bunlardan biri büyük ve yuvarlak bayrak yaprak, ikisi kırışık kanat yaprak, ikisi ise çiçek organlarını koruyan beyaz omurga yapraklarıdır.

Korollalar çoğunlukla koyu mavi renkte olup beyaz ve çeşitli mavi-beyaz tonlarında da bulunabilmektedir. Erkek organları diadelf yapıdadır. On filamentten dokuzu birleşmiş, biri serbest durumdadır. Her filamente bağlı dört loblu, polen taşıyan beyaz anter bulunmaktadır.

Yumurtalık monokarpelli olup on ovul içermektedir. Bunun üzerinde uzun ve kalın, ucu eğik bir stil yer almaktadır. Meyveleri dar, yassı ve sivri uçlu bakla biçimindedir. Genellikle yaklaşık on tohum içerir.

Tohumlarda palmitik asit, stearik asit, oleik asit, linoleik asit ve linolenik asit bulunduğu bildirilmiştir. Tohumun kalorik içeriğinin yaklaşık 500 cal/100 g olduğu belirtilmektedir.

Yapraklar obovari, bütün kenarlı ve pinnat bileşik yapıdadır. Her iki yaprak yüzeyinin epidermisi kalın bir kütikül ile korunan tek hücre tabakasından ve trikom çıkıntılarından oluşmaktadır. Üst epidermisin altında palisade hücreleri, lignifikasyon ksilem ve parasitik stoma bulunmaktadır.

Bitki, 7–8 ay kuraklıkta hayatta kalmasını sağlayan geniş ve derin bir kök sistemi geliştirmektedir. Köklerde ayrıca azot fiksasyonu için büyük nodüller oluşmaktadır.

Bitkinin tohum ve yapraklarında çeşitli biyolojik bileşikler bulunduğu belirtilmektedir. Tohumlarda antifungal özellik gösteren proteinlerin yer aldığı ve bazı patojenlere karşı etki gösterebildiği ifade edilmektedir. Ayrıca bitkinin bazı bileşenlerinin parazitik organizmalara karşı etkili olabileceği bildirilmektedir.

Yapraklarda bulunan siklotidlerin bazı zararlı böceklere karşı doğal savunma işlevi gördüğü belirtilmektedir. Bu özelliklerin bitkinin ekosistem içindeki etkileşimlerine katkı sağladığı ifade edilmektedir.

Clitoria cinsi, dünya genelinde tropikal ve subtropikal ortamlarda görülmektedir. Cinsin tür sayısı ve alt taksonlarının belirlenmesinde tür tanımları ile örnek atıflarındaki eksiklikler nedeniyle güçlükler bulunduğu belirtilmiştir. Clitoria monografisine göre üç alt cins tanımlanmış ve geçerli kabul edilmiştir. Bu alt cinsler içinde 58 tür geçerli tutulmuştur.

Clitoria ternatea, Clitoria alt cinsi Clitoria'nın holotipi olarak belirtilmiştir. Tür adının, Linnaeus’un tanımında kullanılan örneklerin Endonezya takımadalarındaki Ternate Adası’ndan gelmesi nedeniyle bu adadan türediği varsayılmıştır.

Türün tam coğrafi kökeninin belirlenmesinin güç olduğu ifade edilmiştir. Günümüzde doğallaşmış popülasyonlarının dağılımı pantropiktir. Bu durumun kuraklığa tolerans, kendi kendine tozlaşma ve azot fiksasyonu yeteneği ile ilişkili olduğu belirtilmiştir. Subtropikal bölgelerde de yetiştirilmesi ve korunması mümkündür.

Yaşam alanı açık mesik ormanlar veya çalı arazileri olarak verilmiştir. Ayrıca güneş alan açık sahalarda, sulak alan sınırlarında, küçük vadilerde ve kayalık yamaç eteklerinde görüldüğü belirtilmiştir.

Bitki, iyi drene olmuş, kuru veya hafif nemli ve verimli topraklarda iyi gelişmektedir. Bununla birlikte tınlı, ağır killi, çok asidik ve çok alkali topraklara da tolerans gösterebilmektedir. Kuraklığa dayanıklı olmakla birlikte düzenli sulama ve tam güneş koşullarında daha iyi geliştiği belirtilmektedir. Tropikal bölgelerde çok yıllık olarak yetişirken, ılıman bölgelerde genellikle tek yıllık olarak yetiştirilmektedir.

Çimlenme ve yerleşmenin sıcaklığın 24–32 °C arasında olduğu koşullarda, tohumların nemli toprağa 2,5–5 cm derinlikte ve 20–30 cm aralıkla ekildiğinde en elverişli olduğu belirtilmiştir.

Bitki kurak koşullara dayanabilmekle birlikte bol nem, 650–1250 mm yağış ve 27 °C veya üzerindeki sıcaklıklarda en iyi gelişmeyi göstermektedir. Çoğu tropikal baklagil gibi don hasarına hassastır. Ancak yapraklarını yedi güne kadar koruyabildiği ve odunsu kısımlarının toparlanabildiği bildirilmiştir.

Tohum çimlenme oranlarının düşük olduğu, taze hasat edilen tohumların çimlenmediği; altı ay saklanan tohumlarda ise yüzde 15–20 oranında çimlenme görüldüğü belirtilmiştir. Kaynar su ve kükürt asit ile yapılan skarifikasyon uygulamalarının çimlenmeyi artırdığı bildirilmiştir.

Clitoria ternatea uzun süredir yem ürünü olarak yetiştirilmektedir. Sığırlar için lezzetli saman veriminin 17–29 ton/ha düzeyine ulaşabildiği belirtilmiştir. Bu verimin yonca ile eşdeğer olduğu ve düşük yağışlı sıcak alanlarda alternatif olabileceği ifade edilmiştir.

Hasat zamanlamasının samanın kuru madde içeriği ve sindirilebilirliği açısından önemli olduğu, 45 günün uygun bulunduğu belirtilmiştir. Ayrıca düşük asit deterjan lifi içeriğinin enerji yoğunluğunu artırdığı ve yüksek azot içeriğini koruduğu bildirilmiştir.

Köklerde oluşan büyük yuvarlak nodüller azot fiksörü bakterileri barındırmaktadır. Bu nedenle bitkinin tarım rotasyonu sistemlerinde kullanılabileceği belirtilmiştir.

Çeşitli çalışmalarda toprak organik maddesi ile azot, fosfor ve potasyum içeriğinde artışlar bildirilmiştir. Bazı araştırmalarda diğer yem bitkileri ile birlikte yetiştirildiğinde toprağın azot içeriğini artırdığı belirtilmiştir.

Clitoria ternatea'nın geleneksel tıpta yaygın kullanımı nedeniyle farklı bitki dokularından elde edilen ekstraktların farmakolojik aktiviteleri araştırılmıştır. Çeşitli hayvan çalışmaları ve in vitro araştırmalarda diüretik, nootropik, antiinflamatuvar, analjezik, antidiyabetik, antioksidan ve yara iyileştirici özellikler bildirildiği belirtilmiştir. Bununla birlikte bu çalışmaların çoğunun ön nitelikte olduğu ifade edilmiştir.

Çiçekler beyazdan yoğun maviye kadar değişen renk tonlarına sahiptir. Bu renklendirmenin büyük ölçüde antosiyanin içeriği ve aromatik asilasyon derecesinden kaynaklandığı belirtilmiştir.

Çiçek yapraklarının çay, tatlı ve kumaş boyamada kullanıldığı; çiçek özlerinin pH’a bağlı renk değişimi gösteren içeceklerde değerlendirildiği ifade edilmiştir. Sentetik mavi gıda boyalarına alternatif doğal kaynaklardan biri olarak değerlendirildiği de belirtilmiştir.

Clitoria ternatea, mısır, sorgum, muz, kakao ve manyok gibi tarım ürünleriyle birlikte yetiştirilebilen bir tür olarak değerlendirilmiştir. Bu sistemlerde toprak erozyonunun azaltılması, azot döngüsünün desteklenmesi ve verimliliğin artırılması hedeflenmektedir.

Bitki ayrıca doğal renklendirici üretimi, yem üretimi ve sürdürülebilir tarım sistemlerinin geliştirilmesi açısından çok yönlü bir tür olarak araştırılmaktadır.